Όπλα, γήρανση, κλίμα: το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι το ευρωπαϊκό χρέος διπλασιάζεται ως το 2040 — με μία ελληνική εξαίρεση
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο βάζει τιμή στη νέα ευρωπαϊκή εποχή. Τρεις πιέσεις εκτοξεύουν το χρέος — και δίνουν την απάντηση στο ερώτημα ποιος πληρώνει το «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ».
Η έδρα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην Ουάσιγκτον· το Ταμείο προειδοποιεί για εκτόξευση του ευρωπαϊκού χρέους.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκπέμπει σοβαρή προειδοποίηση για την Ευρώπη. Χωρίς μεταρρυθμίσεις, το δημόσιο χρέος της διπλασιάζεται ως το 2040. Δηλαδή, από περίπου το ήμισυ σε πάνω από το ενάμισι του ΑΕΠ, ανάλογα με τον ορισμό. Μάλιστα, την ευθύνη φέρουν τρεις σχεδόν αναπόφευκτες δυνάμεις. Ωστόσο, πίσω από τα νούμερα κρύβεται ένα βαθύ πολιτικό δίλημμα. Έτσι, η Ευρώπη αντιμετωπίζει τον λογαριασμό της νέας εποχής.
σχετικά άρθρα
Τι προειδοποιεί το ΔΝΤ
Ας δούμε πρώτα τα βασικά μεγέθη. Η εικόνα που περιγράφει το Ταμείο είναι έντονη. Πρώτον, το μέσο δημόσιο χρέος στην ευρύτερη Ευρώπη εκτοξεύεται προς το 155% του ΑΕΠ. Δεύτερον, για τις χώρες της Ευρωζώνης, οι εκτιμήσεις κινούνται γύρω στο 130% με 150%. Μάλιστα, σε ορισμένους δείκτες το ποσοστό φτάνει ακόμη ψηλότερα. Επιπλέον, η πρόβλεψη αφορά έναν ορίζοντα δεκαπέντε ετών. Ωστόσο, τα νούμερα εξαρτώνται από τον τρόπο μέτρησης. Γι’ αυτό η τάση μετρά περισσότερο από το ακριβές ποσοστό.
Οι τρεις δυνάμεις
Και εδώ βρίσκεται η καρδιά της ανάλυσης. Το Ταμείο ονομάζει τρεις πιέσεις. Πρώτον, η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει τις δαπάνες για συντάξεις και υγεία. Δεύτερον, οι αμυντικοί προϋπολογισμοί εκτοξεύονται λόγω του πολέμου και της αμερικανικής αποχώρησης. Τρίτον, η κλιματική μετάβαση απαιτεί τεράστιες επενδύσεις. Μάλιστα, οι τρεις μαζί προσθέτουν έως πέντε μονάδες ΑΕΠ σε ετήσιες δαπάνες. Ωστόσο, καμία από αυτές δεν φαίνεται εύκολα αναστρέψιμη. Γι’ αυτό η πίεση στα δημόσια ταμεία γίνεται δομική.
Ο λογαριασμός του «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ»
Εδώ η ανάλυση συναντά όσα ήδη γράφουμε. Το ΔΝΤ απαντά σε ένα κρίσιμο ερώτημα. Πρώτον, τις τελευταίες μέρες είδαμε την Ευρώπη να αναλαμβάνει την άμυνά της. Δηλαδή, με τη Γερμανία να δανείζεται δισεκατομμύρια και νέα κοινά σχήματα. Μάλιστα, μόλις χθες δέκα χώρες ανακοίνωσαν κοινή αντιπυραυλική ασπίδα. Επιπλέον, όλα αυτά έχουν ένα κόστος που κανείς δεν τόνιζε. Ωστόσο, τώρα το Ταμείο το κάνει ρητά. Γι’ αυτό το «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» αποκτά επιτέλους την τιμή του.
Ο στόχος του 3,5%
Η αμυντική διάσταση αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Τα νούμερα είναι αποκαλυπτικά. Πρώτον, οι ευρωπαϊκές δαπάνες κινούνται σήμερα γύρω στο 2,3% του ΑΕΠ. Δεύτερον, η δέσμευση στο ΝΑΤΟ ανεβάζει τον στόχο στο 3,5%. Μάλιστα, το Ταμείο ανέλυσε δεκάδες ιστορικές αυξήσεις εξοπλισμών. Επιπλέον, διαπίστωσε ότι η δανειακή χρηματοδότηση οδηγεί σε υψηλότερο χρέος. Ωστόσο, πολλές χώρες δεν έχουν αυτή την πολυτέλεια. Γι’ αυτό η άμυνα γίνεται δημοσιονομικό βαρίδι.
Το δίλημμα των χρεωμένων
Και εδώ αναδεικνύεται η σκληρή επιλογή. Το Ταμείο μιλά με ασυνήθιστη ευθύτητα. Πρώτον, οι χώρες χωρίς δημοσιονομικό χώρο πρέπει να χρηματοδοτήσουν την άμυνα «ουδέτερα». Δηλαδή, χωρίς να αυξήσουν το έλλειμμά τους. Μάλιστα, αυτό σημαίνει είτε αύξηση φόρων είτε περικοπές αλλού. Επιπλέον, οι περικοπές αγγίζουν υγεία, συντάξεις και κοινωνικό κράτος. Ωστόσο, το Ταμείο το ονομάζει «δύσκολες επιλογές». Γι’ αυτό, στην πράξη, περισσότερα όπλα σημαίνουν λιγότερο κοινωνικό κράτος.
Η άλλη λύση
Δίκαιο είναι να δούμε και την πιο αισιόδοξη πλευρά. Το Ταμείο δεν προτείνει μόνο λιτότητα. Πρώτον, η κορυφαία σύστασή του είναι η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Δεύτερον, τη θεωρεί το βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης. Μάλιστα, εκτιμά ότι τολμηρές μεταρρυθμίσεις θα ανέβαζαν την παραγωγικότητα έως 20%. Επιπλέον, η ανάπτυξη μειώνει από μόνη της το βάρος του χρέους. Ωστόσο, απαιτεί πολιτική βούληση και χρόνο. Γι’ αυτό η ανάπτυξη παραμένει η μόνη ανώδυνη έξοδος.
Η ελληνική ανατροπή
Και τώρα το κομμάτι που ανατρέπει το αφήγημα. Η Ελλάδα αποτελεί εντυπωσιακή εξαίρεση. Πρώτον, ενώ οι μεγάλες οικονομίες χρεώνονται, το ελληνικό χρέος μειώνεται. Δεύτερον, η αποκλιμάκωση στηρίζεται σε ισχυρή ανάπτυξη και πρόωρες αποπληρωμές. Μάλιστα, η Ιταλία κινείται προς το 138% του ΑΕΠ, ενώ η Γαλλία πιέζεται. Επιπλέον, η χώρα που ήταν «κακό παράδειγμα» γίνεται τώρα αντι-παράδειγμα. Ωστόσο, η επιτυχία αυτή ήρθε με βαρύ κοινωνικό τίμημα. Γι’ αυτό η ελληνική εμπειρία διδάσκει και τους δύο δρόμους.
Τι διδάσκει η ελληνική εμπειρία
Η ελληνική περίπτωση έχει και μια βαθύτερη αξία. Λειτουργεί ως προειδοποίηση και ως παράδειγμα. Πρώτον, η Ελλάδα γνωρίζει από πρώτο χέρι τι σημαίνει δημοσιονομική προσαρμογή. Δεύτερον, έζησε τα μνημόνια, τις περικοπές και το κοινωνικό κόστος τους. Μάλιστα, τώρα η υπόλοιπη Ευρώπη αντιμετωπίζει μια ηπιότερη εκδοχή του ίδιου διλήμματος. Επιπλέον, το ελληνικό μάθημα είναι ότι η αποκλιμάκωση απαιτεί θυσίες. Ωστόσο, δείχνει επίσης ότι είναι εφικτή. Γι’ αυτό η ελληνική εμπειρία γίνεται πολύτιμη για όλους.
Το ευρωπαϊκό διακύβευμα
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το στοίχημα είναι τεράστιο. Η ισορροπία είναι λεπτή. Πρώτον, η Ευρώπη πρέπει να εξοπλιστεί χωρίς να καταρρεύσει δημοσιονομικά. Δεύτερον, οφείλει να προστατεύσει το κοινωνικό της μοντέλο. Μάλιστα, ταυτόχρονα χρειάζεται επενδύσεις σε άμυνα και κλίμα. Επιπλέον, η ενιαία αγορά προσφέρει διέξοδο μέσω ανάπτυξης. Ωστόσο, η πολιτική συναίνεση παραμένει δύσκολη. Γι’ αυτό οι επόμενες επιλογές θα καθορίσουν το μέλλον της ηπείρου.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια καθαρή εικόνα. Η νέα ευρωπαϊκή εποχή έχει ένα ακριβό τιμολόγιο. Πρώτον, όπλα, γήρανση και κλίμα πιέζουν ταυτόχρονα τα δημόσια ταμεία. Ωστόσο, το χρέος δεν είναι μονόδρομος, αν υπάρξει ανάπτυξη. Μάλιστα, η Ελλάδα δείχνει ότι η αντιστροφή είναι εφικτή, αν και επώδυνη. Γι’ αυτό το πραγματικό ερώτημα είναι πολιτικό, όχι λογιστικό. Τελικά, η Ευρώπη καλείται να διαλέξει ανάμεσα στην ασφάλεια, την ευημερία και την ισορροπία τους.
Σημ: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή.
