Η Ευρώπη σε εμπορικό πόλεμο με το Πεκίνο – Το σχέδιο διάσωσης της αυτοκινητοβιομηχανίας
Η επέλαση των κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων, το «China shock 2.0» και η δυναμική αντίδραση του γαλλογερμανικού άξονα απέναντι στην υπαρξιακή βιομηχανική απειλή.
Τα ευρωπαϊκά εργοστάσια αυτοκινήτων κατεβάζουν ρολά. Εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας χάνονται. Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, η ναυαρχίδα της ηπειρωτικής οικονομίας, κλυδωνίζεται βίαια από τον αντίκτυπο των κινεζικών εξαγωγών ηλεκτρικών οχημάτων. Η εικόνα των γυαλιστερών, γεμάτων τεχνολογία αιχμής και εξαιρετικά προσιτών οχημάτων της BYD που κατακλύζουν την ευρωπαϊκή αγορά δεν είναι απλώς ένα εμπορικό φαινόμενο. Είναι το σύμπτωμα μιας βαθιάς γεωοικονομικής ανατροπής.
σχετικά άρθρα
Ο ρυθμός με τον οποίο η Κίνα κατέκτησε την κυριαρχία προκάλεσε σοκ στις Βρυξέλλες. Τα νούμερα είναι αμείλικτα. Το 2019, τα κινεζικής κατασκευής ηλεκτρικά οχήματα (EVs) είχαν ισχνή παρουσία στην Ευρώπη, με μόλις 60.000 πωλήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ. Πέρυσι, οι πωλήσεις ξεπέρασαν το 1,1 εκατομμύριο. Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα αυτοκίνητα. Σήμερα, η Κίνα ανταγωνίζεται ευθέως την ευρωζώνη σε σχεδόν 40% των τομέων όπου η Ευρώπη διατηρούσε παραδοσιακά συγκριτικό πλεονέκτημα. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το αντίστοιχο ποσοστό βρισκόταν στο 25%.
Το δεύτερο κινεζικό σοκ χτυπά τον βιομηχανικό πυρήνα
Οι μεγάλες ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες, με επίκεντρο τη Γερμανία, είχαν καταστεί τόσο εξαρτημένες από την κινεζική αγορά, που για χρόνια απέφευγαν να πιέσουν για την προστασία της δικής τους βιομηχανίας, φοβούμενες τα εμπορικά αντίποινα. Μόλις πριν από δύο χρόνια, το Βερολίνο καταψήφιζε την επιβολή δασμών στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, προκειμένου να διασφαλίσει την απρόσκοπτη πρόσβασή του στην Κίνα. Σήμερα, η γερμανική βιομηχανία υφίσταται τις συνέπειες της κινεζικής υπερβάλλουσας παραγωγικής ικανότητας (overcapacity), την οποία κάποτε πίστευε ότι μπορούσε να διαχειριστεί μέσω των δικών της εξαγωγών.
Η Ευρώπη αναγκάζεται πλέον να συμβιβαστεί με ένα φαινόμενο που οι αναλυτές ονομάζουν China shock 2.0. Το πρώτο «κινεζικό σοκ» αφορούσε την εισαγωγή συναρμολογημένων προϊόντων χαμηλής τεχνολογίας, όπως κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, πλαστικά και μικρά ηλεκτρονικά είδη. Πλέον, το Πεκίνο εξάγει μαζικά τα προϊόντα στα οποία οι προηγμένες οικονομίες περίμεναν να κυριαρχούν στο εσωτερικό τους: ηλεκτρικά οχήματα, ημιαγωγούς, μηχανήματα, χημικά και φαρμακευτικά προϊόντα.
Αν εξετάσει κανείς τι παράγει η Ευρώπη –και ειδικά η Γερμανία– διαπιστώνει ότι οι κινεζικές εξαγωγές επικαλύπτονται πλέον σχεδόν απόλυτα με αυτή την παραγωγή. Τα κινεζικά προϊόντα είναι φθηνότερα, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να γυρίζουν την πλάτη στα ευρωπαϊκά. Το χτύπημα αφορά τον πυρήνα της ευρωπαϊκής παραγωγής και του ΑΕΠ.
Η αφύπνιση του γαλλογερμανικού άξονα
Το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας με την ΕΕ κινείται σε επίπεδα ρεκόρ, αγγίζοντας τα 360 δισ. ευρώ ετησίως, ή 1 δισ. ευρώ την ημέρα. Αυτή η μακροοικονομική αιμορραγία οδήγησε τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να δρομολογήσουν την κοινή εκστρατεία «Made in Europe». Πρόκειται για μια ξεκάθαρα προστατευτική αντεπίθεση, με στόχο να θωρακιστούν οι εμβληματικές ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες από την κινεζική λαίλαπα.
Καθώς η εγχώρια οικονομία του Πεκίνου επιβραδύνεται, η εξάρτησή της από τις βαριές εξαγωγές αυξάνεται δραματικά. Η Ευρώπη συνειδητοποιεί σταδιακά ότι δεν πρόκειται για μια προσωρινή διακύμανση της αγοράς, αλλά για μια συστημική μάχη οικονομικής επιβίωσης.
Ο Μερτς, χωρίς να κατονομάσει ευθέως την Κίνα, έθεσε το νέο δόγμα: η οικονομική εξωστρέφεια από μόνη της δεν αρκεί πλέον. Απαιτείται η προστασία των ευρωπαϊκών αγορών από όσους παραβιάζουν τους κανόνες μέσω αθέμιτων επιδοτήσεων, επιθετικής τιμολόγησης και τεχνητά υποτιμημένων νομισμάτων. Το Βερολίνο επιτέλους αλλάζει ρότα.
Η νέα ευρωπαϊκή εργαλειοθήκη και η αναστολή απαγόρευσης κινητήρων
Η ΕΕ συζητά εδώ και μήνες πώς να απορροφήσει το σοκ. Το σχέδιο υποστήριξης βασίζεται σε έναν συνδυασμό πολιτικών εμπορικής άμυνας και στρατηγικών κινήτρων. Αρχικά, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα εργαλειοποιήσουν τις δημόσιες συμβάσεις. Δεν θα επιλέγουν πλέον απλώς τον φθηνότερο πλειοδότη, αλλά θα χρησιμοποιούν αυστηρούς κανόνες για την ασφάλεια των δεδομένων και το κλίμα, προκειμένου να μπλοκάρουν τα επιδοτούμενα κινεζικά αγαθά.
Παράλληλα, στοχεύουν στις προηγμένες αλυσίδες εφοδιασμού. Οι ξένες εταιρείες τεχνολογίας και αυτοκινήτων θα αναγκαστούν να μεταφέρουν τμήματα Έρευνας & Ανάπτυξης (R&D) υψηλής αξίας, καθώς και την κατασκευή μπαταριών εντός της ΕΕ, εάν θέλουν να έχουν πρόσβαση σε τοπικές επιδοτήσεις.
Οι δασμοί και οι έρευνες κατά των κρατικών επιδοτήσεων αποτελούν ήδη πραγματικότητα. Οι βαρείς φόροι εισαγωγής στα κινεζικά EVs στοχεύουν στην εξουδετέρωση του πλεονεκτήματος τιμής που χρηματοδοτείται από το κινεζικό κράτος. Ταυτόχρονα, η ΕΕ συνεργάζεται με το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελβετία για τη δημιουργία μιας ευρύτερης καταναλωτικής ασπίδας που θα αναγκάζει τα παγκόσμια brands να προχωρούν σε τοπική παραγωγή.
Ίσως η πιο ενδεικτική υποχώρηση της ΕΕ αφορά τον κινητήρα εσωτερικής καύσης. Ενώ ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε την πλήρη απαγόρευση πώλησης νέων βενζινοκίνητων και πετρελαιοκίνητων αυτοκινήτων έως το 2035, πλέον επιτρέπεται στις αυτοκινητοβιομηχανίες να συνεχίσουν την παραγωγή και πώληση υβριδικών και συμβατικών οχημάτων μετά τη συγκεκριμένη ημερομηνία. Η απόφαση αυτή αγοράζει πολύτιμο χρόνο για τους ευρωπαίους κατασκευαστές ώστε να καλύψουν το τεχνολογικό κενό.
Επιπλέον, στο τραπέζι βρίσκεται το λεγόμενο «kill switch». Μερτς και Μακρόν, με κοινή επιστολή τους προς την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητούν ένα νέο εργαλείο που θα επιτρέπει την ακαριαία απαγόρευση κινεζικών εισαγωγών σε περίπτωση ακραίου dumping ή εμπορικού εκβιασμού ευρωπαϊκών εταιρειών.
Η κινεζική υπερπαραγωγή ως διέξοδος στην εσωτερική κρίση
Από την πλευρά της, η Κίνα αρνείται να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο. Παρά το γεγονός ότι το κινεζικό ΑΕΠ αναπτύχθηκε κατά 4,5% το τρίτο τρίμηνο του 2026 –ελαφρώς πάνω από τις προβλέψεις–, η μακροχρόνια κατάρρευση της αγοράς ακινήτων, οι υποτονικές καταναλωτικές δαπάνες και η βουτιά των επενδύσεων έχουν καταστήσει το Πεκίνο απολύτως εξαρτημένο από τις εξαγωγές για να διατηρήσει την ανάπτυξη.
Τα εργοστάσια παράγουν πολύ περισσότερα από όσα μπορεί να απορροφήσει η κινεζική αγορά. Παρότι το Πεκίνο υπόσχεται διαρκώς την τόνωση της εσωτερικής κατανάλωσης, η πραγματικότητα απαιτεί ριζικές δομικές αλλαγές. Για να μειώσει την εξάρτησή της από τη μεταποίηση, η Κίνα θα έπρεπε να προχωρήσει σε τεράστιες μεταβιβάσεις πλούτου από τον κρατικό τομέα και τις τοπικές κυβερνήσεις προς τα ιδιωτικά νοικοκυριά και τους επιχειρηματίες.
Πρόκειται για μια πολιτική που το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα δεν προτίθεται να εφαρμόσει οικειοθελώς, καθώς αλλάζει τα θεμέλια ελέγχου της οικονομίας. Ελλείψει αυτής της μετάβασης, η ευρωπαϊκή βιομηχανία θα συνεχίσει να δέχεται τα χτυπήματα της κινεζικής υπερπροσφοράς.
Ο κίνδυνος των αντιποίνων και η εύθραυστη ισορροπία
Διπλωματικά, κανείς στις Βρυξέλλες δεν χρησιμοποιεί τον όρο «εμπορικός πόλεμος». Ο Φρίντριχ Μερτς κάνει λόγο για «επανεξισορρόπηση», υπογραμμίζοντας ότι η ΕΕ αναζητά νέους, δίκαιους όρους στο εμπόριο με το Πεκίνο. Στην πράξη, όμως, βρισκόμαστε εν μέσω ενός ψυχρού εμπορικού πολέμου.
Η ΕΕ έχει πλέον την πολιτική βούληση να ορθώσει ανάστημα, εν πολλοίς επειδή η Γερμανία άλλαξε στάση. Στο παρελθόν, οι προσπάθειες δημιουργίας ενιαίου ευρωπαϊκού μετώπου κατέρρεαν, καθώς το Πεκίνο χρησιμοποιούσε τη στρατηγική «διαίρει και βασίλευε» μέσω επενδύσεων στη Νότια και Ανατολική Ευρώπη, εκμεταλλευόμενο ταυτόχρονα την απροθυμία των γερμανικών βιομηχανικών κολοσσών να ρισκάρουν τη θέση τους στην Κίνα. Αυτή τη φορά, η απειλή είναι υπαρξιακή, όχι θεωρητική.
Ωστόσο, η αντίδραση της Κίνας δεν θα είναι παθητική. Ήδη έχει προειδοποιήσει για αυστηροποίηση των ελέγχων στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και έχει απειλήσει ευθέως ότι η Ευρώπη θα υποστεί τις συνέπειες εάν ενεργοποιήσει σχέδια τύπου «kill switch».
Η πραγματικότητα είναι πως οι δύο πλευρές εξαρτώνται η μία από την άλλη. Η Κίνα χρειάζεται την Ευρώπη ως αγορά εξαγωγών για τα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, και η Ευρώπη χρειάζεται την Κίνα ως προμηθευτή κρίσιμων βιομηχανικών εισροών. Όσο σκληρές κι αν γίνουν οι διαπραγματεύσεις, πλήρης αποσύνδεση δεν μπορεί να υπάρξει.
Η έκθεση Ντράγκι και το στοίχημα της ανταγωνιστικότητας
Η σκληρή στάση απέναντι στο Πεκίνο δεν αποτελεί πανάκεια. Όπως επισημαίνεται και στην έκθεση του Μάριο Ντράγκι για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, η αντιμετώπιση της κινεζικής πρόκλησης είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ.
Ακόμη και αν η ΕΕ επιβάλει τα τελειότερα μέτρα προστασίας, αν δεν επενδύσει στις δικές της δυνατότητες, στην καινοτομία και την εμπορευματοποίηση της τεχνολογίας, σε πέντε χρόνια η ευρωπαϊκή οικονομία δεν θα βρίσκεται σε καλύτερη θέση. Η προστασία από τον κινεζικό αθέμιτο ανταγωνισμό είναι κρίσιμη για να μην αποψιλωθεί η βιομηχανική βάση της ηπείρου.
Το διακύβευμα είναι τεράστιο. Περίπου 300.000 ευρωπαϊκές θέσεις εργασίας στη μεταποίηση κινδυνεύουν να χαθούν μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, λόγω του διογκούμενου ανταγωνισμού και της κινεζικής κυριαρχίας στις αλυσίδες εφοδιασμού, με τις κινεζικές εξαγωγές προς την ΕΕ να καταγράφουν άνοδο 25% τον τελευταίο χρόνο. Αντιμέτωπη με τον φόβο της απόλυτης βιομηχανικής εξαφάνισης, η Ευρώπη επιτέλους ξύπνησε. Το στοίχημα, πλέον, είναι αν η αντίδρασή της ήρθε εγκαίρως.
