Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται μπροστά σε μια κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Τα διεθνή χρηματιστήρια κλυδωνίζονται, οι αγορές μετοχών “φλέγονται”, και ακόμη και τα πολύτιμα μέταλλα δέχονται ισχυρές πιέσεις. Όμως, τα μεγαλύτερα θύματα αυτής της νέας, εξαιρετικά ασταθούς πραγματικότητας είναι τα ίδια τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία. Σύμφωνα με την οπτική Αμερικανών οικονομικών και γεωπολιτικών αναλυτών –μια οπτική που έχει ιδιαίτερη σημασία να αποκωδικοποιήσουμε εδώ στην Ευρώπη και την Ελλάδα– το απόλυτο χάος που παρακολουθούμε στις αγορές συνδέεται άμεσα με την επιθετική στροφή της Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν.
σχετικά άρθρα
Εάν η έννοια της “κρίσης ρευστότητας” (liquidity squeeze) φάνταζε μέχρι χθες ως ένα τεχνικό σενάριο, σήμερα αποτελεί τη σκληρή πραγματικότητα. Οι επενδυτές σε όλο τον κόσμο σπεύδουν να ρευστοποιήσουν περιουσιακά στοιχεία, αναζητώντας απεγνωσμένα μετρητά. Αυτή η μαζική φυγή έχει τη δυναμική όχι μόνο να συρρικνώσει βίαια το παγκόσμιο ΑΕΠ, αλλά ταυτόχρονα να εκτοξεύσει τον πληθωρισμό, δημιουργώντας το εφιαλτικό για τις κεντρικές τράπεζες σκηνικό του στασιμοπληθωρισμού.
Το Τέλος των Ψευδαισθήσεων και η “Στροφή 180 Μοιρών”
Από το 2023, οι φόβοι για μια ευθεία σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν υπήρχαν στο τραπέζι, με τις προβολές να κάνουν λόγο για καταστροφικές συνέπειες. Σήμερα, αυτό το σενάριο “doomsday” είναι γεγονός. Η Μέση Ανατολή βρίσκεται στις φλόγες, το Ιράν ανταποδίδει τα χτυπήματα και γειτονικές χώρες καίριας σημασίας, όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία, έχουν ήδη επηρεαστεί. Η αναστολή λειτουργίας της μεγαλύτερης εγκατάστασης εξαγωγής LNG στο Κατάρ και τα προβλήματα στα διυλιστήρια των Σαουδαράβων δημιουργούν ένα πρωτοφανές ντόμινο.
Αυτό που ωστόσο προκαλεί τον μεγαλύτερο πανικό στις αγορές –όπως παρατηρούν οι αναλυτές στις ΗΠΑ– είναι ο απόλυτος αιφνιδιασμός από την αμερικανική διοίκηση. Η προεκλογική ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ βασίστηκε στο αφήγημα της “μηδενικής εξωτερικής παρέμβασης” και του τερματισμού των “αιώνιων πολέμων” (forever wars) στη Μέση Ανατολή. Οι αγορές είχαν τιμολογήσει αυτή την υπόσχεση. Ανέμεναν ότι οποιαδήποτε αναταραχή θα περιοριζόταν στο πεδίο του εμπορίου και των δασμών. Αντ’ αυτού, βρισκόμαστε μπροστά σε μια στροφή 180 μοιρών. Οι ΗΠΑ εμπλέκονται πλέον ενεργά, εκτοξεύοντας πυραύλους, και οι δηλώσεις περί “απεριόριστου αποθέματος οπλικών συστημάτων” που επιτρέπουν “πολέμους που μπορούν να διεξάγονται για πάντα”, διαλύουν κάθε ψευδαίσθηση σταθερότητας.
Ενεργειακή Ασφυξία και η Κατάρρευση των Αγορών
Τα μαθηματικά της κρίσης είναι αμείλικτα. Εκτιμάται ότι η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 64 δολάρια το βαρέλι. Σε ένα τέτοιο χείριστο σενάριο, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα μπορούσε να υποχωρήσει κατά μία ολόκληρη ποσοστιαία μονάδα, οδηγώντας τις επιχειρήσεις σε επιβράδυνση και κατακρήμνιση των εσόδων τους. Παράλληλα, μια άνοδος του πληθωρισμού κατά 1,2% θα συνέθλιβε την παγκόσμια κατανάλωση.
Η καρδιά του προβλήματος χτυπάει στα Στενά του Ορμούζ. Ουσιαστικά, οι ροές ενέργειας έχουν καταρρεύσει κοντά στο μηδέν, καθώς μόνο “οι πιο γενναίοι” τολμούν πλέον να διασχίσουν το πιο κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα του πλανήτη, από το οποίο διέρχονταν κατά μέσο όρο 80 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Αν προσθέσουμε σε αυτό και την αναστολή παραγωγής σε κρίσιμα πεδία του Ιράκ, το τοπίο γίνεται ζοφερό.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι χώρες που δέχονται τα μεγαλύτερα πλήγματα είναι οι εισαγωγείς ενέργειας, και ειρωνικά, αρκετές από αυτές είναι στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ ή μέλη των G7. Χρηματιστήρια σε Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Γερμανία, Ισπανία, αλλά και στην Κίνα, καταγράφουν βαριές απώλειες. Οι αμερικανικές μετοχές δεν έχουν ανοσία, με τον τεχνολογικό δείκτη NASDAQ να δέχεται ισχυρές πιέσεις, καθώς οι αγορές αρχίζουν να προεξοφλούν όχι απλώς την ένταση, αλλά κυρίως τη μακρά διάρκεια αυτού του πολέμου.
Το Παράδοξο των Αμερικανικών Ομολόγων και η Παγίδα του Χρέους
Σε παλαιότερες κρίσεις, το εγχειρίδιο των επενδυτών ήταν σαφές: μαζική αγορά δολαρίου και αμερικανικών κρατικών ομολόγων. Σήμερα, αυτό το εγχειρίδιο δείχνει άχρηστο. Η είσοδος των ΗΠΑ σε μια δυνητικά μακροχρόνια σύγκρουση αφαιρεί από τα αμερικανικά ομόλογα την ιδιότητα του “ασφαλούς καταφυγίου”.
Με τον πληθωρισμό να καραδοκεί λόγω της ενεργειακής κρίσης, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) εγκλωβίζεται. Δεν μπορεί να μειώσει επιθετικά τα επιτόκια χωρίς να ρίξει λάδι στη φωτιά του πληθωρισμού. Ήδη οι αγορές περιορίζουν τα στοιχήματά τους σε μόλις μία μείωση επιτοκίων για φέτος. Οι αποδόσεις των βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων αμερικανικών ομολόγων εκτοξεύονται, παρασύροντας το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ταυτόχρονα, ο οικονομικός παραλογισμός αυτού του ασύμμετρου πολέμου προκαλεί ίλιγγο. Οι ΗΠΑ αναγκάζονται να χρησιμοποιούν υπερσύγχρονους πυραύλους Patriot, κόστους 4 εκατομμυρίων δολαρίων έκαστος, για να καταρρίψουν ιρανικά drones που κοστίζουν 20.000 δολάρια. Το ημερήσιο κόστος ανάπτυξης τέτοιων συστημάτων εκτιμάται σε δεκάδες εκατομμύρια, ενώ συνολικά η εμπλοκή μπορεί να κοστίσει στην αμερικανική οικονομία εκατοντάδες δισεκατομμύρια. Για να χρηματοδοτήσει αυτόν τον πόλεμο, η Ουάσιγκτον θα πρέπει να εκδώσει αθρόα νέο χρέος (ομόλογα). Όμως, με την προσφορά να αυξάνεται και τους διεθνείς επενδυτές απρόθυμους να αγοράσουν, οι τιμές των ομολόγων θα καταρρεύσουν περαιτέρω και τα επιτόκια θα παραμείνουν πεισματικά υψηλά, φέρνοντας τις ΗΠΑ πιο κοντά στο φάσμα του δημοσιονομικού εκτροχιασμού και επιταχύνοντας τις τάσεις αποδολαριοποίησης (de-dollarization) παγκοσμίως.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) ως Παράπλευρη Απώλεια
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της ανάλυσης αφορά την αγορά της Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι αμερικανικοί τεχνολογικοί κολοσσοί (Big Tech) αντιμετωπίζουν ήδη τεράστια προβλήματα εξασφάλισης φθηνής ενέργειας για τα γιγαντιαία data centers τους στις ΗΠΑ. Το εναλλακτικό σχέδιο ήταν η μεταφορά αυτών των υποδομών στη Μέση Ανατολή (εξ ου και η πρόσφατη χαλάρωση των εξαγωγών αμερικανικών AI chips στην περιοχή).
Πλέον, με τα ιρανικά drones να χτυπούν υποδομές (όπως αναφέρεται για κέντρα δεδομένων της Amazon σε ΗΑΕ και Μπαχρέιν), η περιοχή καθίσταται πρακτικά απαγορευτική για τέτοιες επενδύσεις. Χωρίς νέες υποδομές και με το ενεργειακό κόστος να εκτοξεύεται, η “φούσκα” της Τεχνητής Νοημοσύνης αντιμετωπίζει τον μεγαλύτερο μέχρι σήμερα δομικό της κίνδυνο.
Προ των Πυλών του Εφιάλτη
Καθώς το Ιράν υπενθυμίζει στη διεθνή κοινότητα ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, οι συζητήσεις για πετρέλαιο στα 200 δολάρια το βαρέλι παύουν να αποτελούν ακραία σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Αν το 10% έως 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου τεθεί εκτός αγοράς, κάθε οικονομία του πλανήτη –προφανώς και η ευρωπαϊκή– θα υποστεί ένα σοκ ιστορικών διαστάσεων.
Όπως τονίζουν οι Αμερικανοί αναλυτές, βρισκόμαστε σε αχαρτογράφητα νερά, με έναν Λευκό Οίκο που άνοιξε τον Ασκό του Αιόλου αγνοώντας τις παγκόσμιες συνέπειες. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι επενδυτές –και οι κοινωνίες– πρέπει να προετοιμαστούν για ένα παρατεταμένο διάστημα έντονης αστάθειας.
