Μια φράση στην επιστολή Μακρόν και Μερτς αφαιρεί από την Ελλάδα το δικαίωμα να πει όχι
Η επιστολή Μακρόν και Μερτς ζητά εργαλείο που θα αποκόπτει χώρες από την ευρωπαϊκή αγορά. Η κρίσιμη φράση δεν αφορά την Κίνα. Αφορά το ποιος αποφασίζει, και αντιστρέφει τον κανόνα που προστατεύει σήμερα τις μικρές χώρες.
Το νέο εμπορικό όπλο θα ενεργοποιείται «εκτός αν αντιταχθεί ειδική πλειοψηφία», αντιστρέφοντας τον κανόνα που κρατά σήμερα τα κράτη-μέλη στο τιμόνι
σχετικά άρθρα
Το νέο εμπορικό εργαλείο που ζητούν το Παρίσι και το Βερολίνο θα ενεργοποιείται «εκτός αν αντιταχθεί ειδική πλειοψηφία» των κρατών-μελών.
Οκτώ λέξεις, που δεν μπήκαν σε κανέναν ελληνικό τίτλο.
Σήμερα ισχύει το ακριβώς αντίθετο. Για να ενεργοποιηθεί το Μέσο κατά του Εξαναγκασμού, το ισχυρότερο εμπορικό όπλο της Ένωσης, απαιτείται ειδική πλειοψηφία των είκοσι επτά υπέρ της χρήσης του. Όποιος θέλει να το σταματήσει, αρκεί να μην ψηφίσει.
Με τη διατύπωση που προτείνουν ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς, η Κομισιόν δρα και τα κράτη-μέλη πρέπει να οργανωθούν για να την εμποδίσουν.
Το βάρος αλλάζει πλευρά. Και μαζί του αλλάζει και η θέση των μικρών χωρών.
Τι ζητούν οι δύο ηγέτες
Η επιστολή έφτασε στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τη Δευτέρα, συνοδευόμενη από κείμενο πολιτικής.
Ζητά εργαλείο που θα επιτρέπει μέτρα έως και «άμεση αποκοπή από την εσωτερική αγορά, εφόσον χρειαστεί», απέναντι σε τρίτες χώρες που επιχειρούν με πολιτικά ή οικονομικά μέσα να υπονομεύσουν τους όρους υγιούς ανταγωνισμού.
Το κείμενο δεν κατονομάζει καμία χώρα. Οι δύο ηγέτες τονίζουν ότι ο μηχανισμός πρέπει να εφαρμόζεται σε όλους τους εμπορικούς εταίρους και να σέβεται τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος το διατύπωσε αλλιώς, μιλώντας για το περιεχόμενο της πρότασης: το εργαλείο που ζητείται θα επέτρεπε στην Ένωση να αποκόψει την Κίνα από την ευρωπαϊκή αγορά μέσα σε εικοσιτέσσερις ώρες.
Το πρότυπο είναι αμερικανικό. Πρόκειται για τον μηχανισμό Section 301, που επιτρέπει στην Ουάσιγκτον στοχευμένη και ταχύτατη υπερφορολόγηση προϊόντων.
Ο χρονισμός δεν είναι τυχαίος
Η επιστολή εστάλη τη Δευτέρα. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφκοβιτς ταξιδεύει στο Πεκίνο την Πέμπτη και την Παρασκευή. Οι ηγέτες των είκοσι επτά συνεδριάζουν στις Βρυξέλλες στις 15 και 16 Οκτωβρίου.
Η αλληλουχία λειτουργεί ως διαπραγματευτική πίεση.
Στο τραπέζι βρίσκεται ένα εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας που έφτασε τα 359,3 δισεκατομμύρια ευρώ, περίπου ένα δισεκατομμύριο την ημέρα. Η φον ντερ Λάιεν μίλησε τον Σεπτέμβριο για «σημείο καμπής» και κατηγόρησε το «κινεζικό σοκ» ότι τρέφει την αποβιομηχανοποίηση της Ευρώπης.
Το όπλο που δεν τράβηξαν ποτέ
Η Ένωση διαθέτει ήδη το Μέσο κατά του Εξαναγκασμού. Σχεδιάστηκε με την Κίνα κατά νου και δεν χρησιμοποιήθηκε ούτε μία φορά.
Ούτε όταν το Πεκίνο επέκτεινε τους ελέγχους εξαγωγών στις σπάνιες γαίες. Ούτε όταν επέβαλε ότι κάθε προϊόν με περιεχόμενο 0,1% και άνω σε συγκεκριμένα υλικά απαιτεί κινεζική έγκριση.
Τον Οκτώβριο του 2025, μετά από ευρωπαϊκή σύνοδο, ο Μακρόν μίλησε για οικονομικό εξαναγκασμό χωρίς να προτείνει τη χρήση του εργαλείου. Ο Μερτς ήταν σαφέστερος: «Συζητήσαμε το Μέσο κατά του Εξαναγκασμού, αλλά δεν πήραμε καμία απόφαση».
Ο λόγος της αδράνειας καταγράφεται ανοιχτά στις αναλύσεις των Βρυξελλών. Οι στενές οικονομικές σχέσεις ορισμένων κρατών-μελών με το Πεκίνο, είτε μέσω κινεζικών επενδύσεων στο έδαφός τους είτε μέσω της παρουσίας ευρωπαϊκών εταιρειών στην Κίνα, τα κρατούν πίσω.
Αντί να λυθεί αυτό το πολιτικό πρόβλημα, η πρόταση το παρακάμπτει διαδικαστικά.
Η ελληνική θέση
Η Ελλάδα ανήκει στις χώρες που η παραπάνω περιγραφή αφορά άμεσα.
Η κρατική κινεζική COSCO ελέγχει το 67% του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς, με το ΤΑΙΠΕΔ να διατηρεί 7,14% και το επενδυτικό κοινό 25,86%. Η πορεία ξεκίνησε το 2008 με την παραχώρηση των προβλητών ΙΙ και ΙΙΙ, συνεχίστηκε το 2016 με την απόκτηση του 51% και ολοκληρώθηκε το 2021 με τη μεταβίβαση επιπλέον 16%.
Ο Πειραιάς αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση στην Ευρώπη. Αλλού η COSCO ελέγχει συγκεκριμένους τερματικούς σταθμούς, συχνά ως μειοψηφικός μέτοχος. Εδώ κατέχει την πλειοψηφία ολόκληρου του Οργανισμού.
Μέχρι σήμερα, η Αθήνα μπορούσε να διατηρεί ισορροπία χωρίς να την εξηγεί. Σε ένα σύστημα που απαιτεί θετική πλειοψηφία, η σιωπή λειτουργεί ως άρνηση.
Με το νέο σύστημα, η σιωπή μετράει ως συναίνεση. Για να σταματήσει ένα μέτρο που θα έπληττε τον Πειραιά, η Ελλάδα θα πρέπει να βρει συμμάχους και να συγκροτήσει ειδική πλειοψηφία εναντίον της Κομισιόν.
Το ίδιο ισχύει για κάθε μικρή χώρα με ιδιαίτερη έκθεση. Η διαφορά είναι ότι λίγες έχουν παραχωρήσει το μεγαλύτερο λιμάνι τους.
Τι μένει ανοιχτό
Η δημιουργία του μηχανισμού απαιτεί νομοθεσία που θα εγκρίνουν τα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Δεν αποφασίζεται με επιστολή.
Μία από τις επιλογές που εξετάζονται είναι απλούστερη και ταχύτερη. Να μην φτιαχτεί νέο εργαλείο, αλλά να αναμορφωθεί το υπάρχον Μέσο κατά του Εξαναγκασμού, κατεβάζοντας τον πήχη ενεργοποίησής του.
Το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο.
Η συζήτηση που ανοίγει στις 15 Οκτωβρίου δεν αφορά μόνο το πόσο σκληρά θα απαντήσει η Ευρώπη στο Πεκίνο. Αφορά το ποιος κρατά το χέρι στη σκανδάλη, και ποιος θα χρειάζεται πλέον άδεια για να το κατεβάσει.
