Η σύγκρουση για τη Γάζα, το τελεσίγραφο στον Ed Sheeran και η ακύρωση της περιοδείας
Πώς η φιλοπαλαιστινιακή δήλωση του ράπερ Macklemore επί σκηνής προκάλεσε την παρέμβαση δισεκατομμυριούχων χορηγών, οδήγησε στην αποχώρηση όλων των support καλλιτεχνών και έφερε τον Βρετανό σούπερ σταρ σε αδιέξοδο.
Ο Ed Sheeran είναι αδιαμφισβήτητα ένας από τους μεγαλύτερους και πιο επιτυχημένους καλλιτέχνες στον κόσμο, ικανός να γεμίζει στάδια σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Ωστόσο, μόλις λίγες συναυλίες μετά την έναρξη της πολυαναμενόμενης περιοδείας του στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Βρετανός σούπερ σταρ βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο μιας σφοδρής πολιτικής και κοινωνικής διαμάχης, άμεσα συνδεδεμένης με τον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς στη Γάζα. Το αποτέλεσμα; Οι καλλιτέχνες που άνοιγαν τις συναυλίες του αποχώρησαν μαζικά, ενώ πλέον πλανάται το ερώτημα εάν ολόκληρη η περιοδεία κινδυνεύει με οριστική ακύρωση.
σχετικά άρθρα
Η ψευδαίσθηση ότι μια ποπ συναυλία μπορεί να αποτελέσει ένα αποστειρωμένο καταφύγιο από την παγκόσμια γεωπολιτική έχει πλέον καταρρεύσει. Πώς όμως φτάσαμε από μια μουσική γιορτή σε ένα άνευ προηγουμένου ντόμινο ακυρώσεων και πολιτικών αντιπαραθέσεων; Η απάντηση κρύβεται στις λέξεις που ακούστηκαν, στις αποφάσεις των ισχυρών της βιομηχανίας και στη λεπτή γραμμή που χωρίζει την ελευθερία της έκφρασης από τα εταιρικά συμφέροντα.
Η σπίθα που άναψε τη φωτιά στο Νιου Τζέρσεϊ
Όλα ξεκίνησαν εξαιτίας ενός άλλου πολύ γνωστού καλλιτέχνη, του Αμερικανού ράπερ Macklemore, ο οποίος είχε επιλεγεί ως το βασικό όνομα που θα άνοιγε τις συναυλίες του Ed Sheeran. Τα προβλήματα, ωστόσο, έκαναν την εμφάνισή τους πολύ νωρίς. Κατά τη διάρκεια δύο συναυλιών στο στάδιο MetLife του Νιου Τζέρσεϊ, μπροστά σε περίπου 80.000 θεατές, ο φιλοπαλαιστίνιος ράπερ επέλεξε να προβάλει στις γιγαντοθόνες σκληρές εικόνες καταστροφής από τη Γάζα.
Δεν έμεινε όμως μόνο στην εικόνα. Απευθυνόμενος στο πλήθος, έστειλε ένα σαφές, πολιτικό μήνυμα: «Προς όλους τους Εβραίους αδελφούς και αδελφές μου, η κριτική στο Ισραήλ, η κριτική στο απαρτχάιντ, το να είσαι ενάντια στη γενοκτονία, σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί κριτική σε εσάς. Το μήνυμά μου είναι ένα μήνυμα ειρήνης, αγάπης, προκειμένου όλα τα ανθρώπινα όντα να αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια, σεβασμό και ισότητα. Γι’ αυτό λέω Ελεύθερη Παλαιστίνη. Λέω ελεύθερος Λίβανος, ελεύθερη Κούβα, ελεύθερο Κονγκό, ελεύθερο Σουδάν». Αυτές οι λίγες φράσεις ήταν αρκετές για να προκαλέσουν μια έκρηξη αντιδράσεων που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει.
Το βάρος του παρελθόντος και οι σκιές του αντισημιτισμού
Για να κατανοήσει κανείς τη δυναμική της αντίδρασης, πρέπει να ρίξει μια ματιά στο παρελθόν του ίδιου του Macklemore. Αναδύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 από την underground σκηνή του Σιάτλ, όμως η μεγάλη επιτυχία ήρθε περίπου δέκα χρόνια αργότερα, όταν μαζί με τον παραγωγό Ryan Lewis κατέκτησαν την κορυφή με το hit «Thrift Shop». Οι επιτυχίες διαδέχονταν η μία την άλλη, με αποκορύφωμα την εμφάνισή τους στα βραβεία Grammy, όπου τραγούδησαν τον ύμνο για τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας «Same Love», τελώντας μάλιστα γάμους ομόφυλων ζευγαριών επί σκηνής.
Ωστόσο, η βραδιά εκείνη αποτέλεσε την αρχή της πτώσης του. Η νίκη του απέναντι στον κορυφαίο ράπερ Kendrick Lamar στις κατηγορίες hip-hop θεωρήθηκε από πολλούς ως περίτρανη απόδειξη του συστημικού, θεσμικού ρατσισμού των βραβείων. Ο Macklemore χειρίστηκε άκομψα τη δημόσια κατακραυγή, όμως το οριστικό χτύπημα στην εικόνα του ήρθε το 2014. Τότε, εμφανίστηκε στη σκηνή φορώντας μια αμφίεση (περούκα, πυκνή μαύρη γενειάδα και μεγάλη μύτη) που χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως ευθέως αντισημιτική καρικατούρα. Παρά τη δημόσια συγγνώμη του, το περιστατικό αυτό τον στοιχειώνει μέχρι σήμερα, μετατρέποντας κάθε σημερινή πολιτική του παρέμβαση σε πεδίο σφοδρής αμφισβήτησης.
Η οργισμένη αντίδραση και το τελεσίγραφο των δισεκατομμυριούχων
Η εμφάνισή του στο Νιου Τζέρσεϊ ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για συγκεκριμένους κύκλους. Το Ισραηλινο-Αμερικανικό Συμβούλιο (Israeli American Council) ξεκίνησε άμεσα εκστρατεία συγκέντρωσης υπογραφών, απαιτώντας την απομάκρυνση του ράπερ από την περιοδεία του Sheeran. Ο επικεφαλής του συμβουλίου, Elan Carr, ήταν σαφής: «Ο κόσμος έχει το δικαίωμα να λέει “Ελεύθερη Παλαιστίνη”. Αλλά δεν έχουν το δικαίωμα να το λένε σε μια σκηνή μπροστά σε 80.000 θεατές, οι οποίοι, παρεμπιπτόντως, δεν πλήρωσαν για να παραστούν σε πολιτική συγκέντρωση». Στη διαμάχη ενεπλάκη και η ποπ σταρ Pink, η οποία εξέφρασε τον φόβο που ένιωσε ως Εβραία μητέρα βλέποντας βίαιες εικόνες να προβάλλονται σε ένα οικογενειακό θέαμα.
Το κρίσιμο χτύπημα, ωστόσο, δεν ήρθε από το κοινό, αλλά από τα ανώτατα κλιμάκια της βιομηχανίας θεάματος και τους ιδιοκτήτες των γηπέδων. Κεντρικό πρόσωπο σε αυτή την εξέλιξη ήταν ο Robert Kraft, ο 85χρονος Αμερικανός δισεκατομμυριούχος, ιδιοκτήτης των New England Patriots και του σταδίου Gillette. Ο Kraft, ένας ένθερμος υποστηρικτής του Ισραήλ και χρηματοδότης εβραϊκών σκοπών —ο οποίος στο παρελθόν είχε βραβευτεί από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου— κινητοποίησε και άλλους ιδιοκτήτες σταδίων. Το τελεσίγραφο προς την πλευρά του Sheeran ήταν αδιαπραγμάτευτο: Αν ο Macklemore παραμείνει στην περιοδεία, δεν θα σας επιτραπεί να παίξετε στους χώρους μας.
Η αποχώρηση του Macklemore και η αιχμηρή απάντηση
Η πίεση απέδωσε γρήγορα καρπούς. Ο Macklemore βρέθηκε εκτός περιοδείας, ωστόσο δεν αποχώρησε σιωπηλά. Σε μια εκτενή ανάρτησή του στο Instagram, ξεκαθάρισε τη θέση του, αποκρούοντας τις κατηγορίες περί αντισημιτισμού και υπογραμμίζοντας ότι η κριτική του αφορά αποκλειστικά τις ενέργειες του ισραηλινού κράτους. Παράλληλα, αποκάλυψε το παρασκήνιο της εξόδου του.
«Θέλω να πω κάτι που θα έπρεπε να είναι προφανές. Δεν είμαι θύμα. Ο Ed Sheeran δεν είναι θύμα. Η Pink δεν είναι θύμα. Τα θύματα είναι ο παλαιστινιακός λαός», έγραψε χαρακτηριστικά. Εξήγησε ότι ο φίλος του, Ed Sheeran, του μετέφερε την ενόχληση του κόσμου για τη χρήση της λέξης «Παλαιστίνη» και της παλαιστινιακής σημαίας. Η απάντηση του ράπερ ήταν αφοπλιστική: «Του είπα ότι, αν αυτές οι λέξεις είναι πιο προσβλητικές από τις δεκάδες χιλιάδες Παλαιστίνια παιδιά που σκοτώνονται από το Ισραήλ, τότε υπάρχει μια θεμελιώδης αναντιστοιχία μεταξύ της δικής τους και της δικής μου στάσης».
Η στάση του Ed Sheeran και οι κατηγορίες περί υποκρισίας
Εγκλωβισμένος ανάμεσα στις πεποιθήσεις των συνεργατών του και στις αδυσώπητες απαιτήσεις της βιομηχανίας, ο Ed Sheeran εξέδωσε μια ανακοίνωση προσπαθώντας να κρατήσει αποστάσεις, η οποία όμως μάλλον έριξε λάδι στη φωτιά. Ο τραγουδιστής διευκρίνισε πως η απομάκρυνση του Macklemore ήταν απόφαση των διοργανωτών και όχι δική του, τονίζοντας πως δεν θα ήθελε ποτέ να απογοητεύσει τους θαυμαστές και το συνεργείο του. «Έχω τις δικές μου προσωπικές απόψεις για αυτή την καταστροφική σύγκρουση. Το ότι επιλέγω να μη μιλάω δημόσια, δεν σημαίνει ότι δεν τις έχω, ούτε ότι δεν νοιάζομαι», δήλωσε.
Η προσέγγιση αυτή του «δεν παίρνω θέση», ωστόσο, εξόργισε πολλούς θαυμαστές και αναλυτές. Οι επικριτές του έσπευσαν να επισημάνουν την ξεκάθαρη υποκρισία: γιατί επιλέγει τη σιωπή για τη Γάζα, όταν στο παρελθόν είχε τοποθετηθεί ανοιχτά και δημόσια για τον πόλεμο στην Ουκρανία; Στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφόρησε ξανά ένα βίντεο από το 2022, στο οποίο ο Sheeran έστελνε μήνυμα στήριξης στο ουκρανικό συγκρότημα Antytila, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Στέκομαι στο πλευρό σας». Αυτή η επιλεκτική πολιτική ευαισθησία έκανε μερίδα του κοινού να τον κατηγορήσει για «έλλειψη σπονδυλικής στήλης».
Η μαζική έξοδος των καλλιτεχνών και το πλήγμα στην ελευθερία της έκφρασης
Η αποπομπή του Macklemore λειτούργησε ως καταλύτης. Λίγο μετά την ανακοίνωση του Sheeran, οι υπόλοιποι support καλλιτέχνες άρχισαν να αποσύρονται μαζικά, ο ένας μετά τον άλλον, σε ένδειξη αλληλεγγύης αλλά και διαμαρτυρίας. Ο Finneas (αδελφός και παραγωγός της Billie Eilish), το συγκρότημα Lukas Graham, ο Ιρλανδός τραγουδοποιός Aaron Rowe, αλλά και η ιρλανδική folk μπάντα Beoga —που τον συνόδευε επί σκηνής σε μεγάλες του επιτυχίες— αρνήθηκαν να συνεχίσουν. Ο Finneas μάλιστα δήλωσε πως οι καλλιτέχνες «δεν πρέπει να φιμώνονται όταν μιλούν υπέρ των καταπιεσμένων».
Το ζήτημα πήρε άμεσα διαστάσεις μαζικής λογοκρισίας. Όπως επισήμαναν πολλοί καλλιτέχνες αλλά και αναλυτές, η επιρροή δισεκατομμυριούχων ιδιοκτητών γηπέδων, όπως ο Robert Kraft, δημιουργεί ένα «παγωμένο κλίμα» για την ελευθερία του λόγου. Ο γνωστός για τα τραγούδια διαμαρτυρίας του, Βρετανός μουσικός Billy Bragg, σχολίασε καυστικά ότι η κίνηση του Kraft λειτούργησε ως μπούμερανγκ: αντί να ακούσουν το μήνυμα «Ελεύθερη Παλαιστίνη» 60.000 άνθρωποι στο στάδιο, η απαγόρευση εξασφάλισε ότι το άκουσαν εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο.
Το μέλλον της περιοδείας και η επόμενη μέρα για τον σούπερ σταρ
Τι μέλλει γενέσθαι από εδώ και πέρα; Παρά την κατάρρευση του προγράμματος υποστήριξης, ο Ed Sheeran είναι αποφασισμένος να μην ακυρώσει τη δική του παρουσία. Σύμφωνα με αναλυτές της μουσικής βιομηχανίας, θα πραγματοποιήσει μόνος του τις εναπομείνασες 18 μεγάλες συναυλίες σε στάδια, για τις οποίες έχουν ήδη πουληθεί πάνω από ένα εκατομμύριο εισιτήρια. Μουσικά, αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα, καθώς είναι αποδεδειγμένα ικανός να κρατήσει ένα ολόκληρο στάδιο γεμάτο ενέργεια έχοντας μόνο την κιθάρα του και ένα loop pedal.
Το πραγματικό πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι το καλλιτεχνικό σκέλος, αλλά η βαθιά πληγή στη δημόσια εικόνα του. Ο Βρετανός καλλιτέχνης, προσπαθώντας εναγωνίως να παραμείνει ουδέτερος και αρεστός σε όλους, βρέθηκε τελικά παγιδευμένος στην πιο περίπλοκη πολιτική διαμάχη της εποχής μας. Το γεγονός ότι φάνηκε να υποκύπτει στις πιέσεις των ισχυρών ιδιοκτητών σταδίων, αντί να υπερασπιστεί τον συνεργάτη του ή να ακυρώσει ο ίδιος την περιοδεία ως στάση αρχής, αφήνει σκιές στο προφίλ του. Το σίγουρο είναι ότι, όταν αυτή η περιοδεία ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο, η ομάδα επικοινωνίας του Ed Sheeran θα έχει μπροστά της έναν τεράστιο αγώνα για να ανοικοδομήσει το brand ενός καλλιτέχνη που ανακάλυψε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι, στη σύγχρονη εποχή, η σιωπή αποτελεί κι αυτή μια ηχηρή πολιτική δήλωση.
