Δόσεις καπιταλισμού για να σωθεί ο σοσιαλισμός: η Κούβα αντιγράφει την Κίνα — και γίνεται πεδίο ανταγωνισμού
Το Πεκίνο δίνει το πρότυπο και τη σανίδα σωτηρίας, η Ουάσιγκτον σφίγγει τη μέγγενη. Η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση της Κούβας από το 1959 δεν είναι μόνο οικονομική — είναι γεωπολιτική.
Παλιά αυτοκίνητα στους δρόμους της Αβάνας· η Κούβα εγκρίνει τη μεγαλύτερη οικονομική μεταρρύθμιση από το 1959.
Κάτι μεγάλο συμβαίνει στην Αβάνα. Στις 19 Ιουνίου, η Κούβα ενέκρινε 176 μέτρα. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη οικονομική στροφή από την Επανάσταση του 1959. Δηλαδή, ιδιωτικές επιχειρήσεις, ιδιωτικές τράπεζες, ξένες επενδύσεις. Μάλιστα, ακόμη και αλυσίδες fast-food. Όμως πίσω από τα οικονομικά κρύβεται ένα μεγάλο γεωπολιτικό παιχνίδι.
σχετικά άρθρα
Τι αλλάζει πραγματικά
Ας το δούμε καθαρά. Το κουβανικό κράτος έλεγχε σχεδόν τα πάντα. Πρώτον, καθόριζε τι παράγεται, από ποιον και σε ποια τιμή. Δηλαδή, μια κλασική κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία. Μάλιστα, τα νέα μέτρα γκρεμίζουν πολλούς από αυτούς τους πυλώνες. Επιπλέον, επιτρέπουν εισαγωγές και εξαγωγές χωρίς κρατική μεσολάβηση. Όμως ανοίγουν και την πόρτα στην ομογένεια για επενδύσεις. Γι’ αυτό η αλλαγή είναι ιστορική.
Το κινεζικό πρότυπο
Και εδώ είναι το κλειδί. Το μοντέλο δεν το εφηύρε η Κούβα. Πρώτον, ο ίδιος ο πρόεδρος Ντίας-Κανέλ το παραδέχτηκε ανοιχτά. Δηλαδή, τα μέτρα στηρίζονται σε ανάλυση των μοντέλων Κίνας και Βιετνάμ. Μάλιστα, χωρών με μονοκομματικό σύστημα και οικονομία αγοράς. Επιπλέον, θυμίζει έντονα τη λογική του Ντενγκ Σιαοπίνγκ. Όμως το στοίχημα παραμένει σαφές. Γι’ αυτό η Αβάνα δοκιμάζει δόσεις καπιταλισμού για να σώσει τον σοσιαλισμό.
Η Κίνα στα παρασκήνια
Δεν είναι μόνο θέμα ιδεών. Η Κίνα στέκεται δίπλα στην Κούβα έμπρακτα. Πρώτον, παραμένει από τους ελάχιστους ουσιαστικούς υποστηρικτές της. Δηλαδή, τη στιγμή που οι περισσότεροι κρατούν αποστάσεις. Μάλιστα, ακόμη και το βιετναμέζικο ρύζι φτάνει μέσα από τέτοιες συνεργασίες. Επιπλέον, το Πεκίνο προσφέρει πρότυπο και στήριξη μαζί. Όμως το κάνει με σαφή στρατηγικό στόχο. Γι’ αυτό η βοήθεια δεν είναι ποτέ αφιλοκερδής.
Ο ανταγωνισμός επιρροής
Και τώρα το πραγματικό διακύβευμα. Η Κούβα γίνεται πεδίο σύγκρουσης δύο δυνάμεων. Πρώτον, η Αμερική θέλει να ελέγξει το νησί με τη μέγγενη της πίεσης. Δηλαδή, με εμπάργκο, κυρώσεις και οικονομική ασφυξία. Μάλιστα, η Κίνα κινείται αντίθετα, με πρότυπο και στήριξη. Επιπλέον, επιδιώκει έναν δορυφόρο επιρροής στα πόδια των ΗΠΑ. Όμως το ίδιο συμφέρον έχει και η Ρωσία. Γι’ αυτό η Κούβα μετατρέπεται σε σκακιέρα μεγάλων δυνάμεων.
Η σκέψη του Πεκίνου
Το κομμάτι αυτό δένει με μια ευρύτερη εικόνα. Πρόσφατα, στα 105 χρόνια του κόμματός του, ο Σι μίλησε καθαρά. Πρώτον, πρόβαλε το κινεζικό μοντέλο ως πρότυπο για άλλες χώρες. Δηλαδή, ως εναλλακτική στη δυτική συνταγή. Μάλιστα, ο εκσυγχρονισμός της Κούβας ταιριάζει απόλυτα σε αυτή τη λογική. Επιπλέον, δίνει στην Κίνα πάτημα κοντά στις ΗΠΑ. Όμως το Πεκίνο κερδίζει έτσι στρατηγικό βάθος. Γι’ αυτό η υπόθεση ξεπερνά κατά πολύ την οικονομία.
Ποιος σφίγγει τη μέγγενη
Στην άλλη πλευρά στέκεται η Ουάσιγκτον. Και η πίεσή της είναι ασφυκτική. Πρώτον, ο Τραμπ έκοψε το βενεζουελάνικο πετρέλαιο μετά τη σύλληψη Μαδούρο. Δηλαδή, τη βασική πηγή καυσίμων του νησιού. Μάλιστα, απείλησε με δασμούς κάθε χώρα προμηθεύει την Κούβα. Επιπλέον, χτύπησε τουρισμό, τράπεζες και κρατικές εταιρείες. Όμως η μεταρρύθμιση ήρθε μέσα σε αυτή την ασφυξία. Γι’ αυτό πολλοί τη διαβάζουν ως πράξη επιβίωσης.
Θα μείνει στα χαρτιά;
Εδώ μπαίνει το μεγάλο ερώτημα. Η Κούβα έχει ξαναϋποσχεθεί τέτοιες αλλαγές. Πρώτον, παρόμοια μέτρα «εγκρίθηκαν» ήδη από το 2011. Δηλαδή, χωρίς ποτέ να εφαρμοστούν ουσιαστικά. Μάλιστα, ούτε τώρα υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα. Επιπλέον, λείπει η εποπτεία και η αξιοπιστία. Όμως χωρίς άρση των κυρώσεων, ελάχιστα λειτουργούν. Γι’ αυτό η απόσταση εξαγγελίας και πράξης παραμένει τεράστια.
Οι δύο αναγνώσεις
Η ίδια κίνηση διαβάζεται με δύο αντίθετους τρόπους. Πρώτον, το καθεστώς τη βαφτίζει «κυρίαρχη επιλογή». Δηλαδή, όχι υποχώρηση στην αμερικανική πίεση. Μάλιστα, η αντιπολίτευση τη βλέπει ως «κύκνειο άσμα». Επιπλέον, τη θεωρεί απεγνωσμένη προσπάθεια επιβίωσης. Όμως η αλήθεια κρύβεται κάπου ανάμεσα. Γι’ αυτό η έκβαση θα κριθεί στην πράξη, όχι στα λόγια.
Γιατί αφορά την Ευρώπη και την Ελλάδα
Η υπόθεση αγγίζει και τη δική μας πλευρά. Πρώτον, η ΕΕ διχάζεται απέναντι στην Κούβα. Δηλαδή, ανάμεσα στην κριτική και στην ανθρωπιστική στήριξη. Μάλιστα, το Ευρωκοινοβούλιο ζήτησε κυρώσεις για την καταστολή. Επιπλέον, οι εξωεδαφικοί δασμοί χτυπούν και ευρωπαϊκές εταιρείες. Όμως ο ανταγωνισμός ΗΠΑ-Κίνας απλώνεται παντού. Γι’ αυτό η Κούβα γίνεται μικρογραφία μιας παγκόσμιας σύγκρουσης.
Η μεγάλη εικόνα
Η μεγάλη εικόνα δείχνει κάτι πέρα από ένα νησί. Πρώτον, η Κούβα αντιγράφει την Κίνα για να επιβιώσει. Δηλαδή, εισάγει καπιταλισμό για να κρατήσει το σύστημα. Όμως ταυτόχρονα γίνεται έπαθλο δύο δυνάμεων. Μάλιστα, η μία σφίγγει τη μέγγενη και η άλλη προσφέρει σανίδα. Γι’ αυτό το πραγματικό παιχνίδι είναι ο ανταγωνισμός επιρροής. Τελικά, την τύχη της Κούβας την κρίνουν και άλλοι, όχι μόνο η Αβάνα.
