Ένα μοντέλο για τον κόσμο; Ο Σι περνά από την «αναγέννηση» στην εξαγωγή του κινεζικού συστήματος
Στα 105 χρόνια του Κομμουνιστικού Κόμματος, ο Σι Τζινπίνγκ προβάλλει το κινεζικό μοντέλο ως εναλλακτική στη δυτική δημοκρατία. Όμως η αυτοπεποίθησή του έρχεται τη στιγμή που η οικονομία της Κίνας τρίζει.
Ο Σι Τζινπίνγκ σε εκδήλωση για τα 105 χρόνια του Κομμουνιστικού Κόμματος στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού· ο τόνος ήταν πιο εξωστρεφής από άλλες χρονιές.
Η Κίνα στέλνει ένα νέο, πιο φιλόδοξο μήνυμα στον κόσμο. Συγκεκριμένα, ο Σι Τζινπίνγκ μίλησε για τα 105 χρόνια του Κομμουνιστικού Κόμματος. Μάλιστα, το χαρακτήρισε το μεγαλύτερο κυβερνών κόμμα του πλανήτη. Δηλαδή, με «σημαντική παγκόσμια επιρροή» και «γνήσια λαϊκή στήριξη». Όμως ο φετινός τόνος ήταν αισθητά πιο εξωστρεφής. Έτσι, το Πεκίνο προβάλλει πλέον το σύστημά του ως παγκόσμιο πρότυπο.
Η στροφή του τόνου
Η αλλαγή στη ρητορική του Σι δεν πέρασε απαρατήρητη. Πρώτον, οι προηγούμενες ομιλίες του εστίαζαν στην «εθνική αναγέννηση». Δηλαδή, σε ένα κυρίως εσωτερικό αφήγημα ανάπτυξης. Μάλιστα, φέτος ο λόγος του στράφηκε προς τον κόσμο. Επιπλέον, μίλησε για ένα κόμμα που «άλλαξε την πορεία του κόσμου». Όμως αυτή η στροφή έχει σαφή στόχευση. Γι’ αυτό σηματοδοτεί μια νέα, πιο επιθετική φάση.
Το «μοντέλο» ως μήνυμα
Ο Σι δεν λέει πλέον απλώς «κοιτάξτε την πρόοδό μας». Πρώτον, προβάλλει την «κινεζική σοφία και τις λύσεις» ως πρότυπο. Δηλαδή, ιδίως προς τα αναπτυσσόμενα έθνη του λεγόμενου Global South. Μάλιστα, το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών μιλά για «χρήσιμη εμπειρία». Επιπλέον, παρουσιάζει την ταχεία εκβιομηχάνιση ως συνταγή επιτυχίας. Όμως το μήνυμα ξεπερνά την απλή αυτοπροβολή. Γι’ αυτό γίνεται πρόσκληση για αντιγραφή του συστήματος.
Μια εναλλακτική στη Δύση
Η κίνηση αυτή έχει βαθιά γεωπολιτική σημασία. Πρώτον, το κινεζικό μοντέλο στηρίζεται στον απόλυτο έλεγχο του κόμματος. Δηλαδή, σε μια αυταρχική εναλλακτική απέναντι στη φιλελεύθερη δημοκρατία. Μάλιστα, δυτικά ινστιτούτα προειδοποιούν εδώ και χρόνια γι’ αυτή τη στροφή. Επιπλέον, τη βλέπουν ως ευθεία πρόκληση προς τις ΗΠΑ. Όμως η Κίνα την παρουσιάζει ως δικαίωμα κάθε λαού να επιλέγει. Γι’ αυτό ο ιδεολογικός ανταγωνισμός εντείνεται.
Η σιγουριά και η αντίφαση
Η επίδειξη αυτοπεποίθησης κρύβει όμως μια βαθιά αντίφαση. Πρώτον, ο Σι προβάλλει σιγουριά για το μέλλον της χώρας. Δηλαδή, τη στιγμή που η οικονομία δείχνει σοβαρά σημάδια κόπωσης. Μάλιστα, οικονομολόγοι μιλούν για κίνδυνο παρατεταμένου αποπληθωρισμού. Επιπλέον, ο πληθυσμός συρρικνώνεται και το εμπόριο αντιμετωπίζει εντάσεις. Όμως η δημόσια αυτοπεποίθηση μοιάζει και με αντιστάθμισμα αδυναμιών. Γι’ αυτό η «σιγουριά» χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση.
Το βάρος του χρόνου
Το timing της ομιλίας δεν είναι καθόλου τυχαίο. Πρώτον, η Κίνα βρίσκεται έναν χρόνο πριν από μεγάλο ανασχηματισμό ηγεσίας. Δηλαδή, πριν από κρίσιμες αποφάσεις για τη διαδοχή και την εξουσία. Μάλιστα, ο Σι εδραιώνει το κύρος του πριν από αυτές. Επιπλέον, το κόμμα ανακήρυξε νέο επίσημο δόγμα με το όνομά του. Όμως ταυτόχρονα συνεχίζονται εκκαθαρίσεις στον στρατό. Γι’ αυτό η ισχύς συνυπάρχει με εσωτερική αστάθεια.
Πειθαρχία εν μέσω αντιξοοτήτων
Ο Σι έστειλε και ένα σαφές εσωτερικό μήνυμα. Πρώτον, κάλεσε τα μέλη να παραμείνουν πειθαρχημένα και συγκεντρωμένα. Δηλαδή, μπροστά στις «ταχέως μεταβαλλόμενες παγκόσμιες αντιξοότητες». Μάλιστα, τόνισε τη σημασία της αντιδιαφθοράς και της ενότητας. Επιπλέον, συνέδεσε την επιβίωση του κόμματος με την πειθαρχία. Όμως η έμφαση αυτή προδίδει και ανησυχία. Γι’ αυτό το μήνυμα απευθύνεται πρώτα στο ίδιο το κόμμα.
Η πρόκληση για την Ευρώπη
Το κινεζικό μοντέλο αγγίζει άμεσα και τις ευρωπαϊκές αξίες. Πρώτον, χτυπά ακριβώς τα θεμέλια της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Δηλαδή, τις αρχές που η ΕΕ θεωρεί ταυτότητά της. Μάλιστα, ο Global South γίνεται πεδίο ανταγωνισμού επιρροής. Επιπλέον, η Κίνα εξάγει το μοντέλο της μαζί με επενδύσεις και εξαρτήσεις. Όμως η Ευρώπη έχει ήδη δει τέτοιες προσπάθειες στο έδαφός της. Γι’ αυτό η ιδεολογική πρόκληση γίνεται απτή.
Γιατί αφορά την Ελλάδα
Η Ελλάδα γνωρίζει από πρώτο χέρι αυτό το δίλημμα. Πρώτον, η κινεζική COSCO ελέγχει το λιμάνι του Πειραιά. Δηλαδή, ένα εμβληματικό παράδειγμα κινεζικής επένδυσης στην ΕΕ. Μάλιστα, το Πεκίνο το προβάλλει ως μοντέλο αμοιβαίου οφέλους. Επιπλέον, η χώρα έχει ζήσει και τα οφέλη και τα διλήμματα. Όμως η εξάρτηση φέρνει και πολιτικές πιέσεις. Γι’ αυτό η ελληνική εμπειρία έχει ιδιαίτερη αξία.
Η μεγάλη εικόνα
Η μεγάλη εικόνα δείχνει μια Κίνα σε νέα, πιο επιθετική φάση. Πρώτον, περνά από την εσωτερική ανάπτυξη στην εξαγωγή του μοντέλου της. Δηλαδή, διεκδικεί ρόλο ιδεολογικού πόλου του κόσμου. Όμως το κάνει με αντιφατική σιγουριά, εν μέσω οικονομικών πιέσεων. Μάλιστα, η Δύση καλείται να απαντήσει με τις δικές της αξίες. Γι’ αυτό το διακύβευμα ξεπερνά τα σύνορα της Κίνας. Τελικά, την επιρροή την κρίνει η ουσία, όχι μόνο η ρητορική.
