Ας είμαστε ειλικρινείς: η μηχανή εκτύπωσης χρήματος στις ΗΠΑ πήρε ξανά μπρος και η κατάσταση αρχίζει να γίνεται πραγματικά άσχημη. Δεν είναι κάτι καινούργιο. Το είδαμε το 2008 με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, το ξαναείδαμε το 2020 με τα lockdowns. Τότε, η οικονομία υπέφερε από κρίση ρευστότητας. Σήμερα, όμως, αντιμετωπίζουμε κάτι πολύ πιο ύπουλο. Η Fed δεν προβαίνει σε βαρύγδουπες ανακοινώσεις, ούτε το Υπουργείο Οικονομικών χτυπά το καμπανάκι του κινδύνου. Ωστόσο, η ρευστότητα διοχετεύεται στο σύστημα με το σταγονόμετρο αλλά σταθερά, γιατί οι ΗΠΑ απλώς δεν αντέχουν μια ύφεση.
σχετικά άρθρα
Δεν είναι δυνατόν να διεξάγεις έναν εμπορικό πόλεμο με όλο τον πλανήτη, να προσπαθείς να κερδίσεις την Κίνα στην τεχνολογία AI και ταυτόχρονα να εμπλέκεσαι σε μια πολεμική σύρραξη με το Ιράν, ενώ η οικονομία σου καταρρέει. Οι ρωγμές είναι ήδη ορατές στην αγορά ομολόγων. Ο δανεισμός γίνεται όλο και πιο δύσκολος. Παρά τη μείωση των επιτοκίων από τη Fed, οι αποδόσεις των ομολόγων παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, με το 30ετές να ξεπερνά το 5%. Αυτό σημαίνει ότι το κόστος των στεγαστικών δανείων εκτοξεύεται, πνίγοντας τον μέσο καταναλωτή.
Το παράδοξο των επιτοκίων και η παγίδα του χρέους
Η άνοδος των αποδόσεων, παρά τις μειώσεις των επιτοκίων, είναι ένα σήμα κινδύνου. Οι επενδυτές φοβούνται το δολάριο και ο μακροπρόθεσμος πληθωρισμός φαίνεται να έχει ριζώσει για τα καλά. Για την οικονομία του Τραμπ, αυτό είναι καταστροφικό. Η αμερικανική ανάπτυξη βασίζεται στην κατανάλωση και τις επενδύσεις των κολοσσών της τεχνολογίας. Όταν τα επιτόκια παραμένουν ψηλά, και οι δύο αυτές ομάδες πιέζονται ασφυκτικά. Αν δεν υπάρξει παρέμβαση, οι ΗΠΑ κινδυνεύουν με διαδοχικά τρίμηνα ύφεσης, γεγονός που θα προκαλούσε κραχ στις αγορές.
Η κρίση που βιώνουμε σήμερα πηγάζει απευθείας από τον πόλεμο στο Ιράν, ο οποίος κρατά τον πληθωρισμό σε υψηλά επίπεδα. Η Fed βρίσκεται εγκλωβισμένη: θέλει να δει τον πληθωρισμό να κορυφώνεται και τους δασμούς του Τραμπ να αποδίδουν πριν προχωρήσει σε δραστικές κινήσεις. Όσο όμως τα επιτόκια μένουν ψηλά, οι τόκοι για το εθνικό χρέος αυξάνονται. Το 2025, οι δαπάνες για τόκους άγγιξαν το 18% των εσόδων. Μέχρι το 2030, εκτιμάται ότι το ένα τέταρτο των κυβερνητικών εσόδων θα πηγαίνει μόνο για την εξυπηρέτηση των τόκων.
Ο «αγοραστής έσχατης ανάγκης» και το αόρατο Bailout
Όταν οι παγκόσμιοι αγοραστές διστάζουν να αγοράσουν αμερικανικά ομόλογα, πρέπει να επέμβει ο αγοραστής έσχατης ανάγκης. Και αυτός δεν είναι άλλος από τη Federal Reserve. Από τον Δεκέμβριο του 2025, η Fed αγοράζει αθόρυβα κρατικά ομόλογα, διοχετεύοντας σχεδόν 240 δισεκατομμύρια δολάρια στο σύστημα σε λιγότερο από έξι μήνες. Πρόκειται για ένα καθαρό bailout, μια εκτύπωση χρήματος από το πουθενά, που συμβαίνει μάλιστα σε μια περίοδο που η οικονομία εμφανίζεται θεωρητικά ισχυρή.
Γιατί λοιπόν η Fed τυπώνει χρήμα ενώ το ΑΕΠ αυξάνεται; Η απάντηση είναι η πρόληψη της ύφεσης. Αν το σύστημα μπει σε τροχιά συρρίκνωσης, η Fed θα αναγκαστεί να τυπώσει τρισεκατομμύρια για να σώσει την παρτίδα. Ο μεγαλύτερος φόβος της διοίκησης Τραμπ είναι μια ανεξέλεγκτη έκρηξη της φούσκας του χρηματιστηρίου. Οι αποτιμήσεις βρίσκονται σε εξωφρενικά επίπεδα. Ο δείκτης Buffett έχει φτάσει στο 227%, που σημαίνει ότι οι μετοχές αξίζουν υπερδιπλάσια από ολόκληρο το ΑΕΠ των ΗΠΑ.
Η χρηματιστηριακή φούσκα και το φαινόμενο Robin Hood
Στις ΗΠΑ, το 62% των ενηλίκων κατέχει μετοχές. Μια πτώση της τάξης του 30% θα ήταν ολέθρια, εξαφανίζοντας πλούτο ίσο με το 90% του ΑΕΠ. Αυτό θα προκαλούσε το «αντίστροφο αποτέλεσμα πλούτου»: οι άνθρωποι θα ένιωθαν φτωχότεροι, θα σταματούσαν να ξοδεύουν και η κατανάλωση θα κατέρρεε. Επιπλέον, το 10% των φορολογικών εσόδων προέρχεται από τον φόρο κεφαλαιουχικών κερδών. Αν το χρηματιστήριο καταρρεύσει, ο προϋπολογισμός θα τιναχθεί στον αέρα.
Το πρόβλημα με αυτή την ακατάσχετη εκτύπωση χρήματος είναι ότι ευνοεί τους κατόχους περιουσιακών στοιχείων και πλήττει όλους τους υπόλοιπους. Είναι ένα σύστημα «αντίστροφου Robin Hood»: παίρνει από τους φτωχούς και δίνει στους πλούσιους. Μετά το 2008, οι τιμές των μετοχών εκτοξεύτηκαν, αλλά οι μισθοί έμειναν στάσιμοι. Το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται. Ο Τραμπ ποντάρει τα πάντα στο χρηματιστήριο, ελπίζοντας ότι η άνοδος των τιμών θα κάνει τους πολίτες να ξοδεύουν περισσότερα, αυξάνοντας τεχνητά το ΑΕΠ.
Το τέλος του δολαρίου ως ασφαλές καταφύγιο;
Παρά τον πόλεμο, το δολάριο φαίνεται να χάνει το καθεστώς του ως ασφαλές καταφύγιο. Οι επενδυτές στρέφονται στον χρυσό ή ακόμα και σε κινεζικά ομόλογα, βλέποντας ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν μπορεί να σταματήσει τις δαπάνες και η Fed δεν μπορεί να σταματήσει την εκτύπωση. Αν συμβεί η ύφεση, η εκτύπωση θα γίνει ακόμα πιο επιθετική. Το σύστημα είναι εθισμένο στη ρευστότητα και οποιαδήποτε προσπάθεια απεξάρτησης θα οδηγούσε σε άμεση κατάρρευση.
Βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου οι αριθμοί δεν βγάζουν πια νόημα. Η οικονομία κρέμεται από μια κλωστή, και αυτή η κλωστή είναι η διάθεση της Fed να συνεχίσει να πληκτρολογεί ψηφία σε μια οθόνη. Το μέλλον διαγράφεται δύσκολο και η κοινωνική ανισότητα θα συνεχίσει να διευρύνεται όσο το «φρέσκο χρήμα» καταλήγει στις τσέπες των λίγων, ενώ ο μέσος πολίτης παλεύει με τον πληθωρισμό και τα ακριβά δάνεια.
