Δύο ρολόγια λήγουν στις 10 Νοεμβρίου και η Ευρώπη δεν κάθεται στο τραπέζι που τα ρυθμίζει

Η κινεζική αναστολή των ελέγχων εξαγωγής και η δασμολογική εκεχειρία εκπνέουν την ίδια ημέρα, δίνοντας στο Πεκίνο μοχλό σε μια διαπραγμάτευση όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει θεατής

σχετικά άρθρα

Ναυάγιο στα σχέδια του Τραμπ για το ρωσικό πετρέλαιο – “Βρείτε δικηγόρους” το μήνυμα των Δημοκρατικών σε όσους εμπλέχθηκαν στην συμφωνία με Πούτιν

Η κούρσα ΗΠΑ και Κίνας στην τεχνητή νοημοσύνη απειλεί την ασφάλεια των χρηστών – Ο κίνδυνος από τα ολοένα ισχυρότερα μοντέλα

Μια φράση στην επιστολή Μακρόν και Μερτς αφαιρεί από την Ελλάδα το δικαίωμα να πει όχι

Δύο προθεσμίες που καθορίζουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία εκπνέουν την ίδια ημέρα, στις 10 Νοεμβρίου 2026, και καμία τους δεν αποφασίζεται στις Βρυξέλλες. Η πρώτη είναι η δασμολογική εκεχειρία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Η δεύτερη είναι η μονοετής αναστολή των κινεζικών ελέγχων εξαγωγής στις σπάνιες γαίες, που το Πεκίνο ανακοίνωσε τον Οκτώβριο του 2025. Ο Σι Τζινπίνγκ προσγειώθηκε την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου στην Ουάσιγκτον για κρατική επίσκεψη, με τη συνάντηση κορυφής να έχει προγραμματιστεί για την επομένη στον Λευκό Οίκο.

Η προθεσμία που δίνει τον μοχλό

Η σύμπτωση των δύο ημερομηνιών δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ο ίδιος ο άξονας της διαπραγμάτευσης.

Όπως καταγράφει το The National, η κινεζική αναστολή των εκτεταμένων ελέγχων στις σπάνιες γαίες εκπνέει στις 10 Νοεμβρίου, δίνοντας στο Πεκίνο σημαντικό πλεονέκτημα την ώρα που οι δύο πλευρές διαπραγματεύονται την παράταση της ευρύτερης εμπορικής εκεχειρίας. Το Council on Foreign Relations τοποθετεί στο φόντο της συνόδου δύο χρονικά πιεστικά ζητήματα, τη λήξη της δασμολογικής εκεχειρίας στις 10 Νοεμβρίου και την αυξανόμενη ανησυχία για τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης.

Το περιεχόμενο των κινεζικών μέτρων εξηγεί γιατί η Ευρώπη παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Σύμφωνα με ανάλυση του Jacques Delors Centre, το πακέτο του Οκτωβρίου 2025 επέκτεινε τους ελέγχους σε πέντε επιπλέον σπάνιες γαίες καθώς και σε εξοπλισμό διύλισης και κατασκευής μαγνητών, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων προϊόντων ξένης κατασκευής που χρησιμοποιούν κινεζικά υλικά ή κινεζική τεχνολογία επεξεργασίας. Κρίσιμο στοιχείο: το πακέτο εισήγαγε κατηγορηματικές απορρίψεις για αμυντική τελική χρήση. Η εφαρμογή ανεστάλη για έναν χρόνο, όμως το επεισόδιο κατέδειξε πόσο γρήγορα μπορεί το Πεκίνο να περιορίσει την πρόσβαση σε κρίσιμη μεταποιητική δυναμικότητα.

Τι φέρνει το Πεκίνο στο τραπέζι

Η Κίνα δεν έρχεται στην Ουάσιγκτον για να αμυνθεί. Έρχεται με κατάλογο.

Ανάλυση του CSIS αναφέρει ότι, πέρα από την παράταση της εκεχειρίας, το Πεκίνο επιδιώκει έγκριση για εξαγωγές 30 δισ. δολαρίων με μηδενικό ή χαμηλό δασμό, τις οποίες θεωρεί ότι του υποσχέθηκαν τον Μάιο, καθώς και ενδείξεις ότι ο Λευκός Οίκος θα εγκρίνει κινεζικές επενδύσεις στις ΗΠΑ, ιδίως σε ηλεκτρικά οχήματα, μπαταρίες και ανανεώσιμες πηγές. Ζητά επίσης περαιτέρω χαλάρωση των αμερικανικών ελέγχων εξαγωγής, κυρίως σε προηγμένα τσιπ.

Η αμερικανική πλευρά έχει ήδη υποχωρήσει σε αρκετά μέτωπα. Το CFR καταγράφει ότι η κυβέρνηση ανέβαλε πόρισμα της Section 301 που θα ανέβαζε τους δασμούς στην Κίνα, καθυστέρησε πακέτο όπλων προς την Ταϊβάν πιθανώς έως το τέλος του έτους, αδιαφόρησε για τη στήριξη του Πεκίνου προς το Ιράν, και διατήρησε τους δασμούς στην Κίνα κοντά σε εκείνους που ισχύουν για στενούς συμμάχους.

Αυτή η τελευταία διαπίστωση αφορά άμεσα τις ευρωπαϊκές εξαγωγές. Ο ανταγωνιστής και ο σύμμαχος πληρώνουν παρόμοιο τίμημα στην αμερικανική αγορά.

Το μέγεθος της ευρωπαϊκής εξάρτησης

Τα νούμερα δεν αφήνουν περιθώριο παρανόησης.

Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου που παρουσίασε το Euronews, η Κίνα αντιπροσωπεύει το 60% της παγκόσμιας παραγωγής κρίσιμων πρώτων υλών και το 90% της δυναμικότητας διύλισης, ελέγχοντας το στάδιο επεξεργασίας για μαγνήσιο, γάλλιο και το σύνολο των σπάνιων γαιών. Οι ελεγκτές προειδοποιούν ότι απομένει πολύς δρόμος για την επίτευξη των στόχων και ότι η Ένωση θα δυσκολευτεί να εξασφαλίσει τις στρατηγικές πρώτες ύλες που χρειάζεται μέχρι το τέλος της δεκαετίας.

Το Atlantic Council εξειδικεύει: η Κίνα ελέγχει περίπου το 60% της εξόρυξης σπάνιων γαιών για μόνιμους μαγνήτες, αλλά η πραγματική της ισχύς βρίσκεται στη διύλιση, όπου κατέχει περίπου το 91% της παγκόσμιας δυναμικότητας. Γι’ αυτό, σημειώνει, η επένδυση μόνο σε ορυχεία δεν λύνει το πρόβλημα: ακόμη κι αν η Ένωση εξόρυσσε περισσότερα από τα ανεκμετάλλευτα κοιτάσματά της, θα έπρεπε να τα στείλει στην Κίνα για επεξεργασία.

Για τις βαριές σπάνιες γαίες η εξάρτηση αγγίζει το απόλυτο. Σύμφωνα με ανάλυση της Mines Paris, η Κίνα καλύπτει σχεδόν το 100% της ευρωπαϊκής προμήθειας βαρέων σπάνιων γαιών και το 97% του φυσικού γραφίτη.

Οι στόχοι που δεν βγαίνουν

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει εργαλείο, τον Κανονισμό Κρίσιμων Πρώτων Υλών του Μαρτίου 2024. Διαθέτει και στόχους: έως το 2030, τουλάχιστον 10% της ετήσιας κατανάλωσης από ευρωπαϊκή εξόρυξη, 40% από ευρωπαϊκή επεξεργασία και 25% από ανακύκλωση, με πλαφόν 65% εξάρτησης από μία τρίτη χώρα ανά στρατηγική πρώτη ύλη, όπως καταγράφει το Συμβούλιο της ΕΕ.

Το Atlantic Council σημειώνει ωστόσο ότι κανένας από τους τρεις στόχους δεν αναμένεται σήμερα να επιτευχθεί εμπρόθεσμα, και ότι πρόκειται για μη δεσμευτικούς στόχους. Ως προειδοποιητικό παράδειγμα αναφέρει τη σουηδική Northvolt, η οποία κατέρρευσε το 2024 παρότι είχε αντλήσει πάνω από 13 δισ. δολάρια, καθώς δεν μπόρεσε να ανταγωνιστεί το κινεζικό κόστος και εξαρτιόταν από κινεζικό εξοπλισμό ενώ επεδίωκε βιομηχανική ανεξαρτησία.

Οι Βρυξέλλες αντέδρασαν με το σχέδιο δράσης RESourceEU, που εγκρίθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2025, και με 60 στρατηγικά έργα σε 13 κράτη-μέλη και 13 τρίτες χώρες. Η προβολή είναι φιλόδοξη: η εξάρτηση από μία χώρα για την εξόρυξη σπάνιων γαιών προβλέπεται να πέσει από 95% σε 42%. Η χρονική απόσταση όμως παραμένει το πρόβλημα. Τα έργα αποδίδουν σε ορίζοντα ετών, η προθεσμία είναι σε επτά εβδομάδες.

Η θέση της Ελλάδας

Για τη χώρα το ζήτημα δεν είναι αφηρημένο, και αγγίζει τρία μέτωπα ταυτόχρονα.

Το πρώτο είναι η άμυνα. Οι μόνιμοι μαγνήτες σπάνιων γαιών αποτελούν βασικό υλικό σε συστήματα καθοδήγησης, ραντάρ και κινητήρες. Η ελληνική εξοπλιστική προσπάθεια εξελίσσεται σε μια περίοδο όπου οι κινεζικοί έλεγχοι προβλέπουν ρητά κατηγορηματικές απορρίψεις για αμυντική τελική χρήση.

Το δεύτερο είναι η ενεργειακή μετάβαση. Οι ανεμογεννήτριες, οι αντλίες θερμότητας και τα ηλεκτρικά οχήματα, δηλαδή τα τρία πεδία όπου η χώρα έχει δεσμεύσει κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, στηρίζονται στα ίδια υλικά.

Το τρίτο είναι εμπορικό. Οι ελληνικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ αντιμετωπίζουν δασμολογικό καθεστώς που, κατά τη διαπίστωση του CFR, δεν απέχει πολύ από εκείνο της Κίνας.

Κοινός παρονομαστής και στα τρία: καμία απόφαση δεν λαμβάνεται σε ευρωπαϊκό τραπέζι. Ο επικεφαλής εξωτερικού εμπορίου του γερμανικού επιμελητηρίου DIHK Φόλκερ Τράιερ το είχε διατυπώσει ωμά όταν ξέσπασε η προηγούμενη κρίση, μιλώντας στο European Newsroom: η ίδια η Ένωση οφείλει να αρχίσει να μιλάει με τους Κινέζους.

Τι να περιμένουμε

Οι προσδοκίες για τη σύνοδο παραμένουν χαμηλές. Το CFR εκτιμά ότι οι συνομιλίες θα συνεχίσουν την υφιστάμενη εκεχειρία χωρίς μεγάλες νέες συμφωνίες, καθώς οι διπλωματικές τομές προϋποθέτουν γραφειοκρατική προεργασία που εδώ δεν φαίνεται να έγινε. Το CSIS προβλέπει επίσκεψη βαριά σε συμβολισμό και ελαφριά σε ουσία.

Ακολουθούν δύο ακόμη ευκαιρίες μέσα στη χρονιά: η σύνοδος του APEC στη Σεντζέν τον Νοέμβριο και η G20 τον Δεκέμβριο, η οποία θα φιλοξενηθεί στο θέρετρο γκολφ Trump National Doral στο Μαϊάμι.

Η πρώτη από αυτές τοποθετείται μετά τη λήξη των προθεσμιών.

Το ερώτημα για την Ευρώπη δεν αφορά επομένως το αν θα υπάρξει συμφωνία στην Ουάσιγκτον. Αφορά το τι θα δοθεί ως αντάλλαγμα για την παράταση, και ποιος θα το πληρώσει. Τα ρολόγια χτυπούν σε δύο πρωτεύουσες. Καμία τους δεν βρίσκεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο.