Πώς ο Λούλα πέτυχε την απόλυτη ανατροπή απέναντι στην οικογένεια Μπολσονάρου
Η στρατηγική, τα οικονομικά μέτρα και η ψηφιακή αντεπίθεση που χάρισαν στον ιστορικό ηγέτη της αριστεράς μια άνευ προηγουμένου τέταρτη προεδρική θητεία, κόντρα σε όλα τα πολιτικά προγνωστικά.
Σε μια εκλογική αναμέτρηση που θα μείνει στην ιστορία για την απρόσμενη εξέλιξή της, ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, εξασφάλισε την επανεκλογή του. Ο αριστερός ηγέτης είχε σχεδόν ξεγραφτεί πολιτικά μετά την ήττα του από τον συντηρητικό αντίπαλό του, Φλάβιο Μπολσονάρου, στον πρώτο γύρο των εκλογών. Ωστόσο, διαψεύδοντας τις προβλέψεις των αναλυτών, κατέγραψε μια εντυπωσιακή νίκη στον κρίσιμο δεύτερο γύρο της Κυριακής.
σχετικά άρθρα
Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι ο Λούλα, λίγο πριν κλείσει τα 81 του χρόνια, εκλέγεται για την ένατη κατά σειρά δεκαετία της ζωής του στον ανώτατο θώκο, εξασφαλίζοντας μια ρεκόρ τέταρτη προεδρική θητεία. Παράλληλα, κατάφερε να αποτρέψει την οικογένεια Μπολσονάρου από το να πετύχει μια πολιτική επιστροφή τύπου Τραμπ. Τα τελικά αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την υπεροχή του: ο Λούλα επικράτησε με 51,8%, συγκεντρώνοντας πάνω από 64 εκατομμύρια ψήφους, έναντι 48,2% και σχεδόν 60 εκατομμυρίων ψήφων του Φλάβιο Μπολσονάρου. Η διαφορά των 3,5 ποσοστιαίων μονάδων είναι μάλιστα μεγαλύτερη από εκείνη που είχε καταγράψει στις εκλογές του 2022.
Το βουνό του πρώτου γύρου και το ιστορικό παράδοξο
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος αυτής της νίκης, αρκεί να θυμηθεί κανείς την εικόνα της 4ης Οκτωβρίου. Στον πρώτο γύρο, ο Λούλα τερμάτισε εκατομμύρια ψήφους πίσω από τον Φλάβιο Μπολσονάρου, συγκεντρώνοντας το 45% έναντι 47% του αντιπάλου του. Αυτή η διαφορά τον έφερε αντιμέτωπο με μια φαινομενικά αξεπέραστη πρόκληση, καθιστώντας τον Μπολσονάρου αδιαφιλονίκητο φαβορί.
Η ιστορία της χώρας καθιστούσε τη νίκη του συντηρητικού υποψηφίου σχεδόν αναπόφευκτη. Από την εποχή του εκδημοκρατισμού της Βραζιλίας, στα τέλη της δεκαετίας του 1980, δεν υπήρξε ποτέ εκλογική αναμέτρηση όπου ο υποψήφιος που κέρδισε τον πρώτο γύρο να μην κερδίσει τελικά και τον δεύτερο. Πώς λοιπόν ο Λούλα και το Εργατικό Κόμμα κατάφεραν μέσα σε μόλις τρεις εβδομάδες να καλύψουν ένα έλλειμμα άνω των δύο εκατομμυρίων ψήφων;
Η απάντηση κρύβεται σε ένα μείγμα επιθετικής κοινωνικής πολιτικής, στοχευμένων οικονομικών παροχών και μιας ριζικής αναδιάρθρωσης του τρόπου με τον οποίο η καμπάνια του επικοινώνησε με το εκλογικό σώμα.
Η αντεπίθεση με όχημα την οικονομία και την εργασία
Το πρώτο και ίσως καθοριστικότερο στοιχείο της ανατροπής ήταν η ικανότητα της κυβέρνησης του Λούλα να περάσει ταχύτατα μια σειρά από σημαντικά οικονομικά και εργασιακά μέτρα. Στόχος ήταν η άμεση βελτίωση της καθημερινότητας των εργαζομένων και η ανακούφιση από το αυξημένο κόστος διαβίωσης.
Μόλις δέκα ημέρες πριν από την κάλπη του δεύτερου γύρου, το Κογκρέσο της Βραζιλίας ενέκρινε μια συνταγματική αναθεώρηση, με την ισχυρή υποστήριξη του Λούλα, η οποία μείωσε την εβδομάδα εργασίας από έξι σε πέντε ημέρες και τις εβδομαδιαίες ώρες εργασίας από 44 σε 40, χωρίς καμία μείωση αποδοχών. Πρόκειται για μια παρέμβαση που υπολογίζεται ότι ωφέλησε άμεσα περισσότερους από 30 εκατομμύρια εργαζομένους, δημιουργώντας ένα ισχυρό κύμα υποστήριξης.
Παράλληλα, λίγες ημέρες πριν ανοίξουν οι κάλπες, τέθηκε σε εφαρμογή η αύξηση κατά 15% στο εμβληματικό πρόγραμμα κοινωνικής πρόνοιας Bolsa Familia. Το «πακέτο» συμπληρώθηκε με νέες φορολογικές ελαφρύνσεις, την εισαγωγή ενός προγράμματος αναχρηματοδότησης χρεών για τους Βραζιλιάνους με χαμηλά εισοδήματα, καθώς και με στοχευμένα μέτρα για τη μείωση του κόστους των καυσίμων.
Η ψηφιακή επανάσταση της καμπάνιας και τα λάθη του αντιπάλου
Ωστόσο, δεν ήταν μόνο η χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής που έκανε τη διαφορά. Η ομάδα του Λούλα αναθεώρησε πλήρως τη στρατηγική της στο διαδίκτυο. Το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο αυτής της αλλαγής ήταν το γεγονός ότι ο ίδιος ο Λούλα απέκτησε επιτέλους το πρώτο του smartphone. Η εκστρατεία του μπήκε σε ψηφιακή «υπερδραστηριότητα». Σύμμαχοι του προέδρου δημιούργησαν το κανάλι WhatsApp με την ονομασία «Ο Στρατός του Λούλα», το οποίο μέσα σε ελάχιστο χρόνο συγκέντρωσε πάνω από 10 εκατομμύρια ακολούθους.
Αυτό το εργαλείο χρησιμοποιήθηκε για τον συντονισμό της στρατηγικής, την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης της αντιπολίτευσης και την ενθάρρυνση των υποστηρικτών να παράγουν και να διαδίδουν το δικό τους περιεχόμενο στα social media. Παράλληλα, η ψηφιακή δυναμική συνοδεύτηκε από μαζικές κινητοποιήσεις. Την παραμονή των εκλογών, εκατοντάδες χιλιάδες υποστηρικτές κατέκλυσαν τους δρόμους σε Ρίο ντε Τζανέιρο και Σάο Πάολο.
Την ίδια στιγμή, η καμπάνια του Φλάβιο Μπολσονάρου, ίσως λόγω υπερβολικής αυτοπεποίθησης μετά τον πρώτο γύρο, υπέπεσε σε σοβαρά σφάλματα. Σε τηλεοπτικά ντιμπέιτ, ο Μπολσονάρου κατέγραψε «αυτογκόλ», όπως όταν έγραψε τη λέξη «διαφθορά» στην παλάμη του χεριού του, ή όταν αναγκάστηκε να ζητήσει δημόσια συγγνώμη επειδή φάνηκε να χλευάζει το γεγονός ότι ο Λούλα έχει εννέα δάχτυλα, έχοντας χάσει ένα σε εργατικό ατύχημα στα νιάτα του.
Ο πολιτικός χάρτης και τα δύσκολα εμπόδια της επόμενης μέρας
Το αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ο Λούλα να κερδίσει έδαφος σε όλη τη χώρα, από τα παραδοσιακά προπύργιά του στα βορειοανατολικά μέχρι τον πιο συντηρητικό νότο. Πρόσθεσε πάνω από 10 εκατομμύρια νέες ψήφους μεταξύ των δύο γύρων, τη στιγμή που ο αντίπαλός του κέρδισε λιγότερο από 4 εκατομμύρια. Η αύξηση της συμμετοχής κατά 1,8 ποσοστιαίες μονάδες –σχεδόν 3 εκατομμύρια περισσότεροι ψηφοφόροι– αποδεικνύει ότι η κινητοποίηση των απέχοντων ήταν το «κλειδί». Η προοπτική μιας νίκης του Μπολσονάρου λειτούργησε συσπειρωτικά για όσους φοβούνταν την αποφυλάκιση του πατέρα του, Ζαΐρ, ο οποίος εκτίει ποινή φυλάκισης.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η νίκη αυτή φρενάρει το κύμα επικρατήσεων της δεξιάς στη Λατινική Αμερική, αφήνοντας τον Λούλα ως τον κύριο εκφραστή της περιφερειακής κεντροαριστεράς, αν και σε ένα πιο απομονωμένο περιβάλλον.
Όμως, η επόμενη μέρα αναμένεται εξαιρετικά δύσκολη. Ο Λούλα έχει πλέον απέναντί του το πιο δεξιό Κογκρέσο στη σύγχρονη δημοκρατική ιστορία της χώρας. Ο διχασμός είναι βαθύς, ενώ η πλευρά Μπολσονάρου ήδη αμφισβητεί το αποτέλεσμα, επικαλούμενη μια δικαστική εντολή της τελευταίας στιγμής για παράταση της ψηφοφορίας (που όμως ζητήθηκε και από τα δύο στρατόπεδα για διαφορετικούς λόγους). Παράλληλα, οι αγορές αντέδρασαν νευρικά, καθώς η κυβέρνηση πρέπει τώρα να βρει τρόπο να εξισορροπήσει τον προϋπολογισμό της μετά τις πλουσιοπάροχες προεκλογικές παροχές. Το μεγαλύτερο στοίχημα, ωστόσο, παραμένει κοινό και για τα δύο στρατόπεδα: ποια θα είναι η επόμενη γενιά ηγετών που θα αναλάβει τα ηνία της Βραζιλίας μετά το 2030.
