Από αντίπαλοι, συνεταίροι: Τα μουσεία ενώνουν δυνάμεις για να αποκτήσουν έργα εκατομμυρίων
Τα joint acquisitions μεταξύ κορυφαίων ιδρυμάτων πολλαπλασιάζονται, καθώς οι τιμές των αριστουργημάτων ξεπερνούν πλέον τις οικονομικές δυνατότητες ακόμη και των μεγαλύτερων οργανισμών
Για δεκαετίες, η απόκτηση ενός σπουδαίου έργου τέχνης αποτελούσε υπόθεση κύρους. Τα μεγάλα μουσεία ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για να εξασφαλίσουν έναν Ρέμπραντ, έναν Μονέ ή έναν Πικάσο, θεωρώντας ότι κάθε σημαντική αγορά ενίσχυε το διεθνές τους αποτύπωμα. Σήμερα, όμως, αυτή η λογική αρχίζει να αλλάζει. Όλο και περισσότερα ιδρύματα εγκαταλείπουν τον ανταγωνισμό και επιλέγουν τη συνεργασία, μοιράζοντας το κόστος, την ιδιοκτησία και την ευθύνη διατήρησης έργων που έχουν γίνει οικονομικά απρόσιτα για έναν μόνο οργανισμό.
σχετικά άρθρα
Η τάση των joint acquisitions –των κοινών αποκτήσεων– δεν είναι εντελώς καινούργια. Εκείνο που αλλάζει είναι η συχνότητα και η κλίμακά της. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του Artnet News, οι συνεργασίες αυτές παύουν να αποτελούν εξαιρέσεις και εξελίσσονται σταδιακά σε στρατηγικό εργαλείο για μουσεία που επιδιώκουν να αποκτήσουν έργα κορυφαίας σημασίας χωρίς να επιβαρύνουν υπερβολικά τους προϋπολογισμούς τους.
Από τον ανταγωνισμό στη συνεργασία
Η εκτόξευση των τιμών στην αγορά τέχνης έχει αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Έργα που πριν από δύο δεκαετίες μπορούσαν να αποκτηθούν από ένα μεγάλο μουσείο με τη στήριξη δωρητών ή ειδικών κεφαλαίων, σήμερα κοστίζουν δεκάδες ή και εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.
Αυτό έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα. Αντί να βλέπουν ο ένας τον άλλον ως ανταγωνιστή, ορισμένα από τα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου επιλέγουν να λειτουργήσουν ως εταίροι. Η αγορά γίνεται από κοινού, ενώ τα ιδρύματα συμφωνούν εκ των προτέρων πώς θα μοιραστούν την ιδιοκτησία, τη συντήρηση, την ασφάλιση και –κυρίως– τον χρόνο έκθεσης του έργου στις μόνιμες συλλογές τους.
Το μοντέλο έχει ήδη αποδείξει ότι λειτουργεί
Τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει αρκετά παραδείγματα που δείχνουν ότι το μοντέλο δεν αποτελεί θεωρητική άσκηση. Το Tate και η Queensland Art Gallery απέκτησαν από κοινού το βραβευμένο έργο kith and kin του Archie Moore, επιλέγοντας μια μορφή συνιδιοκτησίας που επιτρέπει στο έργο να παρουσιάζεται και στους δύο οργανισμούς.
Αντίστοιχα, η National Portrait Gallery του Λονδίνου και το Getty Museum συνεργάστηκαν για την απόκτηση του ιστορικού πορτρέτου Portrait of Omai του Joshua Reynolds, ύστερα από μια σύνθετη συμφωνία που επέτρεψε να συγκεντρωθούν τα απαραίτητα κεφάλαια και να εξασφαλιστεί ότι το έργο θα παραμείνει προσβάσιμο στο κοινό. Αυτές οι συμφωνίες δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως μεμονωμένες εξαιρέσεις, αλλά ως ενδείξεις μιας βαθύτερης αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο τα δημόσια ιδρύματα διαχειρίζονται τις συλλογές τους.
Γιατί συμφέρει όλους
Το οικονομικό όφελος είναι προφανές. Αντί ένα μουσείο να δεσμεύει τεράστιο μέρος του προϋπολογισμού του για μία μόνο αγορά, δύο ή περισσότερα ιδρύματα μοιράζονται το κόστος.
Ωστόσο, το μοντέλο προσφέρει και άλλα πλεονεκτήματα. Τα έργα ταξιδεύουν περισσότερο, προσεγγίζουν ευρύτερο κοινό και αξιοποιούνται σε διαφορετικά ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα. Παράλληλα, οι εταίροι μοιράζονται το κόστος συντήρησης, ασφάλισης και μεταφοράς, στοιχεία που έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Δεν λείπουν, βέβαια, και οι δυσκολίες. Η συνιδιοκτησία απαιτεί πολύπλοκες νομικές συμφωνίες, λεπτομερή προγραμματισμό των εκθέσεων και μακροχρόνια συνεργασία μεταξύ οργανισμών με διαφορετικές προτεραιότητες.
Μια νέα ισορροπία στην αγορά
Η εξάπλωση των κοινών αποκτήσεων αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι η αγορά τέχνης προσαρμόζεται στις νέες οικονομικές συνθήκες. Όπως οι μεγάλες γκαλερί επανεξετάζουν το διεθνές τους αποτύπωμα και οι οίκοι δημοπρασιών επενδύουν περισσότερο στις ιδιωτικές πωλήσεις, έτσι και τα μουσεία αναζητούν νέους τρόπους για να παραμείνουν ενεργοί διεκδικητές των σημαντικότερων έργων.
Αν η τάση συνεχιστεί, η επόμενη δεκαετία ίσως δεν χαρακτηριστεί από το ποιο μουσείο απέκτησε το ακριβότερο αριστούργημα, αλλά από το πόσα ιδρύματα επέλεξαν να το αποκτήσουν μαζί. Σε μια αγορά όπου οι τιμές εξακολουθούν να κινούνται ανοδικά, η συνεργασία φαίνεται να μετατρέπεται από εξαίρεση σε αναγκαία στρατηγική.
