Το γεωπολιτικό ρήγμα – Πώς η Αμερική του Τραμπ αδειάζει την Ευρώπη και γκρεμίζει τα ομόλογα
Η Ουάσιγκτον κλείνει το μάτι στη ρωσική ενέργεια, εξοργίζοντας τις Βρυξέλλες, την ώρα που η Ιαπωνία ρευστοποιεί μαζικά αμερικανικό χρέος. Ένα ντόμινο που απειλεί την παγκόσμια οικονομία.
Το αφήγημα γύρω από την παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα αλλάζει ραγδαία. Ενώ το προηγούμενο διάστημα η προσοχή είχε στραφεί στη Μέση Ανατολή και το Ιράν, πλέον το κέντρο βάρους επιστρέφει με σφοδρότητα στον πόλεμο της Ουκρανίας. Εκείνο που αρχικά φάνηκε ως μια επικοινωνιακή τακτική της κυβέρνησης Τραμπ για να δικαιολογήσει την κρίση στα καύσιμα, αποδεικνύεται πλέον μια βαθιά αλλαγή στρατηγικής. Σύμφωνα με κορυφαίους αναλυτές στις ΗΠΑ, η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη, εάν της δοθεί η ευκαιρία, να στραφεί ολοκληρωτικά προς τη ρωσική ενέργεια, αδιαφορώντας για τις συνέπειες.
σχετικά άρθρα
Η Ευρώπη βρίσκεται ήδη στη δυσάρεστη θέση να χρηματοδοτεί, έμμεσα, τη ρωσική πολεμική μηχανή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισάγουν ρωσικά προϊόντα αξίας 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εκ των οποίων το 1,8 δισεκατομμύριο αφορά λιπάσματα. Όμως, οι Ευρωπαίοι εισάγουν υπερδεκαπλάσιες ποσότητες. Εάν η Αμερική αποφασίσει να εγκαταλείψει τους συμμάχους της στο βωμό του δικού της οικονομικού συμφέροντος, οι ισορροπίες θα ανατραπούν δραματικά. Η εμπιστοσύνη χτίζεται με κόπο, αλλά γκρεμίζεται σε μια στιγμή, και η Ευρώπη το μαθαίνει αυτό με τον πιο σκληρό τρόπο, παρακολουθώντας στενά κάθε κίνηση της Ουάσιγκτον.
Ο ενεργειακός πόλεμος και ο κίνδυνος για την Ευρώπη
Εάν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να προχωρήσουν σε άρση κυρώσεων και ξεκινήσουν να αγοράζουν περισσότερο ρωσικό πετρέλαιο, τα δολάρια θα ρεύσουν άφθονα προς τη Μόσχα. Ταυτόχρονα, η ρωσική ενέργεια θα ακριβύνει, αυξάνοντας τα κέρδη του Κρεμλίνου. Αυτό μεταφράζεται σε εξαιρετικά άσχημα νέα για την ευρωπαϊκή αγορά. Η Ευρώπη θα αναγκαστεί να ανταγωνιστεί την Ουάσιγκτον για τα ίδια ακριβώς βαρέλια, σε έναν πλειοδοτικό πόλεμο τον οποίο είναι καταδικασμένη να χάσει. Οι υψηλότερες τιμές θα πλήξουν πρώτα τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Ήδη από το 2025, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν έναν εμπορικό πόλεμο σε παγκόσμιο επίπεδο. Τώρα, Αμερικανοί αξιωματούχοι αφήνουν να εννοηθεί ότι οι σύμμαχοι ίσως χρειαστεί να πληρώσουν το τίμημα. Η Ουάσιγκτον φαίνεται έτοιμη να κηρύξει έναν πόλεμο τιμών στην ενέργεια εναντίον όλων, προκειμένου να διασώσει τη δική της, δοκιμαζόμενη οικονομία. Είναι ο βασικός κανόνας της προσφοράς και της ζήτησης: εάν οι ΗΠΑ μπουν δυναμικά στην αγορά για ρωσικά βαρέλια, οι χαμηλές τιμές τελειώνουν. Η Ρωσία θα πουλήσει σε όποιον προσφέρει τα περισσότερα, και η Αμερική διαθέτει τις βαθύτερες τσέπες. Το αποτέλεσμα; Ο υπόλοιπος κόσμος θα πληρώνει πολύ περισσότερα για το ίδιο πετρέλαιο.
Η αυταπάτη της ρήξης Ρωσίας και Κίνας
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι παραδέχτηκε πρόσφατα αυτό που όλοι σκέφτονταν: εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες ταχθούν ανοιχτά στο πλευρό της Ρωσίας, η Ουκρανία δεν πρόκειται να επικρατήσει. Ακόμη και χωρίς την αμερικανική υποστήριξη, η νίκη εναντίον της Μόσχας φαντάζει ακατόρθωτη. Αν, όμως, οι ΗΠΑ στηρίξουν έμμεσα τη ρωσική οικονομία, οι πιθανότητες του Κιέβου μηδενίζονται. Εάν η κυβέρνηση Τραμπ χρηματοδοτήσει τον Βλαντιμίρ Πούτιν μέσω αγορών πετρελαίου, η παρτίδα έχει χαθεί.
Η αμερικανική πλευρά ίσως θεωρεί ότι αυτή η κίνηση είναι μια στρατηγική ιδιοφυΐα. Ίσως ελπίζει ότι ο Πούτιν θα ανταποδώσει, προσφέροντας στις ΗΠΑ αποκλειστική πρόσβαση σε σπάνιες γαίες και ενέργεια. Αυτό, ωστόσο, δεν πρόκειται να συμβεί. Η Ρωσία δεν πρόκειται να εγκαταλείψει την Κίνα, διότι το Πεκίνο έχει να της προσφέρει πολύ περισσότερα. Η Κίνα αποτελεί μια τεράστια αγορά, έναν σταθερό αγοραστή και έναν μακροπρόθεσμο στρατηγικό εταίρο. Η Ουάσιγκτον δεν είναι τίποτα από τα τρία.
Ο Πούτιν θέλει την έγκριση της Κίνας για τον αγωγό «Δύναμη της Σιβηρίας 2», ένα γιγαντιαίο έργο που θα διπλασιάσει τις ρωσικές εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Ασία. Οι συμφωνίες αυτές πραγματοποιούνται εκτός του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, αποκλειστικά σε διμερή νομίσματα (ρούβλια και γουάν). Αυτό ακριβώς επιδιώκει η Μόσχα: καμία εξάρτηση από το δολάριο, κανένας κίνδυνος κυρώσεων, καμία αποκοπή από το σύστημα Swift. Συνεπώς, το αμερικανικό σχέδιο να αποκοπεί η Ρωσία από την Κίνα είναι καταδικασμένο σε αποτυχία. Το μόνο που θα καταφέρει είναι να εξοργίσει τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Η απειλή για το αμερικανικό χρέος και η ευρωπαϊκή αντίδραση
Η δυσαρέσκεια της Ευρώπης έχει ήδη αρχίσει να μεταφράζεται σε οικονομικές κινήσεις. Από τις αρχές του 2025, μεγάλα ευρωπαϊκά ταμεία άρχισαν να ξεφορτώνονται αμερικανικά ομόλογα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σουηδικό ταμείο Alecta, το οποίο πούλησε σχεδόν το σύνολο των αμερικανικών ομολόγων του, αξίας άνω των 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο λόγος; Η μειωμένη προβλεψιμότητα της αμερικανικής πολιτικής, σε συνδυασμό με τα τεράστια δημοσιονομικά ελλείμματα και το αυξανόμενο εθνικό χρέος.
Εάν αυτή ήταν η κατάσταση πριν τον εμπορικό πόλεμο, τα κίνητρα της Ευρώπης να πουλήσει σήμερα είναι εκθετικά υψηλότερα. Η πολιτική της Ουάσιγκτον είναι πιο απρόβλεπτη από ποτέ, τα ελλείμματα έχουν γιγαντωθεί και το χρέος καλπάζει. Αμερικανοί αξιωματούχοι προσπαθούν να χειραγωγήσουν την Ευρώπη, επικρίνοντάς την που αρνείται να επιβάλει δευτερογενείς δασμούς στην Κίνα ή την Ινδία. Όμως, η Ευρώπη διαθέτει ένα τεράστιο διαπραγματευτικό χαρτί.
Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέχουν τουλάχιστον 2 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικά ομόλογα. Πρόκειται για το 40% του συνόλου των αμερικανικών ομολόγων που βρίσκονται σε χέρια ξένων επενδυτών —ποσοστό πολύ μεγαλύτερο από αυτό της Κίνας. Εάν η Ευρώπη αρχίσει να ρευστοποιεί маζικά τις συμμετοχές της ή απλώς σταματήσει να αγοράζει, οι αποδόσεις των ομολόγων θα εκτοξευθούν. Η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να αντέξει μια τέτοια κατάρρευση της αγοράς χρέους, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αμερικανικής οικονομίας.
Η Ιαπωνία γυρίζει την πλάτη στο δολάριο
Δεν είναι όμως μόνο η Ευρώπη που χάνει την υπομονή της. Η Ιαπωνία, ένας από τους πιο πιστούς συμμάχους των ΗΠΑ, ρευστοποιεί ήδη μαζικά αμερικανικά ομόλογα, όχι από γεωπολιτική δυσαρέσκεια, αλλά για λόγους καθαρής επιβίωσης. Σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να στηρίξει το εθνικό της νόμισμα, το οποίο καταρρέει, το Τόκιο αντλεί ρευστότητα από τα συναλλαγματικά του αποθέματα.
Οι υποσχέσεις των ΗΠΑ για συντονισμένη δράση στήριξης του γεν έπεσαν στο κενό. Ένα νόμισμα σε ελεύθερη πτώση δεν μπορεί να περιμένει υποσχέσεις. Χρειάζεται δολάρια άμεσα, και ο πιο γρήγορος τρόπος για να τα βρει η ιαπωνική κυβέρνηση είναι να πουλήσει τα αμερικανικά της ομόλογα. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας έχει ελάχιστα περιθώρια για αυξήσεις επιτοκίων, καθώς η χώρα κάθεται πάνω σε μια «βόμβα» χρέους που ξεπερνά το 230% του ΑΕΠ.
Ακόμη πιο ανησυχητικό για τις ΗΠΑ είναι ότι ο ιδιωτικός τομέας της Ιαπωνίας ακολουθεί τον ίδιο δρόμο. Ιάπωνες επενδυτές και τράπεζες καταγράφονται πλέον ως καθαροί πωλητές αμερικανικού χρέους, επαναπατρίζοντας τεράστια κεφάλαια. Όταν οι αποδόσεις των ιαπωνικών ομολόγων ανεβαίνουν κοντά στο 3%, από το σχεδόν μηδενικό επίπεδο των προηγούμενων ετών, οι εξαιρετικά συντηρητικοί Ιάπωνες επενδυτές προτιμούν την ασφάλεια της εγχώριας αγοράς, αντί να αναλαμβάνουν τον συναλλαγματικό κίνδυνο ενός αδύναμου δολαρίου.
Η αμερικανική οικονομία σε τεντωμένο σχοινί
Η κατάσταση στο εσωτερικό των ΗΠΑ είναι εξίσου κρίσιμη. Οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων παραμένουν εξαιρετικά υψηλές, πιέζοντας ασφυκτικά την οικονομία. Ο τεχνολογικός τομέας, που εξαρτάται άμεσα από τον φθηνό δανεισμό για την ανάπτυξη υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), δέχεται τα μεγαλύτερα χτυπήματα. Όταν το χρήμα ακριβαίνει, τα αφηγήματα περί ατελείωτης ανάπτυξης χάνουν τη λάμψη τους.
Ο Λευκός Οίκος προσπαθεί να πουλήσει στο εσωτερικό του το αφήγημα ότι τα υψηλότερα κόστη ενέργειας και ο αυξημένος πληθωρισμός ευνοούν τις αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες στο Τέξας και τη Βόρεια Ντακότα. Όμως, αυτό είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Μπορεί οι εξαγωγείς να πανηγυρίζουν, αλλά το κόστος μετακυλίεται στους καταναλωτές.
Η καταναλωτική εμπιστοσύνη στις ΗΠΑ έχει πέσει σε ιστορικά χαμηλά, αναδεικνύοντας τις παθογένειες μιας οικονομίας που αναπτύσσεται άνισα (οικονομία σχήματος Κ). Τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα συμπιέζονται, ενώ οι υψηλότερα αμειβόμενοι συντηρούν την κατανάλωση, βασιζόμενοι όμως στην υψηλή αποτίμηση των περιουσιακών τους στοιχείων και των μετοχών τους. Αυτή είναι μια εξαιρετικά εύθραυστη βάση. Εάν η χρηματιστηριακή αγορά καταρρεύσει, λόγω της φυγής των ξένων επενδυτών από τα ομόλογα, το καταναλωτικό αφήγημα θα γκρεμιστεί σαν πύργος από κάρτες.
Οι αγορές πλέον ελέγχουν την οικονομία, και όχι το αντίστροφο. Ο τζόγος της αμερικανικής κυβέρνησης με την ευρωπαϊκή εμπιστοσύνη και την παγκόσμια αγορά χρέους είναι επικίνδυνος. Η Ευρώπη ίσως φαίνεται αδύναμη σήμερα, αλλά η συνεχιζόμενη υποβάθμισή της από την Ουάσιγκτον θα την αναγκάσει να ξυπνήσει και να αναζητήσει νέους εμπορικούς και ενεργειακούς εταίρους. Και όταν συμβεί αυτό, το τίμημα για το αμερικανικό χρέος θα είναι ασήκωτο.
