Λιγότερες θέσεις, ακριβότερες τιμές, παράνομοι δασμοί: ο απολογισμός της «Απελευθέρωσης» του Τραμπ
Έναν χρόνο μετά την «Ημέρα της Απελευθέρωσης», οι υποσχέσεις για αναγέννηση της βιομηχανίας δεν επαληθεύτηκαν. Και το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε τους δασμούς παράνομους.
Εμπορευματοκιβώτια σε αμερικανικό λιμάνι· ένα χρόνο μετά τους δασμούς, ο απολογισμός απογοητεύει.
Οι σαρωτικοί δασμοί του Τραμπ συμπλήρωσαν έναν χρόνο ζωής. Η «Ημέρα της Απελευθέρωσης» υποσχέθηκε την αναγέννηση της αμερικανικής βιομηχανίας. Δηλαδή, επιστροφή εργοστασίων, θέσεων εργασίας και χαμηλότερων τιμών. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Μάλιστα, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε τελικά τους δασμούς παράνομους. Έτσι, ο απολογισμός απέχει πολύ από την αρχική υπόσχεση.
Τι ανακοίνωσε ο Τραμπ
Ας θυμηθούμε πρώτα την αφετηρία. Η ανακοίνωση έγινε τον Απρίλιο του 2025. Τότε, ο Τραμπ ανέβασε τον μέσο δασμό στο ύψος του 22%. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο εδώ και έναν αιώνα. Μάλιστα, το ονόμασε «Ημέρα της Απελευθέρωσης» της αμερικανικής οικονομίας. Επιπλέον, υποσχέθηκε ροή δισεκατομμυρίων και νέα βιομηχανική εποχή. Ωστόσο, οι αγορές αντέδρασαν αμέσως με αναταράξεις.
Η σκιά του 1930
Πολλοί οικονομολόγοι είδαν ένα ανησυχητικό προηγούμενο. Η σύγκριση πήγε πίσω σχεδόν έναν αιώνα. Συγκεκριμένα, στον νόμο δασμών Smoot-Hawley του 1930. Εκείνος ο νόμος πυροδότησε παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο. Μάλιστα, βάθυνε τη Μεγάλη Ύφεση, παρά τις προειδοποιήσεις χιλίων οικονομολόγων. Ωστόσο, η ιστορία σπάνια διδάσκει εγκαίρως. Γι’ αυτό η επανάληψη του μοτίβου προκάλεσε ανησυχία.
Οι υποσχέσεις που δεν βγήκαν
Και εδώ αρχίζει ο πραγματικός απολογισμός. Τα δεδομένα προέρχονται από αμερικανικά ερευνητικά κέντρα. Πρώτον, η μεταποιητική απασχόληση δεν αναγεννήθηκε, αλλά έχασε δεκάδες χιλιάδες θέσεις. Δεύτερον, οι τιμές καταναλωτή ανέβηκαν αντί να πέσουν. Μάλιστα, το εμπορικό έλλειμμα άγγιξε ιστορικό υψηλό. Επιπλέον, οι ξένες επενδύσεις έμειναν κάτω από τον μέσο όρο της δεκαετίας. Ωστόσο, η κυβέρνηση επέμεινε στη ρητορική της επιτυχίας.
Τα νούμερα των εσόδων
Ακόμη και στα έσοδα, η εικόνα υστέρησε. Οι υποσχέσεις ήταν εντυπωσιακές. Σύμβουλοι του προέδρου μιλούσαν για 600 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Στην πράξη, όμως, οι δασμοί απέφεραν πολύ λιγότερα. Μάλιστα, το καθαρό όφελος ήταν ακόμη μικρότερο. Επιπλέον, τα δασμολόγια μειώνουν έμμεσα άλλα φορολογικά έσοδα. Ωστόσο, το ομοσπονδιακό χρέος συνέχισε να αυξάνεται.
Η δικαστική ήττα
Το σοβαρότερο πλήγμα ήρθε από τη δικαιοσύνη. Το Ανώτατο Δικαστήριο παρενέβη καθοριστικά. Συγκεκριμένα, έκρινε ότι οι δασμοί έκτακτης ανάγκης ήταν παράνομοι. Δηλαδή, ο πρόεδρος υπερέβη τις εξουσίες που του έδινε ο νόμος. Μάλιστα, το κράτος υποχρεώθηκε να επιστρέψει 166 δισεκατομμύρια δολάρια. Επιπλέον, τα χρήματα αφορούσαν πάνω από 330.000 επιχειρήσεις. Ωστόσο, ο Τραμπ απάντησε με νέο, καθολικό δασμό.
Η ειρωνεία των εξαιρέσεων
Υπάρχει και μια αποκαλυπτική λεπτομέρεια. Το «τείχος» των δασμών ήταν γεμάτο τρύπες. Πρώτον, περίπου τα δύο τρίτα των εισαγωγών εξαιρέθηκαν τελικά. Ανάμεσά τους οι ημιαγωγοί και οι υπολογιστές. Μάλιστα, τα προϊόντα αυτά είναι ζωτικά για τη βιομηχανία τεχνητής νοημοσύνης. Επιπλέον, το lobbying για εξαιρέσεις εκτοξεύτηκε. Ωστόσο, οι ίδιες οι εξαιρέσεις ακύρωσαν μέρος του σκοπού. Γι’ αυτό το «τείχος» έμοιαζε περισσότερο με κόσκινο.
Ούτε θρίαμβος ούτε κατάρρευση
Δίκαιο είναι όμως να κρατήσουμε τις σωστές αναλογίες. Η αμερικανική οικονομία δεν κατέρρευσε. Πρώτον, οι εξαιρέσεις μείωσαν σημαντικά το τελικό κόστος. Δεύτερον, οι αγορές συνήλθαν μετά το αρχικό σοκ. Μάλιστα, οι δασμοί έφεραν ορισμένες χώρες στο τραπέζι διαπραγματεύσεων. Επιπλέον, κάποιες εταιρείες εξετάζουν επιστροφή παραγωγής στις ΗΠΑ. Ωστόσο, το συνολικό αποτέλεσμα παραμένει στάσιμο. Γι’ αυτό μιλάμε για ακριβό πείραμα, όχι για καταστροφή.
Ενώ οι ΗΠΑ χτίζουν τείχη
Και εδώ κρύβεται το πραγματικό στρατηγικό κόστος. Ο υπόλοιπος κόσμος δεν περίμενε. Πρώτον, οι ΗΠΑ δεν έχουν υπογράψει συμφωνία ελεύθερου εμπορίου από το 2020. Αντίθετα, άλλες χώρες υπέγραψαν πολλές μεταξύ τους. Μάλιστα, η Κίνα επωφελήθηκε, αυξάνοντας τις εισαγωγές σόγιας από τη Βραζιλία. Επιπλέον, οι εμπορικοί εταίροι αναζήτησαν εναλλακτικές αγορές. Ωστόσο, το κενό που άφησε η Ουάσιγκτον δεν έμεινε άδειο. Γι’ αυτό ο προστατευτισμός λειτούργησε και ως αυτο-απομόνωση.
Η σειρά της Ευρώπης
Το επόμενο κύμα αφορά άμεσα την ήπειρο. Η Ουάσιγκτον έχει ήδη στρέψει το βλέμμα της. Συγκεκριμένα, άνοιξε έρευνα κατά δεκαέξι οικονομιών, μαζί με την ΕΕ. Αφορμή, η λεγόμενη πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα. Μάλιστα, οι μισές γερμανικές εταιρείες με δραστηριότητα στις ΗΠΑ σχεδιάζουν λιγότερες επενδύσεις. Επιπλέον, η αβεβαιότητα παγώνει επιχειρηματικές αποφάσεις. Ωστόσο, ένα νέο μέτωπο δασμών φαίνεται πιθανό.
Το ελληνικό μέτρο
Και τώρα η δική μας οπτική. Η υπόθεση αγγίζει την Ελλάδα με δύο τρόπους. Πρώτον, ελληνικές εξαγωγές όπως το ελαιόλαδο και το αλουμίνιο εκτίθενται σε δασμούς. Δεύτερον, η ελληνική ναυτιλία ζει από το παγκόσμιο εμπόριο. Μάλιστα, ο προστατευτισμός συρρικνώνει τους όγκους μεταφορών. Επιπλέον, κάθε εμπορικός πόλεμος αυξάνει την αβεβαιότητα. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία προσφέρει μια απάντηση. Γι’ αυτό η Αθήνα παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια καθαρή εικόνα. Η «Απελευθέρωση» υποσχέθηκε αναγέννηση, αλλά έφερε στασιμότητα. Πρώτον, η βιομηχανία δεν επέστρεψε και οι τιμές ανέβηκαν. Ωστόσο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι στρατηγικός, όχι λογιστικός. Μάλιστα, ενώ οι ΗΠΑ ύψωναν τείχη, ο κόσμος έχτιζε γέφυρες. Γι’ αυτό το πραγματικό κόστος μετριέται σε επιρροή, όχι μόνο σε δολάρια. Τελικά, στο εμπόριο, όποιος απομονώνεται πρώτος, χάνει και πρώτος.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή.
