Πώς ο πόλεμος στο Ιράν έκοψε τα έσοδα μιας από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου – Μηδενικές οι εξαγωγές φυσικού αερίου του Κατάρ
Τα έσοδα από τις εξαγωγές φυσικού αερίου και των παραγώγων του αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 60% των κρατικών εσόδων
Για περισσότερα από 30 χρόνια, το Κατάρ έχτιζε συστηματικά τη θέση του ως ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, μετατρέποντας μια μικρή χώρα του Κόλπου, γνωστή κάποτε κυρίως για την αλιεία μαργαριταριών, σε μία από τις πλουσιότερες οικονομίες του πλανήτη. Σήμερα, όμως, η σύγκρουση στην περιοχή και το παρατεταμένο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ έχουν προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στην καρδιά της οικονομίας του, διακόπτοντας τις εξαγωγές ενέργειας και δημιουργώντας αβεβαιότητα για το μέλλον της χώρας.
σχετικά άρθρα
Όπως επισημαίνουν οι New York Times, το εμιράτο στηρίχθηκε σχεδόν αποκλειστικά στο φυσικό αέριο για να χρηματοδοτήσει τη θεαματική ανάπτυξή του. Κάθε χρόνο, φορτία LNG αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων αναχωρούσαν από τα λιμάνια του, διασχίζοντας το Στενό του Ορμούζ με προορισμό αγορές της Ευρώπης και της Ασίας.
Τα έσοδα από τις εξαγωγές φυσικού αερίου και των παραγώγων του αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 60% των κρατικών εσόδων. Με αυτά τα κεφάλαια, το Κατάρ χρηματοδότησε τεράστια έργα υποδομών, δημιούργησε ένα υπερσύγχρονο δίκτυο μεταφορών και μετέτρεψε τη Ντόχα σε μία από τις πιο εντυπωσιακές πρωτεύουσες της Μέσης Ανατολής.
Το μετρό της χώρας συνδέει τη Ντόχα με τη Λουσάιλ, μια σύγχρονη πόλη στα βόρεια της χώρας, όπου λειτουργούν εμπορικά κέντρα ευρωπαϊκών προδιαγραφών, πολυτελείς εγκαταστάσεις ψυχαγωγίας και θεματικά πάρκα. Παράλληλα, τα έσοδα της ενέργειας χρηματοδότησαν το ακριβότερο Μουντιάλ στην ιστορία, αλλά και ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο που σήμερα διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία ύψους περίπου 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το Ορμούζ «έκοψε» τη βασική αρτηρία της οικονομίας
Η κατάσταση άλλαξε δραματικά μετά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Η εξέλιξη αυτή ουσιαστικά διέκοψε τις εξαγωγές φυσικού αερίου του Κατάρ για διάστημα που πλέον ξεπερνά τους δύο μήνες.
Παράλληλα, η χώρα έχασε και την πρόσβαση στις βασικές θαλάσσιες οδούς μέσω των οποίων εισάγει μεγάλο μέρος των αγαθών που καταναλώνει, από βιομηχανικά προϊόντα και οχήματα μέχρι τρόφιμα και αγροτικά προϊόντα.
Οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς στην οικονομική δραστηριότητα. Ο τουρισμός έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα, οι επιχειρηματικές επενδύσεις επιβραδύνονται και οι προβλέψεις για την ανάπτυξη της οικονομίας αναθεωρούνται προς τα κάτω.
Στο Ρας Λάφαν, το μεγαλύτερο ενεργειακό κέντρο της χώρας, μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων έχει ανασταλεί. Οι οδικές προσβάσεις παραμένουν περιορισμένες, ενώ στο λιμάνι Hamad, ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά λιμάνια της περιοχής, οι γερανοί φόρτωσης παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αδρανείς.
Την ίδια στιγμή, σε περιοχές της Ντόχα που μέχρι πρόσφατα έσφυζαν από ζωή, η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά. Ξενοδοχεία, εμπορικά καταστήματα και τουριστικές επιχειρήσεις λειτουργούν με σημαντικά μειωμένη κίνηση.
Ο Ahmed Helal, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας στρατηγικών συμβούλων Asia Group, υπογράμμισε τη σημασία των εξαγωγών φυσικού αερίου για την επιβίωση της οικονομίας του Κατάρ.
«Τίποτα από όσα βλέπετε εδώ δεν θα ήταν δυνατό χωρίς τον πλούτο της ενέργειας», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η χώρα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με σοβαρές δημοσιονομικές πιέσεις.
Από την πρώτη αποστολή LNG στην παγκόσμια ενεργειακή υπερδύναμη
Η εντυπωσιακή άνοδος του Κατάρ ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990. Το 1996 πραγματοποιήθηκε η πρώτη εξαγωγή LNG προς την Ιαπωνία, φορτίο περίπου 60.000 τόνων.
Μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, η παραγωγική δυναμικότητα της χώρας είχε εκτοξευθεί στα 77 εκατομμύρια τόνους ετησίως. Κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους της επόμενης δεκαετίας, το Κατάρ συγκαταλεγόταν στις πλουσιότερες χώρες παγκοσμίως σε κατά κεφαλήν εισόδημα.
Οι παλαιότεροι κάτοικοι θυμούνται εκείνη την περίοδο ως εποχή πρωτοφανούς ανάπτυξης. Το Ρας Λάφαν, χτισμένο μέσα στην έρημο βόρεια της Ντόχα, εξελίχθηκε σε μια τεράστια βιομηχανική ζώνη εκατοντάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων, με μονάδες επεξεργασίας και υγροποίησης φυσικού αερίου.
Παράλληλα, μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις αναπτύχθηκαν κατά μήκος των ακτών νότια της πρωτεύουσας, αξιοποιώντας το φυσικό αέριο για την παραγωγή αμμωνίας, λιπασμάτων και άλλων βιομηχανικών προϊόντων.
Από τη δεκαετία του 1990 έως και τα μέσα της δεκαετίας του 2010, η οικονομία κατέγραφε μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης που προσέγγιζε το 13%.
Για να στηριχθεί αυτή η ανάπτυξη, η χώρα βασίστηκε σε μαζική εισροή ξένου εργατικού δυναμικού. Σήμερα, σχεδόν το 90% των περίπου 3,2 εκατομμυρίων κατοίκων δεν διαθέτει καταριανή υπηκοότητα.
Το 2019, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ένα ακόμη φιλόδοξο σχέδιο: την αύξηση της παραγωγικής δυνατότητας του κοιτάσματος North Field στα 126 εκατομμύρια τόνους LNG ετησίως έως το 2027, έργο που θεωρήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά επενδυτικά προγράμματα παγκοσμίως.
Πλήγμα στις εγκαταστάσεις και απώλειες δισεκατομμυρίων
Η κρίση κλιμακώθηκε όταν το Στενό του Ορμούζ έκλεισε και το Κατάρ βρέθηκε ουσιαστικά αποκλεισμένο. Σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που διαθέτουν αγωγούς μεταφοράς οι οποίοι παρακάμπτουν το συγκεκριμένο πέρασμα, το Κατάρ εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από αυτή τη θαλάσσια δίοδο.
Μόλις ένα εικοσιτετράωρο μετά τον ιρανικό αποκλεισμό, η κρατική QatarEnergy ανακοίνωσε ότι αδυνατούσε να τηρήσει συμβατικές υποχρεώσεις απέναντι σε πελάτες της.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, το ενεργειακό συγκρότημα του Ρας Λάφαν δέχθηκε πυραυλικές και μη επανδρωμένες επιθέσεις, με αποτέλεσμα να υποστούν ζημιές κρίσιμες εγκαταστάσεις και να μειωθεί η παραγωγική δυνατότητα της χώρας κατά περίπου 17%.
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι απώλειες της QatarEnergy ανέρχονται ήδη σε δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ κάθε ημέρα που το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό μεταφράζεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια χαμένων πωλήσεων και ναυτιλιακών εσόδων.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει συρρίκνωση της οικονομίας του Κατάρ κατά 8,6% μέσα στη χρονιά, πριν από ενδεχόμενη ανάκαμψη το 2027.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ Πιερ-Ολιβιέ Γκουρίνσας προειδοποίησε ότι όσο το Ορμούζ παραμένει κλειστό, τόσο επιδεινώνονται οι οικονομικές προοπτικές όχι μόνο του Κατάρ αλλά και άλλων κρατών της περιοχής.
Κατάρ χωρίς τουρίστες και ξένες επενδύσεις
Η κρίση αποκάλυψε και μια δεύτερη αδυναμία της οικονομίας. Τα τελευταία χρόνια η χώρα επιχειρούσε να περιορίσει την εξάρτησή της από τους υδρογονάνθρακες, επενδύοντας στον τουρισμό, στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και στην προσέλκυση διεθνών επιχειρήσεων.
Το 2019 χαλάρωσε σημαντικά τους περιορισμούς για τις ξένες εταιρείες, ενώ ταυτόχρονα προσέφερε κίνητρα σε ταξιδιώτες και επενδυτές για να ενισχύσει τη διεθνή της εικόνα.
Μεγάλα αθλητικά γεγονότα, από αγώνες Formula 1 έως διεθνή τουρνουά διαφόρων αθλημάτων, πραγματοποιούνταν σχεδόν κάθε μήνα.
Από την έναρξη της σύγκρουσης, ωστόσο, η εικόνα έχει αλλάξει. Οι ταξιδιωτικές οδηγίες αρκετών δυτικών χωρών έχουν περιορίσει τις αφίξεις επισκεπτών, ενώ πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις έχουν μεταφέρει προσωπικό εκτός χώρας λόγω ανησυχιών για την περιφερειακή ασφάλεια.
Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ταξιδιών και Τουρισμού είχε εκτιμήσει τον Μάρτιο ότι η Μέση Ανατολή έχανε περίπου 600 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως σε τουριστικά έσοδα.
Στη Ντόχα, οι συνέπειες είναι πλέον εμφανείς. Στο παραδοσιακό Souq Waqif οι καταστηματάρχες αναφέρουν σημαντική μείωση των ξένων επισκεπτών, ενώ σε περιοχές που αποτελούσαν μέχρι πρόσφατα σημεία αναφοράς της πολυτελούς ζωής, η κίνηση είναι αισθητά περιορισμένη.
Ακριβότερες εισαγωγές αλλά έλεγχος των τιμών
Παράλληλα, η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί το πρόβλημα του εφοδιασμού της χώρας.
Το Κατάρ εισάγει περίπου το 90% των τροφίμων που καταναλώνει. Με τις θαλάσσιες διαδρομές περιορισμένες, πολλά προϊόντα μεταφέρονται πλέον αεροπορικώς ή μέσω χερσαίων οδών από τη Σαουδική Αραβία.
Παρά την αύξηση του κόστους μεταφοράς, οι τιμές βασικών αγαθών έχουν αυξηθεί σχετικά περιορισμένα, περίπου κατά 5% έως 10%, χάρη στις κρατικές επιδοτήσεις που εφαρμόζονται για να περιοριστούν οι επιπτώσεις στους καταναλωτές.
Οι κάτοικοι δηλώνουν ότι εξακολουθούν να αισθάνονται ασφαλείς στην καθημερινότητά τους, ωστόσο η επίθεση στο Ρας Λάφαν έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία. Κάτοικοι της Ντόχα περιέγραψαν ότι είδαν τη νύχτα της επίθεσης τεράστιες φλόγες στον ορίζοντα και έντονο καπνό που ήταν ορατός ακόμη και από την πρωτεύουσα.
Παρά τις δυσκολίες, οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης επισημαίνουν ότι το Κατάρ εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά αποθεματικά και μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια, τα οποία του επιτρέπουν να συνεχίσει να χρηματοδοτεί μισθούς, κοινωνικές παροχές και βασικές δημόσιες υπηρεσίες.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τη διατήρηση του ξένου εργατικού δυναμικού και των διεθνών επιχειρήσεων που αποτελούν βασικό πυλώνα της οικονομίας.
Όπως προειδοποίησε ο Ahmed Helal, μια μαζική αποχώρηση εργαζομένων και εταιρειών θα μπορούσε να δημιουργήσει πολύ σοβαρές επιπτώσεις για τη χώρα.
«Αν υπάρξει μαζική μετανάστευση, τότε η κατάσταση αρχίζει να γίνεται αρκετά τρομακτική», δήλωσε, εκτιμώντας πάντως ότι μέχρι στιγμής οι αρχές έχουν καταφέρει να διαχειριστούν αποτελεσματικά τις συνέπειες της κρίσης.
Το βασικό ερώτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένει ένα: για πόσο ακόμη θα παραμείνει κλειστό το Στενό του Ορμούζ. Αν η κατάσταση συνεχιστεί, το οικονομικό κόστος για το Κατάρ θα γίνεται ολοένα και μεγαλύτερο, απειλώντας τόσο τα έσοδα από τους υδρογονάνθρακες όσο και τη στρατηγική μετάβασης της χώρας σε ένα πιο διαφοροποιημένο οικονομικό μοντέλο.
