Οθωμανικός Εξπρές 2.0: Το σχέδιο Ερντογάν που απειλεί τον ισραηλινό διάδρομο εμπορίου
Η Τουρκία αναβιώνει την οθωμανική γραμμή Χετζάζ μέσω Συρίας, Ιορδανίας και πλέον Σαουδικής Αραβίας, χτίζοντας εμπορικό διάδρομο που απειλεί ευθέως τον ισραηλινό IMEC. Το σχέδιο συνδυάζει σιδηρόδρομο, ενέργεια και αμυντικές συμμαχίες σε ένα ενιαίο πλέγμα επιρροής γύρω από την Ελλάδα και την Κύπρο.
Οι υπουργοί Μεταφορών Τουρκίας, Συρίας και Ιορδανίας υπέγραψαν στις 7 Απριλίου 2026 στο Αμμάν τριμερές μνημόνιο σιδηροδρομικής συνεργασίας. Την υπογραφή έθεσαν ο Τούρκος υπουργός Αμπντουλκαντίρ Ουραλόγλου, ο Ιορδανός ομόλογός του Νιντάλ Κατταμίν και ο Σύρος υπουργός Γιαρούμπ Μπαντρ. Η συμφωνία αναβιώνει την ιστορική γραμμή Χετζάζ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στόχος είναι νέος χερσαίος εμπορικός διάδρομος που θα συνδέει την Ευρώπη με τον Περσικό Κόλπο.
σχετικά άρθρα
Από 40 ημέρες σε πέντε
Η αρχική γραμμή κατασκευάστηκε μεταξύ 1900 και 1908 υπό τον σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β’. Συνέδεε την Κωνσταντινούπολη με τη Μεδίνα μέσω Δαμασκού, με το τμήμα Δαμασκού-Μεδίνας να φτάνει τα 1.300 χιλιόμετρα. Η γραμμή μείωσε τον χρόνο ταξιδιού Δαμασκού-Μεδίνας από περίπου 40 ημέρες σε μόλις πέντε. Λειτούργησε ως όχημα μεταφοράς προσκυνητών προς τη Μέκκα και ενίσχυσε τον διοικητικό έλεγχο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μακρινές επαρχίες. Υπέστη εκτεταμένες ζημιές κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και έπαψε σταδιακά να λειτουργεί, με την τελική διακοπή να έρχεται με τον συριακό εμφύλιο το 2011.
Το νέο μνημόνιο προβλέπει ότι η Τουρκία θα ολοκληρώσει την αποκατάσταση 30 χιλιομέτρων ανενεργού ανωδομής στο συριακό τμήμα της γραμμής. Η Ιορδανία θα εξετάσει την τεχνική της δυνατότητα να αναλάβει συντήρηση, επισκευή και λειτουργία ατμομηχανών εντός συριακού εδάφους. Οι τρεις χώρες σχεδιάζουν επίσης κοινές τεχνικές μελέτες για πρόσβαση της Τουρκίας στην Ερυθρά Θάλασσα μέσω του ιορδανικού λιμανιού Ακάμπα. Παράλληλα, η οδική σύνδεση Τουρκίας-Ιορδανίας μέσω Συρίας επαναλειτουργεί μετά από δεκατριετή αναστολή λόγω του εμφυλίου πολέμου.
Το Ορμούζ ως καταλύτης, όχι ως αφορμή
Χρειάζεται ακρίβεια εδώ. Το ιρανικό κοινοβούλιο ψήφισε πρώτη φορά κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ στις 22 Ιουνίου 2025, έναν χρόνο πριν από το μνημόνιο. Το στενό δεν παρέμεινε κλειστό αδιάλειπτα έκτοτε. Στις 18 Αυγούστου 2026 το Ιράν ανακοίνωσε εκ νέου πλήρες κλείσιμο, μετά από αμερικανικά πλήγματα. Ο Τούρκος υπουργός δήλωσε στο Bloomberg ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είχε ήδη «ουσιαστικά κλείσει» τα περάσματα του Ορμούζ, διαταράσσοντας εφοδιαστικές αλυσίδες και αεροπορικές μεταφορές. Η Άγκυρα παρουσιάζει τη χώρα της ως «ασφαλές καταφύγιο» μέσα σε αυτόν τον «κύκλο φωτιάς», τονίζοντας τη σημασία χερσαίων διαδρόμων. Ο σιδηρόδρομος δεν γεννήθηκε ως άμεση αντίδραση σε μεμονωμένο κλείσιμο. Γεννήθηκε ως μακροπρόθεσμη ασφαλιστική δικλείδα απέναντι σε κρίση που αποδεικνύεται χρόνια.
Από τη στρατιωτική παρουσία στον μόνιμο οικονομικό έλεγχο
Η Τουρκία διατηρεί ήδη στρατιωτικές ζώνες ασφαλείας στη βόρεια Συρία μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ. Διαπραγματεύεται παράλληλα στρατιωτική βάση στη χώρα, εξέλιξη που ανησυχεί το Ισραήλ. Ο σιδηρόδρομος προσθέτει δεύτερη διάσταση σε αυτή την παρουσία. Η υποδομή μετατρέπει τον στρατιωτικό έλεγχο σε μόνιμη οικονομική εξάρτηση. Παράλληλα η Άγκυρα διαπραγματεύεται με τη Δαμασκό έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η τουρκική κρατική εταιρεία TPAO ετοιμάζεται για σεισμολογικές έρευνες σε συριακό έδαφος και θάλασσα.
Η επέκταση προς Σαουδική Αραβία
Το σχέδιο δεν σταμάτησε στα σύνορα της Ιορδανίας. Στις 9 Ιουνίου 2026, στο Ριάντ, οι υπουργοί Μεταφορών Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας υπέγραψαν ξεχωριστά μνημόνια για τεχνολογική συνεργασία, υποδομές και μακροπρόθεσμη διασύνδεση, με ρητή αναφορά σε πιθανή αναβίωση του διαδρόμου Χετζάζ μέσω Συρίας και Ιορδανίας. Η σαουδαραβική κρατική σιδηροδρομική εταιρεία περιέγραψε το έργο ρητά ως «σιδηροδρομική εναλλακτική του Στενού του Ορμούζ». Δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη τελική διαδρομή, χρονοδιάγραμμα κατασκευής ή σχέδιο χρηματοδότησης. Ο Ουραλόγλου δήλωσε ότι η ολοκλήρωση του δικτύου εκτιμάται σε τέσσερα έως πέντε χρόνια, με μελλοντική σύνδεση στο σαουδαραβικό σιδηροδρομικό σύστημα.
Το αμυντικό δίκτυο της Μέκκας
Η οικονομική διάσταση συνδέεται πλέον στενά με τη στρατιωτική. Στις 7 Αυγούστου 2026 το πακιστανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε την «Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας» μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν. Σαουδάραβας αναλυτής χαρακτήρισε τις σχέσεις Ριάντ-Άγκυρας «ιδιαίτερα προηγμένες», αναφέροντας ρητά τη στρατιωτική εταιρική σχέση με την τουρκική εταιρεία Bayraktar. Η Τουρκία δεν λειτουργεί πια απλώς ως διαμετακομιστικός σταθμός. Επιδιώκει να γίνει κεντρικός κόμβος δικτύου που συνδυάζει σιδηρόδρομο, ενέργεια και άμυνα.
Τι ακριβώς είναι ο IMEC που απειλείται
Ο Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης ανακοινώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2023, στο περιθώριο της συνόδου G20 στο Νέο Δελχί. Οκτώ πλευρές υπέγραψαν το μνημόνιο κατανόησης: Ινδία, Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ιορδανία, Ισραήλ, Ηνωμένες Πολιτείες, Ευρωπαϊκή Ένωση, και ξεχωριστά Γαλλία, Ιταλία και Γερμανία. Το σχέδιο προβλέπει θαλάσσια σύνδεση Ινδίας-Εμιράτων, σιδηροδρομικό δίκτυο μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ιορδανίας που καταλήγει στο ισραηλινό λιμάνι Χάιφα, και τελική θαλάσσια διαδρομή προς Κύπρο και Πειραιά. Στόχος είναι να αποφευχθούν το Ορμούζ, το Κέρας της Αφρικής και η Διώρυγα του Σουέζ.
Η συριακή παρουσία στο Παρίσι
Στις 19 Μαΐου 2026, στη σύνοδο των G7 στο Παρίσι, ο Σύρος υπουργός Οικονομικών Μοχάμεντ Γίσρ Μπαρνιέ συμμετείχε σε κλειστή συνεδρία παρουσία του προέδρου της Παγκόσμιας Τράπεζας Άτζεϊ Μπάνγκα και της διευθύνουσας συμβούλου του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα. Σύμφωνα με πηγή του Reuters, η συζήτηση εστίασε στον ρόλο της Συρίας ως πιθανού στρατηγικού κόμβου εφοδιαστικών αλυσίδων μετά το κλείσιμο του Ορμούζ. Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραμένουν διχασμένες απέναντι σε αυτή την προοπτική. Ορισμένες ανησυχούν ότι θα ενίσχυε την εξάρτηση της Ευρώπης από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Τι σημαίνει για Ελλάδα και Κύπρο
Η Κύπρος περιλαμβάνεται στους αρχικούς σχεδιασμούς του IMEC ως πρώτος ευρωπαϊκός σταθμός, μαζί με τον Πειραιά. Η αδρανοποίηση του IMEC πλήττει καίρια τους στρατηγικούς σχεδιασμούς Αθήνας και Λευκωσίας. Δεν έχει καταγραφεί επίσημη δήλωση ελληνικού ή κυπριακού ΥΠΕΞ ειδικά για τον τουρκοσυριακό σιδηρόδρομο. Η στρατηγική εντάσσεται στη γενικότερη λογική της Γαλάζιας Πατρίδας, με την Άγκυρα να επιδιώκει ταυτόχρονα θαλάσσιο και χερσαίο έλεγχο γύρω από τα ελληνικά σύνορα. Ο σιδηρόδρομος λειτουργεί ως δεύτερο μέτωπο οικονομικής διείσδυσης, παράλληλο με τη ναυτική διεκδίκηση στην Ανατολική Μεσόγειο.
