Από πού βρίσκει η Βόρεια Κορέα το ήλιο για πυραύλους και πυρηνικά – Οι δύο διαδρομές που οδηγούν σε Ρωσία και Κίνα
Η Πιονγκγιάνγκ δεν διαθέτει καταγεγραμμένη εμπορική παραγωγή ηλίου, παρότι το αέριο είναι απαραίτητο σε κρίσιμες εφαρμογές των πυραυλικών και πυρηνικών προγραμμάτων της – Τι δείχνουν οι υποδομές και οι εμπορευματικοί διάδρομοι, αλλά και τι παραμένει άγνωστο
Ένα κρίσιμο ερώτημα δημιουργείται γύρω από ένα από τα πλέον ενεργά πυραυλικά και πυρηνικά προγράμματα στον κόσμο: από πού προμηθεύεται η Βόρεια Κορέα το ήλιο που χρειάζεται για τη λειτουργία και την ανάπτυξή του, όταν δεν υπάρχει δημόσια τεκμηριωμένη εμπορική παραγωγή του συγκεκριμένου αερίου στο εσωτερικό της χώρας;
σχετικά άρθρα
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς το βορειοκορεατικό πυραυλικό πρόγραμμα εμφανίζεται ιδιαίτερα δραστήριο, ενώ πρόσφατες αναφορές κάνουν λόγο ακόμη και για συμμετοχή βορειοκορεατικής πυραυλικής μονάδας στις ρωσικές επιθέσεις εναντίον της Ουκρανίας.
Το ήλιο αποτελεί σημαντικό υλικό για διαφορετικές πυραυλικές και πυρηνικές εφαρμογές λόγω δύο ιδιαίτερων ιδιοτήτων του: είναι χημικά αδρανές και έχει εξαιρετικά χαμηλό σημείο βρασμού. Μεταξύ άλλων, χρησιμοποιείται για την πίεση των δεξαμενών καυσίμου πυραύλων, καθώς διοχετεύεται στον χώρο που αδειάζει όσο καταναλώνεται το προωθητικό υλικό.
Παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ασφαλές ψυκτικό μέσο για την αποτελεσματική μεταφορά θερμότητας σε προηγμένους πυρηνικούς αντιδραστήρες υψηλών θερμοκρασιών. Η χρησιμότητά του δεν περιορίζεται εκεί, καθώς χρησιμοποιείται επίσης σε ελέγχους εδάφους πριν από τις πυραυλικές δοκιμές, όπως και κατά τη διαδικασία αντίστροφης μέτρησης και αναμονής.
Η κλίμακα της δραστηριότητας της Πιονγκγιάνγκ είναι ενδεικτική των αναγκών που ενδέχεται να δημιουργούνται. Σύμφωνα με στοιχεία του Centre for Arms Control and Non-Proliferation, η Βόρεια Κορέα πραγματοποίησε περισσότερες από 272 εκτοξεύσεις πυραύλων μεταξύ 2012 και 2025, παρουσιάζοντας παράλληλα διαφορετικούς τύπους πυραυλικών συστημάτων.
Ωστόσο, από τα δημόσια διαθέσιμα γεωλογικά δεδομένα, τις βιομηχανικές αναφορές και τις επίσημες πληροφορίες δεν προκύπτει ότι η Βόρεια Κορέα διαθέτει εμπορικά εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα ηλίου. Ούτε καταγράφεται βιομηχανία επεξεργασίας φυσικού αερίου συνδεδεμένη με την ανάκτηση ηλίου ή η απαραίτητη υποδομή για την παραγωγή υγρού ηλίου σε εμπορική κλίμακα.
Εφόσον, λοιπόν, δεν υπάρχει τεκμηριωμένη εγχώρια εμπορική παραγωγή, το ενδιαφέρον στρέφεται στις πιθανές εξωτερικές πηγές. Και από την εξέταση παραγωγικής δυνατότητας, γεωγραφίας, υποδομών και πολιτικών σχέσεων, δύο χώρες ξεχωρίζουν: η Κίνα και η Ρωσία.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως κάποια από τις δύο προμηθεύει πράγματι την Πιονγκγιάνγκ. Δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαιωμένη αποστολή ούτε δηλωμένη εμπορική συναλλαγή ηλίου προς τη Βόρεια Κορέα. Εκείνο που μπορεί να εξεταστεί είναι κατά πόσο υπάρχουν οι υποδομές και οι διαδρομές που θα επέτρεπαν μια τέτοια μεταφορά.
Γιατί το ενδιαφέρον στρέφεται σε Κίνα και Ρωσία
Θεωρητικά, το ήλιο θα μπορούσε να προέλθει και από άλλους μεγάλους παραγωγούς ή εξαγωγείς. Το Κατάρ και η Αλγερία, για παράδειγμα, διαθέτουν ώριμες βιομηχανίες καθαρισμού και υγροποίησης ηλίου.
Η γεωγραφία, όμως, λειτουργεί εις βάρος ενός τέτοιου σεναρίου. Η μεταφορά υγρού ηλίου από τις χώρες αυτές προς τη Βόρεια Κορέα θα απαιτούσε εξαιρετικά μεγάλες θαλάσσιες διαδρομές μέσω του Ινδικού Ωκεανού και της Ανατολικής Ασίας.
Οι μεγάλες αποστάσεις θα δέσμευαν για παρατεταμένο χρονικό διάστημα τα περιορισμένα διαθέσιμα κρυογενικά εμπορευματοκιβώτια ISO, αυξάνοντας ταυτόχρονα το κόστος μεταφοράς και τους κινδύνους απωλειών λόγω εξάτμισης. Επιπλέον, ούτε το Κατάρ ούτε η Αλγερία διατηρούν ιδιαίτερα στενές οικονομικές ή στρατηγικές σχέσεις με τη Βόρεια Κορέα, ενώ δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να δείχνουν εμπορική συνεργασία στον τομέα του ηλίου.
Πιο ενδιαφέρουσα από γεωγραφική άποψη είναι η περίπτωση του Καζακστάν, καθώς θα μπορούσε θεωρητικά να χρησιμοποιηθεί χερσαία διαδρομή μέσω Ρωσίας. Η εμπορική βιομηχανία ηλίου της χώρας, όμως, παραμένει συγκριτικά λιγότερο ανεπτυγμένη, με πιο περιορισμένες δυνατότητες επεξεργασίας και εξαγωγικές υποδομές από εκείνες της Ρωσίας.
Κυρίως, οποιαδήποτε τέτοια μεταφορά θα έπρεπε πιθανότατα να περάσει από ρωσικό έδαφος. Κατά συνέπεια, δεν θα προσέφερε ουσιαστικό πλεονέκτημα έναντι μιας απευθείας ρωσικής προμήθειας.
Έτσι, Κίνα και Ρωσία αποτελούν τις δύο χώρες που συνδυάζουν παραγωγικές ή βιομηχανικές δυνατότητες, υφιστάμενα δίκτυα logistics, γεωγραφική εγγύτητα και πολιτικές συνθήκες συμβατές με μια ενδεχόμενη σταθερή τροφοδοσία της Βόρειας Κορέας.
Στην περίπτωση της Κίνας υπάρχει μια σημαντική ιδιαιτερότητα. Η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές ηλίου, διαθέτει όμως σημαντική τεχνογνωσία στον καθαρισμό, την υγροποίηση, την αποθήκευση και τη διανομή του.
Αυτό σημαίνει ότι εισαγόμενο και εγχώρια παραγόμενο ήλιο μπορούν να ενσωματώνονται στο ίδιο κινεζικό σύστημα επεξεργασίας και διανομής.
Υπάρχουν, μάλιστα, αναφορές ότι κινεζικές εταιρείες έχουν λειτουργήσει ως ενδιάμεσοι για ρωσικό ήλιο που κατευθυνόταν σε αγορές του εξωτερικού μετά τους περιορισμούς στις απευθείας εισαγωγές του από την Ευρώπη. Οι συγκεκριμένες πληροφορίες δεν αφορούν τη Βόρεια Κορέα, αποδεικνύουν όμως ότι το ρωσικό ήλιο μπορεί να περάσει μέσα από το κινεζικό βιομηχανικό και εμπορικό δίκτυο.
Επομένως, ακόμη και εάν η Κίνα αποτελούσε μέρος μιας υποθετικής αλυσίδας εφοδιασμού προς την Πιονγκγιάνγκ, αυτό δεν θα σήμαινε αναγκαστικά ότι το ήλιο είχε παραχθεί στην Κίνα. Θα μπορούσε να λειτουργεί ως ενδιάμεσος κόμβος επεξεργασίας, διανομής ή μεταφοράς.
Υπάρχει και η κατάλληλη υποδομή. Ο κινεζικός τομέας βιομηχανικών αερίων κατασκευάζει και χρησιμοποιεί κρυογενικά ISO tank containers, τα οποία είναι σχεδιασμένα για συνδυασμένες μεταφορές και μπορούν να κινηθούν με συμβατικές οδικές και σιδηροδρομικές εμπορευματικές μεταφορές.
Δεν απαιτείται, επομένως, η κατασκευή ειδικού δικτύου αποκλειστικά για το ήλιο.
Μια πιθανή διαδρομή προς τη Βόρεια Κορέα θα μπορούσε να αξιοποιήσει τον ήδη ενεργό εμπορευματικό άξονα Νταντόνγκ – Σινουίτζου, μέσω του οποίου πραγματοποιούνται σημαντικές οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές μεταξύ των δύο χωρών.
Δορυφορικές εικόνες έχουν καταγράψει φορτηγά στις τελωνειακές εγκαταστάσεις εκατέρωθεν των συνόρων, κινήσεις εμπορευματικών τρένων μέσω της Γέφυρας Σινοκορεατικής Φιλίας, καθώς και συνεχιζόμενη δραστηριότητα στο συγκρότημα επεξεργασίας εισαγωγών του Ουίτζου μετά την επανέναρξη του διμερούς εμπορίου.
Οι εικόνες αυτές, βέβαια, δεν αποκαλύπτουν τι μεταφέρεται. Δείχνουν μόνο ότι ο βασικός εμπορευματικός διάδρομος παραμένει λειτουργικός και ότι δεν διακρίνεται κάποιο προφανές εμπόδιο που θα απέκλειε τη μεταφορά κρυογενικών εμπορευματοκιβωτίων.
Η ρωσική διαδρομή που φτάνει μέχρι τα σύνορα της Βόρειας Κορέας
Ακόμη πιο ολοκληρωμένη από πλευράς παραγωγής και logistics εμφανίζεται η ρωσική περίπτωση.
Σε αντίθεση με την Κίνα, όπου το ενδιαφέρον επικεντρώνεται περισσότερο στον πιθανό ρόλο της χώρας ως βιομηχανικού και εμπορικού ενδιάμεσου, η Ρωσία διαθέτει μια αλυσίδα που μπορεί να συνδέσει την εγχώρια παραγωγή ηλίου απευθείας με τις υποδομές που φτάνουν μέχρι τη Βόρεια Κορέα.
Μετά την έναρξη λειτουργίας του Amur Gas Processing Plant (GPP), η Ρωσία ανέπτυξε ένα ολοκληρωμένο σύστημα που περιλαμβάνει παραγωγή, καθαρισμό, υγροποίηση και εξαγωγική διαχείριση ηλίου.
Σε πλήρη παραγωγική δυναμικότητα, το εργοστάσιο του Αμούρ αναμένεται να μπορεί να παράγει περίπου 60 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ηλίου τον χρόνο, γεγονός που το κατατάσσει μεταξύ των μεγαλύτερων εγκαταστάσεων παραγωγής παγκοσμίως.
Κομβικό ρόλο παίζει το Primorye Helium Hub της Gazprom, στην περιοχή Nadezhdinskaya της ρωσικής Άπω Ανατολής. Πρόκειται για τον βασικό κρίκο που συνδέει την παραγωγή με την εξαγωγική υποδομή.
Στην εγκατάσταση πραγματοποιείται έλεγχος, ζύγιση και προετοιμασία των θερμομονωμένων εμπορευματοκιβωτίων που φτάνουν από το εργοστάσιο του Αμούρ, προτού αυτά αποσταλούν προς λιμάνια της περιοχής Primorsky Krai. Η σχεδιασμένη δυναμικότητά της ξεπερνά τις 4.000 κινήσεις εμπορευματοκιβωτίων ετησίως.
Η συγκεκριμένη βιομηχανική διάταξη δημιουργεί μια σχεδόν συνεχόμενη αλυσίδα: παραγωγή ηλίου, υγροποίηση, ειδική κρυογενική μεταφορά, εξαγωγικός κόμβος και στη συνέχεια λιμενικές ή σιδηροδρομικές υποδομές που συνδέονται με τη Βόρεια Κορέα.
Δύο πιθανές διαδρομές ξεχωρίζουν.
Η πρώτη ξεκινά από το λιμάνι του Βλαδιβοστόκ και καταλήγει στο βορειοκορεατικό λιμάνι Ρατζίν. Από εκεί, ένα φορτίο θα μπορούσε να συνδεθεί με το εσωτερικό σιδηροδρομικό δίκτυο της Βόρειας Κορέας και να συνεχίσει προς άλλες περιοχές της χώρας.
Η δεύτερη είναι αμιγώς σιδηροδρομική. Ξεκινά από τον ρωσικό σταθμό Χασάν, περνά μέσω της Σιδηροδρομικής Γέφυρας Φιλίας και φτάνει στον σταθμό Τουμανγκάνγκ της Βόρειας Κορέας.
Η πολύ μικρή απόσταση και η ύπαρξη αυτών των υποδομών σημαίνουν ότι οι ρωσικές εγκαταστάσεις παραγωγής και διαχείρισης ηλίου μπορούν, τουλάχιστον από τεχνική και υλικοτεχνική άποψη, να συνδεθούν με το υπάρχον βορειοκορεατικό σύστημα μεταφορών.
Τα κρυογενικά ISO containers επιτρέπουν στο υγρό ήλιο να παραμένει σφραγισμένο κατά τη μεταφορά του και από τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία δεν προκύπτει κάποιο εμφανές πρόβλημα υποδομών που θα καθιστούσε αδύνατη μια τέτοια μεταφορά.
Η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ, αναλύοντας δορυφορικές εικόνες, έχει καταγράψει αυξημένες μετακινήσεις εμπορευματοκιβωτίων μεταξύ του λιμανιού και του σιδηροδρομικού σταθμού του Ρατζίν, εξετάζοντας παράλληλα τη σιδηροδρομική υποδομή που συνδέει την περιοχή με τα ρωσικά σύνορα.
Και εδώ, όμως, βρίσκεται το όριο όσων μπορούν να υποστηριχθούν από τα διαθέσιμα στοιχεία: δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί το περιεχόμενο αυτών των εμπορευματοκιβωτίων.
Τα στοιχεία αποδεικνύουν την ύπαρξη και τη λειτουργία του εμπορευματικού διαδρόμου, όχι ότι μέσω αυτού μεταφέρεται ή έχει μεταφερθεί ήλιο.
Η Ρωσία διαθέτει, επομένως, μια πλήρη πρακτική δυνατότητα για μια απευθείας αλυσίδα τροφοδοσίας: παραγωγή ηλίου, εξειδικευμένα κρυογενικά logistics, εγκαταστάσεις προετοιμασίας για εξαγωγή και υποδομές μεταφοράς που φτάνουν μέχρι τα σύνορα της Βόρειας Κορέας.
Αυτό, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με απόδειξη ότι μια τέτοια αλυσίδα χρησιμοποιείται πράγματι.
Το ίδιο ισχύει και για την Κίνα. Τα διαθέσιμα στοιχεία σκιαγραφούν τελικά δύο διαφορετικά αλλά τεχνικά εφικτά σενάρια. Η Κίνα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως περιφερειακός κόμβος επεξεργασίας και αναδιανομής, ενώ η Ρωσία διαθέτει την παραγωγή και ένα ολοκληρωμένο δίκτυο που θα μπορούσε να μεταφέρει το δικό της ήλιο απευθείας προς τη Βόρεια Κορέα.
Μέχρι σήμερα, όμως, καμία δημόσια πηγή δεν έχει επιβεβαιώσει συγκεκριμένη αποστολή ηλίου από τη Ρωσία ή την Κίνα προς την Πιονγκγιάνγκ, ούτε υπάρχει δηλωμένο εμπορικό εμπόριο του συγκεκριμένου προϊόντος.
Έτσι, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Είναι δυνατό να χαρτογραφηθούν οι πιθανές πηγές, οι βιομηχανικές δυνατότητες και ακόμη και οι διαδρομές που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν. Δεν είναι, όμως, δυνατό με τα σημερινά δημόσια στοιχεία να αποδειχθεί ότι το ήλιο που χρειάζεται το βορειοκορεατικό πυραυλικό και πυρηνικό πρόγραμμα έρχεται πράγματι από τη Ρωσία, την Κίνα ή μέσω κάποιας άλλης διαδρομής.
