Η εταιρεία που διαχειρίζεται 10,6 τρισ. δολάρια και βρίσκεται παντού: Πόση δύναμη έχει πραγματικά η BlackRock;
Η μεγαλύτερη εταιρεία διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων στον κόσμο βρίσκεται στο επίκεντρο θεωριών συνωμοσίας και έντονων επικρίσεων. Πόσο επηρεάζει τελικά τις κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις και την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων
Η BlackRock είναι μια από τις ισχυρότερες εταιρείες στον κόσμο, παρότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν ποτέ συναλλαγεί άμεσα μαζί της. Με υπό διαχείριση κεφάλαια που αγγίζουν τα 10,6 τρισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί σε περισσότερο από το μισό του ΑΕΠ των Ηνωμένων Πολιτειών, η εταιρεία βρίσκεται στο επίκεντρο αμέτρητων θεωριών συνωμοσίας αλλά και σοβαρών οικονομικών αναλύσεων.
σχετικά άρθρα
Για πολλούς, η BlackRock αποτελεί τον πραγματικό «αόρατο παίκτη» της παγκόσμιας οικονομίας. Άλλοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται απλώς για έναν διαχειριστή επενδύσεων που αξιοποιεί τα χρήματα των πελατών του. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι αρκετά πιο σύνθετη.
Παρά το τεράστιο μέγεθός της, τα 10,6 τρισ. δολάρια δεν αποτελούν δικά της χρήματα. Πρόκειται για κεφάλαια που διαχειρίζεται για λογαριασμό πελατών, όπως ασφαλιστικές εταιρείες, συνταξιοδοτικά ταμεία, πανεπιστήμια, μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και μεγάλους θεσμικούς επενδυτές. Πίσω όμως από αυτά τα ιδρύματα βρίσκονται τα χρήματα εκατομμυρίων απλών πολιτών, οι οποίοι μέσω των συντάξεων, των ασφαλιστικών εισφορών ή των επενδύσεών τους συμμετέχουν, συχνά χωρίς να το γνωρίζουν, στο τεράστιο χαρτοφυλάκιο της BlackRock.
Η ανάπτυξη της εταιρείας βασίστηκε κυρίως στα index funds και τα ETF, επενδυτικά προϊόντα που επιτρέπουν στους επενδυτές να τοποθετούν τα χρήματά τους όχι σε μία μόνο εταιρεία αλλά σε ολόκληρους χρηματιστηριακούς δείκτες. Αντί κάποιος να ποντάρει σε μία μετοχή, ουσιαστικά αποκτά μικρό ποσοστό σε δεκάδες ή εκατοντάδες επιχειρήσεις ταυτόχρονα, μειώνοντας τον επενδυτικό κίνδυνο.
Η συγκεκριμένη φιλοσοφία ονομάζεται παθητική επένδυση. Αντί να αγοράζει και να πουλά συνεχώς μετοχές, όπως κάνουν τα παραδοσιακά επενδυτικά κεφάλαια, η BlackRock αποκτά συμμετοχές σε χιλιάδες εταιρείες και τις διατηρεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό το μοντέλο όχι μόνο μειώνει το κόστος διαχείρισης, αλλά της προσφέρει και σημαντικά νομικά πλεονεκτήματα, καθώς θεωρείται ότι δεν επεμβαίνει ενεργά στη λειτουργία των επιχειρήσεων.
Οι συμμετοχές σχεδόν παντού και η δύναμη της ψήφου
Το γεγονός ότι η BlackRock επενδύει σχεδόν σε ολόκληρη την αγορά δημιούργησε μια έννοια που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «καθολική ιδιοκτησία» (universal ownership).
Η εταιρεία διαθέτει συνήθως ποσοστό από 3% έως 10% σε χιλιάδες εισηγμένες επιχειρήσεις. Το ποσοστό μπορεί να φαίνεται μικρό, όμως σε πολλές περιπτώσεις αρκεί ώστε να αποτελεί τον μεγαλύτερο μεμονωμένο μέτοχο μιας εταιρείας. Αν προστεθούν και οι συμμετοχές των άλλων δύο μεγάλων εταιρειών διαχείρισης κεφαλαίων, της Vanguard και της State Street, τότε σε αρκετές επιχειρήσεις οι τρεις μαζί ελέγχουν περίπου το 25% των μετοχών.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Amazon. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, οι τρεις μεγαλύτεροι διαχειριστές κεφαλαίων κατέχουν περίπου 16% των μετοχών της εταιρείας, ενώ ο ιδρυτής της, Τζεφ Μπέζος, διαθέτει περίπου 9%.
Αυτή η εικόνα δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με τη δύναμη που αποκτούν οι συγκεκριμένοι οργανισμοί μέσω των δικαιωμάτων ψήφου στις γενικές συνελεύσεις των εταιρειών.
Οι περισσότεροι πολίτες πιστεύουν ότι όταν επενδύουν μέσω ενός συνταξιοδοτικού ταμείου εξακολουθούν να έχουν έμμεσο λόγο στις εταιρείες όπου τοποθετούνται τα χρήματά τους. Στην πράξη, όμως, τα δικαιώματα ψήφου μεταφέρονται πρώτα στο συνταξιοδοτικό ταμείο και στη συνέχεια στον διαχειριστή των κεφαλαίων, δηλαδή σε εταιρείες όπως η BlackRock.
Μελέτες που αναφέρονται στο transcript υποστηρίζουν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η BlackRock ψηφίζει σύμφωνα με τις εισηγήσεις των διοικήσεων των εταιρειών, αντί να συγκρούεται μαζί τους. Σύμφωνα με ειδικούς της πολιτικής οικονομίας, αυτό έχει συμβάλει στη δημιουργία ενός συστήματος όπου προτεραιότητα αποτελεί η μεγιστοποίηση της κερδοφορίας των μετόχων, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται περιορισμό των αυξήσεων στους μισθούς ή μείωση άλλων δαπανών.
Παράλληλα, η συγκέντρωση τόσο μεγάλων ποσοστών σε ανταγωνιστικές επιχειρήσεις έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις. Όταν ο ίδιος επενδυτής διαθέτει σημαντικά ποσοστά σε εταιρείες όπως η Nike, η Adidas, η Lululemon και η Under Armour, ή στις μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρείες και τράπεζες των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργείται ο προβληματισμός ότι οι επιχειρήσεις ενδέχεται να έχουν μικρότερο κίνητρο να ανταγωνίζονται επιθετικά μεταξύ τους, καθώς σημαντικό μέρος των κερδών καταλήγει τελικά στους ίδιους μεγάλους μετόχους.
Οι σχέσεις με κυβερνήσεις και το «δίκτυο» επιρροής
Η επιρροή της BlackRock δεν περιορίζεται μόνο στις επιχειρήσεις.
Τα τελευταία χρόνια η εταιρεία έχει συνεργαστεί με κυβερνήσεις και δημόσιους οργανισμούς σε περιόδους οικονομικών κρίσεων, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία του transcript, από το 2004 έχει προσλάβει τουλάχιστον 84 πρώην κυβερνητικούς αξιωματούχους, κεντρικούς τραπεζίτες και ρυθμιστικές αρχές από διάφορες χώρες.
Παράλληλα, ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Λάρι Φινκ, συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, ενώ στο παρελθόν είχε επιδιώξει να αναλάβει τη θέση του υπουργού Οικονομικών στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, οι αμερικανικές αρχές επιχείρησαν να θέσουν την BlackRock υπό αυστηρότερη εποπτεία, θεωρώντας ότι λόγω του τεράστιου όγκου κεφαλαίων που διαχειρίζεται θα μπορούσε, σε περίπτωση κατάρρευσης, να προκαλέσει σοβαρούς κινδύνους για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η εταιρεία, ωστόσο, αύξησε σημαντικά τις δαπάνες της για πολιτική επιρροή και λόμπινγκ, καταφέρνοντας τελικά να αποφύγει την υπαγωγή της στο ίδιο καθεστώς εποπτείας που ισχύει για τις μεγάλες τράπεζες.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και η δομή ιδιοκτησίας των μεγαλύτερων διαχειριστών κεφαλαίων. Η BlackRock, η Vanguard και η State Street διαθέτουν συμμετοχές η μία στην άλλη, δημιουργώντας ένα πολύπλοκο πλέγμα αλληλοσυμμετοχών που, σύμφωνα με τους επικριτές του μοντέλου, ενισχύει ακόμη περισσότερο τη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος.
Παρ’ όλα αυτά, το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η BlackRock δεν “κατέχει” τις μεγαλύτερες εταιρείες του κόσμου, όπως συχνά υποστηρίζεται σε θεωρίες συνωμοσίας. Διαθέτει όμως μετοχικές συμμετοχές σχεδόν παντού, οι οποίες της προσφέρουν σημαντική επιρροή μέσω των δικαιωμάτων ψήφου, της συνεχούς επικοινωνίας με τις διοικήσεις των επιχειρήσεων και της παρουσίας της σε ένα τεράστιο τμήμα της παγκόσμιας οικονομίας.
Το μοντέλο αυτό έχει οδηγήσει αρκετούς αναλυτές να υποστηρίζουν ότι το παραδοσιακό σύστημα της «δημοκρατίας των μετόχων» έχει σταδιακά αντικατασταθεί από ένα είδος «ολιγαρχίας των μετόχων», όπου ένας μικρός αριθμός τεράστιων διαχειριστών κεφαλαίων αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή στις αποφάσεις των μεγαλύτερων επιχειρήσεων του κόσμου.
