Δύο βάσεις στη Γροιλανδία και ένα σύμφωνο του 1951 που κανείς δεν εξηγεί τι άλλαξε
Ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε το κείμενο της συμφωνίας για τη Γροιλανδία και αποδεικνύεται τροποποίηση ενός συμφώνου του 1951 που ήδη επέτρεπε στις ΗΠΑ να χτίζουν βάσεις στο νησί. Το πραγματικά νέο άρθρο δεν αφορά στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά επενδύσεις.
Ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε το κείμενο, η Κοπεγχάγη μιλάει για το ΝΑΤΟ, ο Τραμπ για «μόνιμο έλεγχο», και το κρίσιμο άρθρο αφορά ποιος επιτρέπεται να επενδύει
σχετικά άρθρα
Η συμφωνία που υπέγραψαν στη Νέα Υόρκη τροποποιεί ένα κείμενο 75 ετών το οποίο ήδη επέτρεπε στις Ηνωμένες Πολιτείες να κατασκευάζουν βάσεις στη Γροιλανδία. Ο Ντόναλντ Τραμπ, η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν και ο Γροιλανδός πρωθυπουργός Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν υπέγραψαν την τριμερή συμφωνία την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 2026, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Ο ίδιος ο τίτλος του κειμένου, όπως το δημοσίευσε ο Λευκός Οίκος, το ορίζει ως συμφωνία που τροποποιεί και συμπληρώνει τη Συμφωνία της 27ης Απριλίου 1951 για την άμυνα της Γροιλανδίας.
Τι επέτρεπε ήδη το κείμενο του 1951
Η Συμφωνία Άμυνας της Γροιλανδίας υπογράφηκε στην Κοπεγχάγη στις 27 Απριλίου 1951, δύο χρόνια αφότου ΗΠΑ και Δανία συνυπέγραψαν ως ιδρυτικά μέλη το ΝΑΤΟ. Επέτρεπε στις ΗΠΑ να διατηρούν τις τρεις βάσεις τους, Θούλη, Ναρσαρσουάκ και Σόντρεστρομ, και να δημιουργούν νέες βάσεις ή «αμυντικές ζώνες» εφόσον το έκρινε αναγκαίο το ΝΑΤΟ. Το ίδιο κείμενο επιβεβαίωνε την κυριαρχία της Δανίας και της Γροιλανδίας και όριζε ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ακολουθούν την τοπική νομοθεσία.
Η ερευνήτρια Τόρεϊ Τάουσιγκ το διατύπωσε στο TIME χωρίς περιστροφές: η συμφωνία του 1951 έδινε ήδη στις ΗΠΑ σχετικά ανεμπόδιστη στρατιωτική πρόσβαση στη Γροιλανδία. Ο δανός καθηγητής Όλε Βέβερ, στο ίδιο δημοσίευμα, προσθέτει ότι πέρα από τη μονιμότητα και τους αυστηρότερους περιορισμούς στις επενδύσεις, η νέα συμφωνία βρίσκεται πράγματι πολύ κοντά στο κείμενο του 1951.
Το σύμφωνο έχει ήδη τροποποιηθεί μία φορά, με τη Συμφωνία του Ιγκαλίκου στις 6 Αυγούστου 2004, η οποία εισήγαγε τη γροιλανδική διαβούλευση.
Οι δύο βάσεις
Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters που μετέφερε η Jerusalem Post, η αμερικανική παρουσία επεκτείνεται σε δύο επιπλέον σημεία. Το πρώτο είναι το Ναρσαρσουάκ στη νότια Γροιλανδία, όπου ο πληθυσμός έχει συρρικνωθεί σε λίγες δεκάδες κατοίκους από τότε που οι ΗΠΑ έκλεισαν τη βάση Bluie West One στη δεκαετία του 1950. Το δεύτερο είναι το Μέστερσβιγκ στην ανατολική ακτή, φυλάκιο που σήμερα χρησιμοποιεί η δανέζικη περίπολος με έλκηθρα σκύλων.
Η κλίμακα φωτίζει τη συζήτηση. Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου οι ΗΠΑ διατηρούσαν 17 εγκαταστάσεις και πάνω από 10.000 άνδρες στη Γροιλανδία. Σήμερα απομένει μόνο η Διαστημική Βάση Πιτούφικ, με περίπου 150 στρατιωτικούς. Ο Τραμπ ανακοίνωσε από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης ότι οι ΗΠΑ ξεκινούν αμέσως τη διαδικασία για μεγαλύτερη στρατιωτική παρουσία, χτίζοντας «δύο πολύ μεγάλες στρατιωτικές βάσεις».
Το άρθρο που πραγματικά είναι νέο
Η ουσιαστική προσθήκη δεν αφορά στρατόπεδα. Αφορά χρήμα.
Αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ περιέγραψε στο TIME ότι η συμφωνία θεσπίζει «μόνιμες» εγγυήσεις ώστε μόνο οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους να μπορούν να κάνουν ευαίσθητες επενδύσεις στη Γροιλανδία, καταργώντας το προηγούμενο καθεστώς όπου αντίπαλοι επένδυαν σε ευαίσθητους τομείς χωρίς έλεγχο. Σύμφωνα με το NPR, η συμφωνία απαγορεύει κάθε μη νατοϊκή βάση και εγγυάται ότι Κίνα και Ρωσία δεν μπορούν να αποκτήσουν βάση στο νησί.
Εδώ βρίσκεται το διακύβευμα. Η Γροιλανδία αριθμεί περίπου 56.000 κατοίκους και διαθέτει σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά, υλικά που χρησιμοποιούνται από τα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης μέχρι τα ηλεκτρικά οχήματα και τους βαλλιστικούς πυραύλους. Η Washington Times σημειώνει ότι παραμένει ασαφές εάν η συμφωνία προβλέπει παραχωρήσεις σε δικαιώματα εξόρυξης.
Τρεις αναγνώσεις, ένα κείμενο
Ο Τραμπ δήλωσε ότι η συμφωνία δίνει στις ΗΠΑ «μόνιμο έλεγχο της ασφάλειας και όλων των άλλων αναγκών στη Γροιλανδία», όπως κατέγραψε ο Christian Science Monitor. Ο Μάρκο Ρούμπιο τη χαρακτήρισε ιστορική και τεράστια νίκη, προσθέτοντας ότι κατοχυρώνει μόνιμα τα αμερικανικά συμφέροντα στην Αρκτική με μηδενικό κόστος για τον αμερικανό φορολογούμενο.
Η Κοπεγχάγη περιγράφει κάτι άλλο. Η Φρεντέρικσεν τόνισε ότι η νέα συμφωνία επεκτείνει την υπάρχουσα του 1951, λέγοντας ότι πριν από εβδομήντα πέντε χρόνια συνήψαν συμφωνία για την άμυνα της Γροιλανδίας και σήμερα υπογράφουν μια μεγαλύτερη και καλύτερη. Πρόσθεσε ότι η συμφωνία αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου καθώς και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του γροιλανδικού λαού. Ο υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λόκε Ράσμουσεν είχε δηλώσει δύο μέρες νωρίτερα ότι σε μεγάλο βαθμό την Αρκτική θα τη φροντίζει το ΝΑΤΟ, και αρνήθηκε να σχολιάσει το περιεχόμενο.
Το ίδιο το κείμενο στηρίζει και τις δύο πλευρές. Ορίζει ότι διευκολύνει τα μέρη να λαμβάνουν κάθε αναγκαίο μέτρο για την υπεράσπιση της νατοϊκής ζώνης, της Γροιλανδίας και της αμερικανικής ηπείρου, σεβόμενα τα συμφέροντα της γροιλανδικής κοινωνίας. Δηλώνει επίσης ότι τα μέρη στηρίζουν ισχυρότερη νατοϊκή εμπλοκή στην Αρκτική, σε σχεδιασμό, παρουσία, ασκήσεις και κοινή συλλογή πληροφοριών.
Δύο ρήτρες ξεχωρίζουν. Η συμφωνία δεν έχει ημερομηνία λήξης και τροποποιείται μόνο με αμοιβαία συναίνεση, βάσει του άρθρου XIII του συμφώνου του 1951. Και σε περίπτωση που η Γροιλανδία ασκήσει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης και γίνει ανεξάρτητη, Δανία και Γροιλανδία δεσμεύονται να διασφαλίσουν ότι το νέο κράτος θα παραμείνει στο ΝΑΤΟ, αιτούμενο ένταξη εφόσον χρειαστεί, και θα αναλάβει όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του Βασιλείου. Η συμφωνία τίθεται σε ισχύ αφού ολοκληρωθούν οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες σε Δανία και Γροιλανδία.
Από την απειλή στην υπογραφή
Η διαδρομή εξηγεί γιατί η υπογραφή διαβάζεται ως νίκη και από τις δύο πλευρές. Η συμφωνία ήρθε αφού ο Τραμπ απείλησε επανειλημμένα να «πάρει» τη Γροιλανδία με στρατιωτική βία, κάτι που τον Ιανουάριο πυροδότησε κρίση μέσα στο ΝΑΤΟ. Στο Νταβός, στις 21 Ιανουαρίου, δήλωσε ότι δεν θα χρησιμοποιήσει βία και απέσυρε την απειλή δασμών κατά ευρωπαίων συμμάχων. Τον Ιούλιο, στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, επανέφερε το ζήτημα λέγοντας ότι η Γροιλανδία πρέπει να ελέγχεται από τις ΗΠΑ και όχι από τη Δανία. Στις 9 Σεπτεμβρίου η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επισκέφθηκε το Κούρνοκ μαζί με Φρεντέρικσεν και Νίλσεν. Εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ καλωσόρισε τη συμφωνία.
Γιατί αφορά την Αθήνα
Δύο σημεία αγγίζουν άμεσα ελληνικά συμφέροντα.
Το πρώτο είναι η ρήτρα ελέγχου επενδύσεων. Ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ αποδέχθηκε μηχανισμό που καθορίζει ποιος επιτρέπεται να επενδύει σε ευαίσθητους τομείς εδάφους του. Η Ελλάδα φιλοξενεί κινεζική επένδυση στο μεγαλύτερο λιμάνι της, και η συζήτηση για τον έλεγχο ξένων επενδύσεων σε λιμάνια, δίκτυα και ενέργεια βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το προηγούμενο της Γροιλανδίας δίνει στην Ουάσιγκτον επιχείρημα.
Το δεύτερο είναι το προηγούμενο της μεθόδου. Την ίδια εβδομάδα που η ελληνική πλευρά υπενθυμίζει στη Νέα Υόρκη ότι η απειλή χρήσης βίας δεν συμβαδίζει με σχέσεις καλής γειτονίας, μια σύμμαχος χώρα υπογράφει ύστερα από εννέα μήνες πίεσης που ξεκίνησε ακριβώς με τέτοια απειλή. Η Δανία διατήρησε την κυριαρχία της και δεν παραχώρησε έδαφος. Διαπραγματεύτηκε όμως υπό απειλή, και το αποτέλεσμα παρουσιάζεται ως επιτυχία και των δύο.
Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι απλό και τεχνικό. Ποιο ακριβώς δικαίωμα απέκτησαν οι ΗΠΑ το 2026 που δεν είχαν ήδη από το 1951. Μέχρι να απαντηθεί με παραπομπή σε άρθρο, «μόνιμος έλεγχος» παραμένει περιγραφή, όχι όρος.
