Πρώτη φορά στην ιστορία του: το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο απέλυσε τον εισαγγελέα του — ανάμεσα σε καταγγελία και γεωπολιτική
Τα κράτη-μέλη του ΔΠΔ απομάκρυναν τον Καρίμ Καν μετά από κατηγορίες που εκείνος αρνείται. Πίσω από την ψηφοφορία, δύο αντίθετα πορίσματα, μια καταγγέλλουσα που μιλά — και ένας θεσμός σε βαθιά κρίση.
Η έδρα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου στη Χάγη· τα κράτη-μέλη ψήφισαν την απόλυση του εισαγγελέα Καρίμ Καν.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έζησε μια πρωτιά που δεν ήθελε ποτέ. Τα κράτη-μέλη του ψήφισαν την απόλυση του εισαγγελέα Καρίμ Καν. Δηλαδή, την πρώτη απομάκρυνση εισαγγελέα στην 24χρονη ιστορία του θεσμού. Μάλιστα, η απόφαση ήρθε μετά από κατηγορίες σεξουαλικής παρενόχλησης, τις οποίες εκείνος αρνείται κατηγορηματικά. Ωστόσο, η υπόθεση απέχει πολύ από το να είναι απλή. Έτσι, η Χάγη βρίσκεται ταυτόχρονα μπροστά σε ζήτημα λογοδοσίας και σε γεωπολιτική δίνη.
σχετικά άρθρα
Τι αποφασίστηκε
Ας δούμε πρώτα τα γεγονότα της ψηφοφορίας. Η διαδικασία έγινε στη Νέα Υόρκη. Πρώτον, τα 125 κράτη-μέλη συνήλθαν σε ειδική σύνοδο την Παρασκευή. Δεύτερον, 82 ψήφισαν υπέρ της απόλυσης, με μυστική ψηφοφορία. Μάλιστα, το όριο της απόλυτης πλειοψηφίας ήταν 63 ψήφοι. Επιπλέον, 13 χώρες ψήφισαν κατά και 15 απείχαν. Ωστόσο, η απόφαση ισχύει άμεσα και ακολουθούν εκλογές νέου εισαγγελέα. Γι’ αυτό η ημέρα καταγράφεται ως ορόσημο στην ιστορία του θεσμού.
Οι κατηγορίες και η άρνηση
Απαραίτητη είναι η ακριβής απόδοση των κατηγοριών. Και της απάντησης σε αυτές. Καταρχάς, ο 56χρονος Βρετανός νομικός κατηγορείται για ανάρμοστη σεξουαλική συμπεριφορά προς υφιστάμενη βοηθό του. Έπειτα, ο ίδιος αρνείται σταθερά και κατηγορηματικά κάθε παράπτωμα. Μάλιστα, οι δικηγόροι του χαρακτηρίζουν τη διαδικασία «παράνομη και διαδικαστικά άδικη». Επιπλέον, υποστηρίζουν ότι δεν στηρίζεται σε αποδεικτικά στοιχεία. Ωστόσο, καμία ποινική καταδίκη δεν υπάρχει σε βάρος του. Γι’ αυτό μιλάμε για κατηγορίες και θεσμική κρίση, όχι για δικαστική ενοχή.
Το περίπλοκο χρονικό
Για να κριθεί η υπόθεση, χρειάζεται το πλήρες χρονικό. Και αυτό είναι ασυνήθιστα σύνθετο. Πρώτον, οι καταγγελίες πρωτοεμφανίστηκαν την άνοιξη του 2024, μέσω συναδέλφων της βοηθού. Δεύτερον, ο εσωτερικός μηχανισμός έκλεισε την πρώτη εξέταση όταν εκείνη δεν υπέβαλε επίσημη καταγγελία. Μάλιστα, λίγες εβδομάδες αργότερα ο Καν ζήτησε τα εντάλματα κατά του Νετανιάχου και ηγετών της Χαμάς. Επιπλέον, ερευνητές του ΟΗΕ διερεύνησαν την υπόθεση για πάνω από έναν χρόνο. Ωστόσο, το πόρισμά τους έφτασε τις 150 σελίδες, με χιλιάδες σελίδες στοιχείων. Γι’ αυτό η συνέχεια εξέπληξε πολλούς.
Δύο όργανα, δύο αντίθετα πορίσματα
Και εδώ βρίσκεται το πιο ασυνήθιστο στοιχείο της υπόθεσης. Οι θεσμικές κρίσεις συγκρούστηκαν μεταξύ τους. Πρώτον, πάνελ δικαστών έκρινε τον Μάρτιο, ομόφωνα, ότι τα στοιχεία «δεν στοιχειοθετούν παράπτωμα». Δεύτερον, εφάρμοσε το αυστηρό πρότυπο της απόδειξης «πέραν εύλογης αμφιβολίας». Μάλιστα, λίγους μήνες μετά, το εποπτικό όργανο του δικαστηρίου κατέληξε σε «σοβαρό παράπτωμα». Επιπλέον, το δεύτερο αυτό πόρισμα οδήγησε στην προσωρινή απομάκρυνσή του τον Ιούνιο. Ωστόσο, την τελική κρίση δεν την έδωσε δικαστήριο, αλλά πολιτική ψηφοφορία κρατών. Γι’ αυτό η διάκριση δικαστικής και πολιτικής απόφασης είναι εδώ θεμελιώδης.
Η φωνή της καταγγέλλουσας
Στο κέντρο της υπόθεσης βρίσκεται μια γυναίκα. Και η δική της φωνή έχει τη μεγαλύτερη βαρύτητα. Καταρχήν, η καταγγέλλουσα, γνωστή μόνο ως «Σάρα», μίλησε πρόσφατα δημόσια. Ακολούθως, περιέγραψε στο CNN κλιμακούμενη συμπεριφορά από τον προϊστάμενό της. Μάλιστα, τόνισε ότι «δεν υπάρχει συναίνεση με τέτοια ανισότητα ισχύος». Επιπλέον, όμως, πρόσθεσε κάτι κρίσιμο για όλη την υπόθεση. Ωστόσο, δήλωσε ότι η γνήσια καταγγελία της «εργαλειοποιήθηκε από πλευρές με δικές τους ατζέντες». Γι’ αυτό τα λόγια της συνοψίζουν το διπλό δράμα: μια πραγματική καταγγελία μέσα σε μια πραγματική γεωπολιτική μάχη.
Η ανάγνωση της λογοδοσίας
Η πρώτη ανάγνωση βλέπει στην απόλυση μια πράξη κάθαρσης. Τα επιχειρήματά της είναι σοβαρά. Πρώτον, ένας θεσμός που δικάζει εγκλήματα οφείλει να είναι αδιάβλητος στο εσωτερικό του. Δεύτερον, γυναικείες οργανώσεις ζητούσαν από καιρό την αποχώρηση του εισαγγελέα. Μάλιστα, τόνιζαν ότι σε κάθε άλλο εργασιακό περιβάλλον η παραμονή του θα ήταν αδιανόητη. Επιπλέον, η δημόσια μαρτυρία της καταγγέλλουσας ενίσχυσε την πίεση. Ωστόσο, η απομάκρυνση δείχνει ότι κανείς δεν είναι υπεράνω ελέγχου. Γι’ αυτό οι υποστηρικτές της απόφασης μιλούν για θεσμική ωριμότητα.
Η ανάγνωση της πολιτικοποίησης
Η δεύτερη ανάγνωση βλέπει κάτι πολύ πιο σκοτεινό. Και έχει κι αυτή τα δικά της τεκμήρια. Πρώτον, ο Καν είναι ο εισαγγελέας που ζήτησε τα εντάλματα κατά του Νετανιάχου. Δεύτερον, η κυβέρνηση Τραμπ του επέβαλε κυρώσεις ως αντίποινα, μαζί με δώδεκα στελέχη του δικαστηρίου. Μάλιστα, ο πρώην επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Μπορέλ κατήγγειλε ότι «Τραμπ και Νετανιάχου θέλουν το ίδιο: κανένα διεθνές δικαστήριο να μην αγγίζει τους δικούς τους». Επιπλέον, ο Ισραηλινός πρέσβης στον ΟΗΕ πανηγύρισε δημόσια την απόλυση. Ωστόσο, το πάνελ των δικαστών είχε κρίνει ομόφωνα υπέρ του Καν. Γι’ αυτό οι επικριτές της διαδικασίας μιλούν για πολιτική εκτέλεση με νομικό μανδύα.
Ο θεσμός στη δίνη
Πέρα από το πρόσωπο, το πραγματικό διακύβευμα είναι ο θεσμός. Και η στιγμή δεν θα μπορούσε να είναι κρισιμότερη. Πρώτον, το ΔΠΔ διεξάγει τις πιο φορτισμένες έρευνες της ιστορίας του, από τη Γάζα ως την Ουκρανία. Δεύτερον, τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις για το έργο του. Μάλιστα, η πρώτη απόλυση εισαγγελέα προστίθεται σε αυτή την πολιορκία. Επιπλέον, η διαδοχή ανοίγει μάχη επιρροής για το ποιος ελέγχει την ατζέντα. Ωστόσο, η αξιοπιστία της διεθνούς δικαιοσύνης κρίνεται στη συνέχεια των ερευνών. Γι’ αυτό το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος έφυγε, αλλά τι μένει.
Το ελληνικό και ευρωπαϊκό διακύβευμα
Και τώρα η οπτική που αφορά εμάς. Η τύχη της Χάγης δεν μας είναι αδιάφορη. Πρώτον, η Ελλάδα επενδύει στρατηγικά στο διεθνές δίκαιο και στα διεθνή δικαστήρια. Δεύτερον, η προσφυγή στη Χάγη αποτελεί τον πυρήνα της ελληνικής στρατηγικής για την ΑΟΖ. Μάλιστα, ένα αποδυναμωμένο σύστημα διεθνούς δικαιοσύνης αποδυναμώνει και το ελληνικό χαρτί. Επιπλέον, η Ευρώπη στηρίζει το ΔΠΔ ως θεμέλιο της τάξης των κανόνων. Ωστόσο, η αξιοπιστία των θεσμών χτίζεται δύσκολα και χάνεται εύκολα. Γι’ αυτο η κρίση της Χάγης αγγίζει και τα δικά μας θεμέλια.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια υπόθεση χωρίς εύκολη ηθική. Δύο αλήθειες συνυπάρχουν άβολα. Πρώτον, μια σοβαρή καταγγελία βρήκε επιτέλους θεσμική απάντηση. Ωστόσο, η ίδια η καταγγέλλουσα λέει ότι ο πόνος της εργαλειοποιήθηκε. Μάλιστα, ο θεσμός που δικάζει τους ισχυρούς δέχεται ο ίδιος πρωτοφανείς πιέσεις. Γι’ αυτο η απόλυση Καν διαβάζεται και ως κάθαρση και ως τραύμα. Τελικά, το μέλλον της διεθνούς δικαιοσύνης θα κριθεί από το αν ο θεσμός βγει από τη δίνη πιο αξιόπιστος — ή πιο υποταγμένος.
