Η μεγάλη έξοδος: Γιατί η Ευρώπη χάνει τις startups και το σκανδιναβικό σχέδιο
Η πρωτοβουλία της Σκανδιναβίας για ένα κοινό χρηματιστήριο, ο κίνδυνος του αμερικανικού μονοπωλίου στις δημόσιες εγγραφές και το μεγάλο τεστ για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Στα τέλη του περασμένου Ιανουαρίου, η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία, η Πολωνία και η Ισπανία προχώρησαν στη δημιουργία της ομάδας E6. Στόχος αυτού του νέου ευρωπαϊκού μπλοκ ήταν να προωθήσει έργα ολοκλήρωσης που θα βελτίωναν καθοριστικά την ανταγωνιστικότητα και την κυριαρχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο ανακοινωθέν της εναρκτήριας συνάντησής τους, η E6 κατέστησε σαφές ότι η απόλυτη προτεραιότητά της –ξεπερνώντας ακόμη και τη διεθνοποίηση του ευρώ ή τον συντονισμό των αμυντικών δαπανών– ήταν η προώθηση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών (Capital Markets Union).
σχετικά άρθρα
Από τότε, ελάχιστα πράγματα έχουν προχωρήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, την ώρα που ο πυρήνας της Ευρώπης καθυστερεί, μια άλλη, πιο συντονισμένη ομάδα έχει αναδυθεί στον ευρωπαϊκό Βορρά. Μια κοινοπραξία μεγάλων σκανδιναβικών εταιρειών και θεσμικών επενδυτών, ενωμένη κάτω από την ομπρέλα της βιομηχανικής συμμαχίας Nordic Compass, διερευνά σοβαρά το ενδεχόμενο συγχώνευσης των χρηματιστηρίων της Φινλανδίας, της Σουηδίας, της Δανίας και της Νορβηγίας σε ένα ενιαίο, πανσκανδιναβικό χρηματιστήριο. Μια τέτοια κίνηση έχει τη δυναμική να ξεκλειδώσει ένα capital pool αρκετά βαθύ, ώστε να δελεάσει τους ιδρυτές μεγάλων εταιρειών να προχωρήσουν σε δημόσια εγγραφή στην Ευρώπη, αντί να αναζητήσουν καταφύγιο στη Wall Street.
Το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό κενό και η κυριαρχία των τραπεζών
Για να κατανοήσουμε τι ακριβώς σημαίνει η απουσία μιας πραγματικής Capital Markets Union για την οικονομία, αρκεί να μπούμε στη θέση ενός επιχειρηματία στην Ευρώπη. Όταν μια νέα επιχείρηση χρειάζεται χρηματοδότηση για να αναπτυχθεί, η προφανής λύση είναι ο τραπεζικός δανεισμός. Όμως, οι ευρωπαϊκές τράπεζες διστάζουν να δανείσουν σε μικρομεσαίες και καινοτόμες επιχειρήσεις. Ο λόγος είναι απλός: ως συστημικά σημαντικά ιδρύματα, υπόκεινται σε ένα ασφυκτικό κανονιστικό πλαίσιο που πρακτικά αποθαρρύνει την ανάληψη ρίσκου.
Όταν, λοιπόν, οι τράπεζες κλείνουν την πόρτα, η επόμενη κίνηση είναι η προσφυγή στις κεφαλαιαγορές. Εδώ οι επιλογές χωρίζονται στην ιδιωτική αγορά (private market) και στη δημόσια αγορά (public market). Η ιδιωτική αγορά αφορά κυρίως επενδυτές venture capital και εταιρείες private equity που αναλαμβάνουν το αρχικό ρίσκο. Η δημόσια αγορά αφορά την εισαγωγή της εταιρείας στο χρηματιστήριο μέσω IPO (Initial Public Offering), μια διαδικασία που συνήθως έρχεται όταν η εταιρεία έχει πλέον αποδεδειγμένο ιστορικό (track record) και ισχυρό brand name.
Το πρόβλημα είναι ότι σήμερα στην ΕΕ λειτουργούν περισσότερα από 30 διαφορετικά χρηματιστήρια, γεγονός που μεταφράζεται σε ακραίο κατακερματισμό. Τα περισσότερα από αυτά τα εθνικά ή περιφερειακά ταμπλό είναι, για να είμαστε ειλικρινείς, πρακτικά παρωχημένα. Δεν προσφέρουν τη ρευστότητα για την άντληση μεγάλων κεφαλαίων και πολλά εξ αυτών έχουν να δουν νέα σημαντική εισαγωγή εδώ και χρόνια, καθώς το γραφειοκρατικό βάρος δεν δικαιολογεί το τελικό όφελος.
Η αιμορραγία προς τη Νέα Υόρκη και η κρίση των ευρωπαϊκών IPOs
Αυτό το κατακερματισμένο τοπίο, γνωστό και ως liquidity fragmentation, έχει οδηγήσει σε μια άνευ προηγουμένου φυγή ευρωπαϊκών εταιρειών υψηλού προφίλ προς τα δύο μεγάλα χρηματιστήρια της Νέας Υόρκης. Τα νούμερα είναι αποκαλυπτικά: το 2025, η αξία των ευρωπαϊκών IPOs κατέρρευσε κατά 20%, ενώ τα αντληθέντα κεφάλαια μειώθηκαν κατά 10%. Την ίδια στιγμή, οι αμερικανικές δημόσιες εγγραφές κατέγραφαν εκρηκτική άνοδο, τροφοδοτούμενες από τη φρενίτιδα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI boom).
Κατά μέσο όρο, οι αμερικανικές αποτιμήσεις ξεπέρασαν τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές κατά περισσότερο από 30%. Για τους επιχειρηματίες, συνεπώς, η εισαγωγή στις ΗΠΑ είναι μονόδρομος (no-brainer). Παρότι οι σκανδιναβικές χώρες διαθέτουν ένα ακμάζον οικοσύστημα startups, ειδικά στον κλάδο της τεχνολογίας, υποφέρουν από την ίδια ακριβώς «ασθένεια» έλλειψης κεφαλαίων ανάπτυξης (growth capital).
Εταιρείες-κολοσσοί όπως η Klarna και το Spotify είναι εισηγμένες στις ΗΠΑ, παρά το γεγονός ότι διατηρούν την έδρα τους και δραστηριοποιούνται πρωτίστως στη Σκανδιναβία. Σύμφωνα με έρευνες, μόλις το 57% των Σουηδών ιδρυτών εταιρειών unicorn επιλέγει να αναπτύξει τις επιχειρήσεις του στην πατρίδα του. Το ποσοστό αυτό πέφτει στο δραματικό 47% για τους Νορβηγούς και μόλις στο 32% για τους Δανούς και τους Φινλανδούς. Οι υπόλοιποι περνούν τον Ατλαντικό, αναζητώντας τις φημισμένες βαθιές κεφαλαιαγορές της Αμερικής.
Το σχέδιο Nordic compass και η δημιουργία ενός σκανδιναβικού κολοσσού
Ακριβώς εδώ έρχεται να παρέμβει η συμμαχία Nordic Compass. Η πρωτοβουλία, η οποία συγκροτήθηκε τον Μάιο, αποτελεί μια ισχυρή βιομηχανική σύμπραξη που στοχεύει στην ανάπτυξη λύσεων για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης. Στις τάξεις της περιλαμβάνονται heavyweights της σκανδιναβικής και παγκόσμιας οικονομίας, όπως το Ίδρυμα Wallenberg, η SAS, η Nokia, η Novo Nordisk και η τράπεζα Nordea.
Οι σκανδιναβικές χώρες μπορεί να είναι μικρές πληθυσμιακά –συγκεντρώνουν συνολικά περίπου 28 εκατομμύρια κατοίκους– ωστόσο η οικονομική τους ισχύς είναι δυσανάλογα μεγάλη. Οι Σκανδιναβοί επενδυτές και τα συνταξιοδοτικά τους ταμεία διαχειρίζονται κεφάλαια που αγγίζουν τα 4 τρισεκατομμύρια δολάρια, καταγράφοντας ετήσιες εισροές άνω των 150 δισεκατομμυρίων. Η φιλοδοξία της συμμαχίας είναι ότι η ενοποίηση αυτών των πόρων θα δημιουργήσει την κρίσιμη μάζα ρευστότητας που απαιτείται για να πειστούν περισσότερες εταιρείες να εισαχθούν σε ένα τοπικό ταμπλό.
Πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες σήμερα καταλήγουν να εξαγοράζονται από μεγαλύτερους αμερικανικούς ομίλους, επειδή είναι πολύ μεγάλες για τα ευρωπαϊκά δεδομένα αλλά πολύ μικρές για να σταθούν αυτόνομα στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η εξαγορά της iZettle από την PayPal, της Tink από τη Visa και της Peakon από τη Workday. Αν υπήρχε μια βιώσιμη εναλλακτική capital pool με περισσότερο χρήμα στην Ευρώπη, πολλές από αυτές τις επιχειρήσεις ίσως είχαν επιλέξει μια ανεξάρτητη πορεία μέσω IPO. Ένα ενοποιημένο σκανδιναβικό χρηματιστήριο δεν θα έλυνε απλώς το πρόβλημα ρευστότητας για τους εγχώριους παίκτες (asset managers), αλλά θα μπορούσε να προσελκύσει ακόμη και ξένες επιχειρήσεις.
Τα δομικά εμπόδια και η σύγκρουση Nasdaq με Euronext
Παρά τον ενθουσιασμό, τα εμπόδια παραμένουν κολοσσιαία. Πρώτον, το Nordic Compass είναι μια βιομηχανική συμμαχία και όχι ένας θεσμικός φορέας. Οποιαδήποτε πρόταση κι αν καταθέσουν, θα απαιτηθεί ισχυρή πολιτική βούληση και από τις τέσσερις χώρες για να υλοποιηθεί. Η ενοποίηση των αγορών δεν αποτελεί μια απλή διοικητική μεταρρύθμιση. Προϋποθέτει την εναρμόνιση δεκάδων πλαισίων, από τις διαδικασίες πτώχευσης και τη νομοθεσία περί εταιρικής διακυβέρνησης (corporate governance), μέχρι τους αυστηρούς κανονισμούς για την κατάχρηση αγοράς (market abuse regulations).
Επιπλέον, υπάρχει ο διάχυτος φόβος ότι η συγκέντρωση μπορεί να βλάψει τις μικρότερες αγορές. Η δραστηριότητα τείνει φυσιολογικά να μετακινείται προς τον μεγαλύτερο και πιο ρευστό κόμβο –που σε αυτή την περίπτωση είναι η Στοκχόλμη– αφήνοντας περιφερειακά κέντρα, όπως το Ελσίνκι, στο περιθώριο. Η μάχη για την τοποθεσία της φυσικής έδρας του νέου χρηματιστηρίου αναμένεται επίσης να αναζωπυρώσει παλιές εθνικές αντιπαραθέσεις.
Ωστόσο, το πιο «αγκάθινο» ζήτημα είναι αυτό της ιδιοκτησίας. Η αμερικανική NASDAQ κατέχει και διαχειρίζεται τα χρηματιστήρια της Κοπεγχάγης, της Στοκχόλμης και του Ελσίνκι, ενώ η Euronext διαχειρίζεται το Όσλο. Ποιος θα ελέγχει τη στρατηγική, την τεχνολογική υποδομή και τη δομή των τελών (fee structures); Πώς θα κατανεμηθούν τα έσοδα; Αν και η Euronext έχει δείξει σημάδια ανοιχτής διάθεσης, στην πράξη η συμφωνία θα πρέπει να κλειστεί μεταξύ αυτών των ιδιωτικών κολοσσών της αγοράς.
Το κρίσιμο μήνυμα για την Ευρώπη και την ομάδα E6
Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε προκαταρκτικό στάδιο και μένει να φανεί αν το επόμενο διάστημα θα φέρει στο τραπέζι μια συγκεκριμένη πρόταση ή απλώς περισσότερες θεωρητικές αναλύσεις. Η ιδέα ότι τα πολιτικά κατεστημένα των τεσσάρων χωρών, με τις δικές τους διαφορετικές εσωτερικές προτεραιότητες, διαθέτουν τη δύναμη να επιβάλουν μια τέτοια αλλαγή, φαντάζει αρκετά μακρινή.
Όμως, το γεγονός ότι οι μεγαλύτεροι παίκτες της αγοράς –από ισχυρά ιδρύματα και τράπεζες, μέχρι κορυφαίες πολυεθνικές– συσπειρώνονται πίσω από μια κοινή ιδέα, στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα. Αν οι Σκανδιναβοί καταφέρουν να υπερβούν τις διαφορές τους και να ενοποιήσουν επιτυχώς τις κεφαλαιαγορές τους, θα παραδώσουν ένα ιστορικό μάθημα στην ομάδα E6 και στις Βρυξέλλες. Θα αποδείξουν ότι ο μόνος δρόμος για την ανάκτηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας δεν περνά μέσα από τις αποσπασματικές εθνικές πολιτικές, αλλά μέσα από τη δημιουργία αγορών ικανών να κοιτάξουν τη Wall Street στα μάτια.
