Το παράδοξο της Ρωσικής παρακμής. Γιατί η Μόσχα που χάνει είναι πιο επικίνδυνη για την Ευρώπη
Ο κόσμος αναδιατάσσεται γύρω από την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη.
Υπάρχει μια καθησυχαστική ιστορία που κυκλοφορεί τους τελευταίους μήνες στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: η Ρωσία χάνει. Εγκατέλειψε το Ιράν στη δύσκολη ώρα. Έχασε τη ναυτική της βάση στην Ταρτούς όταν κατέρρευσε το καθεστώς Άσαντ. Παραχώρησε τον Νότιο Καύκασο στην Τουρκία και βλέπει την Κίνα να απλώνει αθόρυβα το χέρι της στη ρωσική Άπω Ανατολή. Το μήνυμα προς τους αυταρχικούς συμμάχους της είναι σαφές: στη Μόσχα δεν μπορείς πια να βασιστείς.
σχετικά άρθρα
Όλα αυτά είναι αλήθεια. Και όμως, για την Ευρώπη, η ιστορία αυτή είναι παγίδα. Γιατί κρύβει δύο πράγματα που έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από τη χαιρεκακία: ότι μια Ρωσία σε παρακμή είναι πιο επικίνδυνη για την Ευρώπη, όχι λιγότερο και ότι στα κενά που αφήνει πίσω της, η Ευρώπη απουσιάζει.
Μια ηττημένη δύναμη δεν είναι ακίνδυνη δύναμη
Η πιο επικίνδυνη παρανόηση είναι να εξισώσουμε την παγκόσμια συρρίκνωση της Ρωσίας με ασφάλεια για την Ευρώπη. Συμβαίνει το αντίθετο. Όσο η Μόσχα χάνει έδαφος στη Μέση Ανατολή, στον Καύκασο και στην Αφρική, τόσο συγκεντρώνει ό,τι της απομένει στο μοναδικό μέτωπο που πραγματικά τη νοιάζει το δυτικό.
Οι αναλυτές το λένε χωρίς περιστροφές. Το βρετανικό RUSI σημειώνει ότι το 2025 πρόσφερε στον Πούτιν την πιο γενναιόδωρη διέξοδο, και την απέρριψε, προειδοποιώντας ότι οι δυνάμεις σε παρακμή συχνά γίνονται πιο επικίνδυνες, μετατοπίζοντας το βάρος από το συμβατικό μέτωπο στη δολιοφθορά, την παραπληροφόρηση και την πολιτική πίεση κατά της Δύσης. Η λογική είναι ψυχρή: όταν δεν μπορείς να νικήσεις στο πεδίο της μάχης, χτυπάς εκεί που ο αντίπαλος είναι ευάλωτος και η απάντηση αργή.
Και η Ευρώπη είναι ακριβώς αυτό ευάλωτη και αργή. Το Ινστιτούτο Μελετών Ασφαλείας της ΕΕ είναι κατηγορηματικό: η νούμερο ένα απειλή για την Ευρώπη το 2026 δεν είναι μια φάλαγγα αρμάτων που περνά τα σύνορα — είναι ένα υβριδικό χτύπημα σε κρίσιμες υποδομές, ταυτόχρονα το πιο πιθανό και ένα από τα πιο καταστροφικά σενάρια. Δεν πρόκειται για θεωρία. Η GLOBSEC καταγράφει τετραπλασιασμό των ρωσικών επιχειρήσεων δολιοφθοράς στην Ευρώπη το 2024 σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, με την έξαρση να επιταχύνεται το 2025, ενώ η Ρωσία έφτασε περίπου το 1,2 εκατομμύριο απώλειες ως τα τέλη του 2025. Στις αρχές του 2026 καταγράφηκαν πάνω από 150 ύποπτα υβριδικά περιστατικά σε ΕΕ και ΝΑΤΟ μόνο στη Γερμανία 321, με αυξανόμενες εισβολές drones και εκστρατείες παραπληροφόρησης. Η ολλανδική υπηρεσία πληροφοριών προειδοποιεί ότι η ανοχή της Μόσχας στον κίνδυνο έχει αυξηθεί από το 2024, με μεγαλύτερη προθυμία να αποδεχτεί υλικές ζημιές και ακόμη και θύματα.
Το πιο ανησυχητικό σενάριο δεν είναι μια αυτοπεποίθηση, αλλά μια απελπισία. Όπως διατυπώθηκε εύστοχα, ο πραγματικός στρατηγικός κίνδυνος δεν είναι μια σίγουρη Ρωσία που επιτίθεται στις Βαλτικές, αλλά η συμπεριφορά ενός στριμωγμένου, πυρηνικά οπλισμένου κράτους που νιώθει ότι βρίσκεται σε τελική παρακμή μια ηγεσία που μπορεί να υπολογίσει ότι ένα πυρηνικό «καμπανάκι» ή μια υβριδική κλιμάκωση είναι η καλύτερη ευκαιρία της να αλλάξει το παιχνίδι. Η παγκόσμια υποχώρηση, με άλλα λόγια, δεν αποστρατικοποιεί τη Ρωσία· απλώς αλλάζει τον τρόπο που χτυπά.
Υπάρχει και η χρονική παγίδα. Το ίδιο το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον αποσύρεται από την Ευρώπη δίνει στη Μόσχα ένα παράθυρο. Σύμφωνα με ανάλυση που παρακολουθεί τις ρωσικές επιχειρήσεις, ο Πούτιν πιθανότατα βλέπει τα επόμενα δύο χρόνια ως ευκαιρία να δοκιμάσει τις αμυντικές δυνατότητες του ΝΑΤΟ και να εκμεταλλευτεί τις εντάσεις ΗΠΑ–ΝΑΤΟ για να αποδυναμώσει τη συνοχή της συμμαχίας. Η Ρωσία που «χάνει» στον χάρτη μπορεί κάλλιστα να «κερδίζει» στα καλώδια, στους αγωγούς και στα μυαλά των Ευρωπαίων ψηφοφόρων.
Τα κενά γεμίζουν αλλά όχι από την Ευρώπη
Το δεύτερο τυφλό σημείο είναι ακόμη πιο ταπεινωτικό. Καθώς η Ρωσία αποσύρεται από περιοχές ζωτικές για την Ευρώπη, τη θέση της δεν την παίρνει η ΕΕ. Την παίρνουν η Ουάσιγκτον, η Άγκυρα, το Πεκίνο και τα κράτη του Κόλπου. Ο κόσμος αναδιατάσσεται γύρω από την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη.
Το καθαρότερο παράδειγμα είναι ο Νότιος Καύκασος. Η ειρηνευτική συμφωνία Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν τον Αύγουστο του 2025 παραμέρισε ουσιαστικά τη Ρωσία από τον παραδοσιακό της ρόλο μεσολαβητή. Η ΕΕ ήταν κι αυτή, για χρόνια, μία από τις μεσολαβήτριες δυνάμεις. Κι όμως, τη σκυτάλη δεν την πήρε αυτή: ο επίμαχος διάδρομος μετονομάστηκε «Trump Route» (TRIPP), με τις ΗΠΑ να εξασφαλίζουν το 74% των μετοχών της εταιρείας ανάπτυξης για μια αρχική περίοδο 49 ετών. Η ειρωνεία για εμάς είναι σχεδόν οδυνηρή: πρόκειται για μια κρίσιμη εμπορική και ενεργειακή διαδρομή προς την Ευρώπη που παρακάμπτει το Ιράν μια αρτηρία που καταλήγει στην Ευρώπη, σχεδιασμένη και ελεγχόμενη χωρίς την Ευρώπη. Και ο μεγάλος κερδισμένος στο έδαφος είναι η Άγκυρα: η συμφωνία εδραιώνει τον ρόλο της Τουρκίας ως περιφερειακού ηγεμόνα στη θέση της Ρωσίας.
Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται στο νότιο μέτωπο. Η κατάρρευση του Άσαντ και η απώλεια της Ταρτούς άνοιξαν ένα κενό στη Συρία και την ανατολική Μεσόγειο — μια περιοχή που καθορίζει άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια, τα μεταναστευτικά ρεύματα και τη σταθερότητα της νότιας Ευρώπης. Το κενό αυτό το διεκδικούν το Ισραήλ, η Τουρκία και τα κράτη του Κόλπου. Η Ευρώπη, που θα ζήσει πιο άμεσα από οποιονδήποτε τις συνέπειες, παραμένει χωρίς σαφή ρόλο και χωρίς οδικό χάρτη.
Δες και την Κεντρική Ασία και την Άπω Ανατολή: η Κίνα ενισχύει τον άτυπο έλεγχό της στην ενέργεια και τις πρώτες ύλες της εξασθενημένης Ρωσίας, ενώ Ουάσιγκτον και Πεκίνο ανταγωνίζονται για επιρροή στις πέντε χώρες της Κεντρικής Ασίας. Η Ευρώπη, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος και «κανονιστική υπερδύναμη» του πλανήτη, δεν είναι καν στο τραπέζι.
Ο κόσμος αναδιατάσσεται γύρω από μια απούσα Ευρώπη
Βάλε τα δύο σκέλη μαζί και προκύπτει η πραγματική εικόνα της εποχής. Από τη μία, ο βασικός αντίπαλος της Ευρώπης δεν εξαφανίζεται· μεταμορφώνεται σε μια πιο απρόβλεπτη, υβριδική απειλή που χτυπά κάτω από το όριο του πολέμου. Από την άλλη, οι ζώνες που η Ευρώπη χρειάζεται για την ασφάλεια, την ενέργεια και τη μετανάστευσή της αναδιατάσσονται από άλλους.
Αυτό είναι το βαθύτερο μάθημα που το αρχικό αφήγημα της «νικημένης Ρωσίας» κρύβει. Η αδυναμία ενός αντιπάλου δεν μεταφράζεται αυτόματα σε δική σου ασφάλεια. Μεταφράζεται σε ευκαιρία αλλά μόνο για όποιον είναι παρών για να την αρπάξει. Όταν η Ρωσία αποχωρεί από τον Καύκασο και κερδίζει η Τουρκία, όταν αποχωρεί από τη Συρία και κερδίζουν το Ισραήλ και ο Κόλπος, όταν αποχωρεί από την Άπω Ανατολή και κερδίζει η Κίνα, το συμπέρασμα είναι ένα: η ισχύς δεν εξατμίζεται, αλλάζει χέρια. Και τα χέρια της Ευρώπης μένουν στις τσέπες.
Δεν είναι θέμα έλλειψης μέσων. Η Ευρώπη διαθέτει την οικονομική βαρύτητα, τη ρυθμιστική εμβέλεια και τη διπλωματική εμπειρία για να είναι παίκτης στη γειτονιά της. Της λείπει η βούληση να δράσει ως ενιαίο υποκείμενο να μετατρέψει την οικονομική ισχύ σε γεωπολιτική επιρροή, να επενδύσει στην άμυνα της απέναντι στο υβριδικό μέτωπο, να εμφανιστεί στα τραπέζια όπου χαράζεται το μέλλον του Καυκάσου και της Μεσογείου πριν χαραχτεί χωρίς αυτήν.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η παρακμή της Ρωσίας θα έπρεπε να είναι καλή είδηση για την Ευρώπη. Γίνεται κακή είδηση μόνο αν η Ευρώπη τη διαβάσει λάθος αν εκλάβει την υποχώρηση του αντιπάλου ως άδεια για εφησυχασμό, αντί ως κάλεσμα για δράση.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ρωσία θα συνεχίσει να χάνει. Είναι ποιος θα γεμίσει τα κενά που αφήνει, και αν, την κρίσιμη στιγμή, η Ευρώπη θα έχει τη δύναμη να αμυνθεί απέναντι σε ένα στριμωγμένο θηρίο που χτυπά πια στο σκοτάδι με δολιοφθορές, drones και ψέματα αντί στο φως μιας ανοιχτής μάχης.
Μια Ρωσία που πεθαίνει αργά είναι πιο επικίνδυνη από μια Ρωσία στο απόγειό της. Κι ένας κόσμος που αναδιατάσσεται γύρω από την Ευρώπη, χωρίς την Ευρώπη, είναι ο πιο σίγουρος δρόμος για να ανακαλύψει η ήπειρος, κάποια στιγμή, ότι κέρδισε τον ανταγωνισμό με τη Μόσχα και έχασε την ειρήνη.
