Αν κάποιοι στις διεθνείς αγορές πίστευαν ότι ο κίνδυνος από τη σύγκρουση στο Ιράν έχει προεξοφληθεί και τα χειρότερα είναι πίσω μας, η πραγματικότητα έρχεται να τους διαψεύσει με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο. Όσο η σύγκρουση παρατείνεται, το σκηνικό γίνεται όλο και πιο ζοφερό, στήνοντας ένα ντόμινο που απειλεί να συμπαρασύρει τις βιομηχανικές οικονομίες, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και, τελικά, την ίδια την παγκόσμια ρευστότητα.
σχετικά άρθρα
Το πρώτο και πιο ηχηρό χτύπημα έχει ήδη καταγραφεί στις ασιατικές βιομηχανικές οικονομίες, οι οποίες εξαρτώνται σχεδόν απόλυτα από τις εισαγωγές ενέργειας. Το παράδειγμα της Νότιας Κορέας, όπου οι αγορές κατέρρευσαν με τέτοια ταχύτητα που ενεργοποιήθηκαν οι αυτόματοι διακόπτες (circuit breakers), είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Και το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υπάρξει αποκλιμάκωση, αλλά πόσο βαθιά θα φτάσει η κρίση.
Ο Ενεργειακός Στραγγαλισμός και η Παράλυση των Μεταφορών
Παρά τις σκόρπιες, και συχνά αντικρουόμενες, διαρροές για μυστικές διπλωματικές επαφές, η ρητορική στο πεδίο παραμένει πολεμική. Οι ΗΠΑ διαμηνύουν ότι «τώρα ξεκινούν», ενισχύοντας τη στρατιωτική τους παρουσία, ενώ η απάντηση της Τεχεράνης μεταφράζεται στην απόλυτη συμπίεση των παγκόσμιων πετρελαϊκών αγορών.
Τα Στενά του Ορμούζ, η κρισιμότερη αρτηρία μεταφοράς ενέργειας στον πλανήτη, έχουν πρακτικά παραλύσει. Με τις προμήθειες από τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ να βρίσκονται σε καθεστώς ομηρίας, ο κόσμος αντιμετωπίζει ένα ενδεχόμενο έλλειμμα της τάξης του 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας. Πρέπει να γίνει κατανοητό το εξής: η ζήτηση για ενέργεια είναι εξαιρετικά ανελαστική. Τα εργοστάσια πρέπει να δουλέψουν, τα δίκτυα ρεύματος πρέπει να μείνουν ενεργά. Όταν η προσφορά κατακρημνίζεται, η ζήτηση δεν προσαρμόζεται απλώς προς τα κάτω· μεταφράζεται άμεσα σε λουκέτα και μαζική ανεργία.
Οι διαβεβαιώσεις της Ουάσιγκτον για συνοδείες του αμερικανικού ναυτικού και κρατικές εγγυήσεις ασφάλισης των πλοίων ακούγονται, στην καλύτερη περίπτωση, ως ευχολόγια. Ακόμα και ο υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, μοιάζει να προσπαθεί να ρίξει τις τιμές με απλές δηλώσεις (jawboning). Όμως, καμία δήλωση δεν αποτρέπει τους πυραύλους. Το 90% της πετρελαϊκής κίνησης στα Στενά έχει ήδη παγώσει, ενώ το κόστος μεταφοράς έχει εκτοξευθεί στη στρατόσφαιρα. Ένα υπερδεξαμενόπλοιο που υπό κανονικές συνθήκες χρεώνει 30.000 δολάρια την ημέρα, πλέον απαιτεί μισό εκατομμύριο δολάρια ημερησίως για να διασχίσει την επικίνδυνη ζώνη. Ένα ταξίδι δέκα ημερών κοστίζει 5 εκατομμύρια δολάρια σε ναύλα, ποσό που προστίθεται στο ήδη αυξημένο κατά 10% κόστος του ίδιου του πετρελαίου.
Η Ιαπωνική Πυριτιδαποθήκη: Το Carry Trade στο Απόσπασμα
Αν υπάρχει μια χώρα που αποτελεί την απόλυτη πυριτιδαποθήκη σε αυτό το σκηνικό, αυτή είναι η Ιαπωνία. Ένα έθνος που εισάγει το 90% των ενεργειακών του αναγκών, με το 95% του πετρελαίου του να προέρχεται από τη Μέση Ανατολή (κυρίως Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ) μέσω των ελεγχόμενων από το Ιράν Στενών.
Το πρόβλημα της Ιαπωνίας δεν περιορίζεται στα σύνορά της· είναι άκρως συστημικό για τον πλανήτη. Καθώς το κόστος ζωής και παραγωγής στο Τόκιο εκτοξεύεται, η Τράπεζα της Ιαπωνίας (BoJ) και η κυβέρνηση βρίσκονται εγκλωβισμένες σε ένα αδιέξοδο δίλημμα, όπου και οι δύο επιλογές προκαλούν παγκόσμιους τριγμούς:
-
Το Σενάριο της Σύσφιξης: Αν η BoJ αυξήσει τα επιτόκια για να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό, το γεν θα ενισχυθεί απότομα. Αυτό θα πυροδοτήσει μια βίαιη αναστροφή του περίφημου “yen carry trade” – επενδυτές που δανείζονταν φθηνά γεν για να αγοράσουν ακριβότερα περιουσιακά στοιχεία παγκοσμίως (όπως αμερικανικές μετοχές), θα τρέξουν να ρευστοποιήσουν τις θέσεις τους. Αποτέλεσμα; Ένα μαζικό, απότομο sell-off στις παγκόσμιες αγορές.
-
Το Σενάριο της Κατάρρευσης του Νομίσματος: Αν η κυβέρνηση επιλέξει να επιδοτήσει την ακρίβεια τυπώνοντας και ξοδεύοντας χρήμα, το γεν θα καταρρεύσει. Επειδή καμία χώρα δεν μπορεί να ανεχθεί ένα νόμισμα σε ελεύθερη πτώση, η Ιαπωνία –που κατέχει σχεδόν 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικά ομόλογα– θα αναγκαστεί να τα ξεπουλήσει για να στηρίξει το γεν. Αυτό θα πλημμυρίσει την αγορά με αμερικανικό χρέος, τινάζοντας τα επιτόκια δανεισμού των ΗΠΑ στον αέρα, ακριβώς τη στιγμή που η Ουάσιγκτον χρειάζεται ρευστότητα για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο.
Η Αμερικανική Μέγγενη: Πόλεμος, Δασμοί και Πληθωρισμός
Και ενώ η αμερικανική κυβέρνηση βαθμολογεί την εξέλιξη του πολέμου με «15 στα 10», το Υπουργείο Οικονομικών αντιμετωπίζει τον δικό του εφιάλτη στο εσωτερικό. Οι καταναλωτές ετοιμάζονται να δεχθούν ένα ακόμη ισχυρό χτύπημα: την αύξηση του βασικού παγκόσμιου δασμού στο 15%.
Η κίνηση αυτή του Σκοτ Μπέσεντ δεν είναι ένδειξη ισχύος, αλλά απόγνωσης. Η Ουάσιγκτον εισάγει πολλαπλάσια από όσα εξάγει, και οι ανάγκες του πολέμου σε πυρομαχικά και εξοπλισμό, σε συνδυασμό με την αποδυναμωμένη εγχώρια παραγωγική βάση, εκτοξεύουν το έλλειμμα. Ταυτόχρονα, μια πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου απειλεί να δημιουργήσει μια «τρύπα» 130 δισεκατομμυρίων δολαρίων από ενδεχόμενες επιστροφές δασμών σε εταιρείες. Το Υπουργείο Οικονομικών απλά δεν έχει αυτά τα χρήματα, καθώς καταναλώνονται στη στρατιωτική μηχανή της Μέσης Ανατολής.
Η διέξοδος; Η μαζική έκδοση εντόκων γραμματίων (T-bills) κατά δεκάδες δισεκατομμύρια μηνιαίως. Αν και βραχυπρόθεσμα αυτό ίσως να μην εκτινάξει τις αποδόσεις των 10ετών ομολόγων, πρακτικά λειτουργεί ως ρίψη μετρητών στην αγορά, τροφοδοτώντας ακόμα περισσότερο το «τέρας» του πληθωρισμού. Όταν αυτό το μείγμα –ακριβή ενέργεια, αυξημένοι δασμοί, δημοσιονομικός πληθωρισμός– φτάσει στην πραγματική οικονομία, η αντοχή των καταναλωτών θα καταρρεύσει.
Το τοπίο που διαμορφώνεται είναι εξαιρετικά ασταθές. Οι αγορές, οι κεντρικές τράπεζες και οι καταναλωτές βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα σε γεωπολιτικές επιδιώξεις και οικονομικές νομοτέλειες. Όπως φαίνεται, κανείς δεν πρόκειται να βγει αλώβητος από αυτή τη συγκυρία.
