Ο «χαμένος» στρατιώτης επέστρεψε έναν αιώνα μετά: Η εντυπωσιακή αποκάλυψη σε έργο του Pieter de Hooch
Η συντήρηση πίνακα του Ολλανδού ζωγράφου αποκάλυψε ξανά μια μορφή που είχε εξαφανιστεί κάτω από μεταγενέστερες επιζωγραφήσεις, προσφέροντας νέα στοιχεία για τη δημιουργική διαδικασία του καλλιτέχνη και την ιστορία του έργου
Για σχεδόν έναν αιώνα, ένας στρατιώτης βρισκόταν κρυμμένος κάτω από τις επιφάνειες πίνακα A Man Smoking and a Woman Drinking in a Courtyard του Pieter de Hooch. Οι επισκέπτες του Mauritshuis στη Χάγη έβλεπαν μια ήρεμη σκηνή αυλής με μια γυναίκα, ένα παιδί και έναν καθιστό άνδρα. Αυτό που δεν γνώριζαν ήταν ότι, πίσω από τις μεταγενέστερες επεμβάσεις, υπήρχε ακόμη μία ανθρώπινη μορφή που είχε κυριολεκτικά εξαφανιστεί από τη σύνθεση.
σχετικά άρθρα
Ύστερα από εκτεταμένη συντήρηση και τεχνική έρευνα, το μουσείο αποκάλυψε ξανά τον στρατιώτη, επαναφέροντας την αρχική σύνθεση του έργου A Man Smoking and a Woman Drinking in a Courtyard, το οποίο χρονολογείται γύρω στο 1658-1660. Η αποκατάσταση ολοκληρώθηκε έπειτα από πολυετή μελέτη που συνδύασε ιστορική τεκμηρίωση, μικροσκοπική ανάλυση των χρωστικών και σύγχρονες τεχνικές απεικόνισης.
Ένα μυστήριο που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1920
Η ιστορία δεν άρχισε σήμερα. Στη δεκαετία του 1920, ο συντηρητής Martin de Wild αφαίρεσε τμήμα μιας μεταγενέστερης επιζωγράφησης και αποκάλυψε προσωρινά τη μορφή ενός στρατιώτη πίσω από τον καθιστό άνδρα. Η ανακάλυψη φωτογραφήθηκε, όμως ο ίδιος αποφάσισε να καλύψει ξανά τη μορφή, θεωρώντας ότι η αφαίρεση ολόκληρης της επιζωγράφησης θα έθετε σε κίνδυνο το αυθεντικό στρώμα χρώματος.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, οι συντηρητές του Mauritshuis επανεξέτασαν την υπόθεση με πολύ πιο προηγμένες τεχνικές. Η έρευνα επιβεβαίωσε ότι η σκοτεινή επιφάνεια που έκρυβε τον στρατιώτη δεν ανήκε στον Pieter de Hooch, αλλά αποτελούσε μεταγενέστερη προσθήκη, γεγονός που επέτρεψε την ασφαλή αφαίρεσή της.
Καθοριστικό ρόλο στην έρευνα έπαιξε η άλλη αυτόγραφη εκδοχή της ίδιας σύνθεσης, A Dutch Courtyard, που φυλάσσεται στην National Gallery of Art της Ουάσιγκτον. Σε αντίθεση με το έργο του Mauritshuis, εκεί ο στρατιώτης παραμένει ορατός, γεγονός που επιβεβαίωσε στους συντηρητές ότι η μορφή αποτελούσε μέρος της αρχικής σύνθεσης και δεν είχε προστεθεί μεταγενέστερα.
Γιατί «κρύφτηκε» ο στρατιώτης
Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι γιατί ο στρατιώτης καλύφθηκε εξαρχής. Οι συντηρητές δεν μπόρεσαν να προσδιορίσουν πότε ακριβώς έγινε η επιζωγράφιση ούτε ποιος την πραγματοποίησε. Εκτιμούν, ωστόσο, ότι πραγματοποιήθηκε αρκετές δεκαετίες μετά την ολοκλήρωση του έργου, πιθανότατα για αισθητικούς ή εμπορικούς λόγους.
Δεν αποκλείεται κάποιος ιδιοκτήτης να προτιμούσε μια πιο «ήρεμη» σκηνή ή να επιδίωξε να προσαρμόσει τον πίνακα στις καλλιτεχνικές προτιμήσεις της εποχής. Οι μεταγενέστερες επιζωγραφήσεις δεν ήταν ασυνήθιστες στους Old Masters, ιδιαίτερα όταν οι συλλέκτες επιθυμούσαν να αλλάξουν την εμφάνιση ενός έργου χωρίς να το καταστρέψουν.
Η τεχνολογία πίσω από την ανακάλυψη
Η έρευνα βασίστηκε σε υπέρυθρη φωτογράφηση, ακτινογραφίες, μικροσκοπική ανάλυση των στρωμάτων χρώματος και χημική εξέταση των χρωστικών. Οι τεχνικές αυτές επέτρεψαν στους ειδικούς να διακρίνουν με ακρίβεια ποια στρώματα ανήκαν στον Pieter de Hooch και ποια προστέθηκαν αργότερα, μειώνοντας σημαντικά τον κίνδυνο να αφαιρεθεί αυθεντική ζωγραφική επιφάνεια κατά τη συντήρηση.
Η υπόθεση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η σύγχρονη συντήρηση μετατρέπεται σε εργαλείο ιστορικής έρευνας. Πριν από λίγες δεκαετίες, μια τέτοια επέμβαση θα θεωρούνταν υπερβολικά επικίνδυνη. Σήμερα, όμως, οι επιστήμονες μπορούν να εξετάσουν κάθε στρώμα του πίνακα πριν αφαιρέσουν ακόμη και το μικρότερο ίχνος μεταγενέστερης επιζωγράφησης. Έτσι, η συντήρηση δεν περιορίζεται πλέον στη διατήρηση ενός έργου, αλλά συμβάλλει στην ανασύνθεση της δημιουργικής διαδικασίας του καλλιτέχνη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην αναθεώρηση της ίδιας της ιστορίας του έργου.
Περισσότερο από μια αποκατάσταση
Η επανεμφάνιση του στρατιώτη δεν αλλάζει μόνο την αισθητική του πίνακα. Μεταβάλλει και τον τρόπο με τον οποίο διαβάζεται η σκηνή. Εκεί όπου μέχρι σήμερα ο θεατής έβλεπε μια σχετικά ήρεμη οικιακή στιγμή, πλέον εμφανίζεται μια πιο σύνθετη αφήγηση, με δεύτερο στρατιώτη και διαφορετικές ισορροπίες μεταξύ των μορφών.
Η υπόθεση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η σύγχρονη συντήρηση δεν περιορίζεται στη διατήρηση ενός έργου, αλλά μπορεί να αναθεωρήσει την ιστορία του. Χάρη στη συνδυασμένη χρήση επιστημονικής ανάλυσης, ιστορικής τεκμηρίωσης και τεχνολογίας, ένα στοιχείο που θεωρούνταν χαμένο επί δεκαετίες επέστρεψε στη θέση του, προσφέροντας μια νέα ματιά σε έναν από τους σημαντικότερους ζωγράφους της Χρυσής Εποχής της Ολλανδίας. Η αποκατάσταση δεν αποκάλυψε απλώς έναν κρυμμένο στρατιώτη. Αποκατέστησε την αρχική αφηγηματική ισορροπία ενός έργου που για σχεδόν έναν αιώνα παρουσιαζόταν διαφορετικό από αυτό που είχε δημιουργήσει ο Pieter de Hooch.
