Μέχρι και τα τέλη της περασμένης εβδομάδας, η εικόνα που εξέπεμπε η αμερικανική οικονομία φάνταζε σχεδόν ιδεατή, τουλάχιστον αν έμενε κανείς στην επιφάνεια των βασικών δεικτών. Η ανάπτυξη του ΑΕΠ είχε καταγράψει ένα εντυπωσιακό ετησιοποιημένο ποσοστό 4,4% το τρίτο τρίμηνο –μια επίδοση που ξεπερνούσε κάθε πρόβλεψη και επισκίαζε τις αντίστοιχες οικονομίες της Δύσης– ενώ ο καταναλωτικός πληθωρισμός είχε υποχωρήσει στο ήπιο 2,4%. Όμως, η αισιοδοξία αυτή εξανεμίστηκε απότομα.
σχετικά άρθρα
Τα νέα δεδομένα που έφεραν στο φως οι Αμερικανοί αναλυτές δείχνουν μια διαφορετική, πιο σύνθετη πραγματικότητα. Το τέταρτο τρίμηνο, η ανάπτυξη του ΑΕΠ κατακρημνίστηκε στο 1,4%, διαψεύδοντας παταγωδώς τις προβλέψεις. Παράλληλα, ο αγαπημένος δείκτης μέτρησης του πληθωρισμού της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) κινήθηκε ανοδικά. Σαν να μην έφταναν αυτά, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έκρινε παράνομη την πλειονότητα των δασμών της κυβέρνησης, βάζοντας «φρένο» σε έναν κεντρικό πολιτικό σχεδιασμό και θέτοντας σε κίνδυνο τα δημόσια οικονομικά. Παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα από την Ευρώπη, έχει αξία να αποκωδικοποιήσουμε γιατί η υπερδύναμη δείχνει ξαφνικά να κλυδωνίζεται.
Η Ανατομία μιας Επιβράδυνσης
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της μεταβολής, πρέπει να αποδομήσουμε το ίδιο το ΑΕΠ, το οποίο στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες: τις κρατικές δαπάνες, τις επενδύσεις, την κατανάλωση και τις καθαρές εξαγωγές. Η πρόσφατη επιβράδυνση οφείλεται στην υποχώρηση των τριών από αυτούς τους τέσσερις πυλώνες.
Η πιο απότομη πτώση καταγράφηκε στις κρατικές δαπάνες, οι οποίες τράβηξαν τον γενικό δείκτη προς τα κάτω κατά περίπου 1 ποσοστιαία μονάδα. Η αιτία εδώ είναι ξεκάθαρη και συγκυριακή: το 43ήμερο «λουκέτο» (shutdown) της ομοσπονδιακής κυβέρνησης τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο. Αυτή η εξέλιξη, αν και μείωσε δραστικά τις δαπάνες, δεν αποτελεί δομικό πρόβλημα, καθώς αναμένεται να ανακάμψει πλήρως το επόμενο τρίμηνο.
Το Παράδοξο των Καθαρών Εξαγωγών
Τα στοιχεία για τις καθαρές εξαγωγές, ωστόσο, εγείρουν μεγαλύτερους προβληματισμούς. Σε μια τυπική οικονομία, οι καθαρές εξαγωγές αντικατοπτρίζουν την προστιθέμενη αξία. Στις ΗΠΑ, όμως, η εξίσωση είναι πιο περίπλοκη, καθώς το εμπορικό έλλειμμα επηρεάζεται από αστάθμητους παράγοντες.
Στα μέσα του προηγούμενου έτους, το αμερικανικό εμπορικό έλλειμμα συρρικνώθηκε εντυπωσιακά, «φουσκώνοντας» τεχνητά τους αριθμούς του ΑΕΠ στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο. Όπως σημειώνουν οι Αμερικανοί αναλυτές, αυτή η συρρίκνωση δεν ήταν αποτέλεσμα υγιούς οικονομικής δραστηριότητας, αλλά προκλήθηκε από τις απότομες διακυμάνσεις στις εισαγωγές φαρμακευτικών προϊόντων και χρυσού, λόγω των δασμών, καθώς και από την υποτίμηση του δολαρίου. Μια υποτίμηση που πηγάζει κυρίως από την κλονισμένη εμπιστοσύνη στον ρόλο του ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Μόλις αυτές οι εισαγωγές σταθεροποιήθηκαν στο τέταρτο τρίμηνο, το εμπορικό έλλειμμα διευρύνθηκε ξανά, αφήνοντας τις καθαρές εξαγωγές στάσιμες και στερώντας από το ΑΕΠ την απαραίτητη ώθηση.
Η Κόπωση του Αμερικανού Καταναλωτή
Ο τρίτος, και ίσως κρισιμότερος, παράγοντας που τράβηξε το ΑΕΠ προς τα κάτω ήταν η κατανάλωση. Αν και αυξήθηκε μεταξύ τρίτου και τέταρτου τριμήνου, ο ετησιοποιημένος ρυθμός περιορίστηκε στο ισχνό 1,5% – η πιο αδύναμη επίδοση από το πρώτο τρίμηνο του έτους.
Αυτό το στοιχείο επιβεβαιώνει μια κρίσιμη θεωρία: η πολιτική αβεβαιότητα των προηγούμενων μηνών δημιούργησε μια τεχνητή και μη βιώσιμη καταναλωτική έκρηξη. Οι Αμερικανοί, υπό τον φόβο των επικείμενων δασμών και των αναμενόμενων ανατιμήσεων, έσπευσαν να κάνουν μεγάλες αγορές πρόωρα. Το ίδιο συνέβη και με τις «πράσινες» αγορές, όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και τα ηλιακά πάνελ, καθώς οι καταναλωτές έσπευσαν να εκμεταλλευτούν τις φορολογικές ελαφρύνσεις της προηγούμενης διοίκησης πριν αυτές καταργηθούν.
Ο πληθωρισμός λειτούργησε με παρόμοιο τρόπο. Όταν οι πολίτες γνωρίζουν ότι η αγοραστική τους δύναμη θα μειωθεί, ξοδεύουν τα χρήματά τους τώρα, πριν αυτά χάσουν την αξία τους. Αυτός ο «δανεισμός από το μέλλον» ενίσχυσε τεχνητά τα προηγούμενα τρίμηνα, αλλά τώρα ο λογαριασμός έφτασε. Τα ποσοστά αποταμίευσης έκαναν βουτιά, και τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι οι Αμερικανοί καταναλωτές αρχίζουν απλώς να ξεμένουν από ρευστότητα.
Η Αχτίδα Φωτός και ο Εφιάλτης του Πληθωρισμού
Η μόνη θετική είδηση σε αυτό το μάλλον γκρίζο τοπίο είναι οι επενδύσεις, οι οποίες γνώρισαν άνοδο. Ο βασικός κινητήριος μοχλός εδώ ήταν η φρενίτιδα γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), με τις τεχνολογικές επενδύσεις να εκτοξεύονται στο ιστορικό υψηλό του 3,5% του συνολικού ΑΕΠ.
Ωστόσο, η χαρά μετριάστηκε άμεσα από τον δείκτη Προσωπικών Καταναλωτικών Δαπανών (PCE). Σε αντίθεση με τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (CPI), ο PCE αναπροσαρμόζει το καλάθι του καταναλωτή κάθε μήνα και αποτελεί το αγαπημένο «εργαλείο» της Fed. Ο δείκτης αυτός σκαρφάλωσε στο 2,9% τον Δεκέμβριο, αρκετά πάνω από τον στόχο του 2%. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι οι πληθωριστικές πιέσεις από τους δασμούς δεν αποφεύχθηκαν, απλώς καθυστέρησαν να φανούν.
Δεν μιλάμε φυσικά για το τέλος του κόσμου. Ενα ποσοστό 2,9% παραμένει διαχειρίσιμο, ενώ χωρίς το κυβερνητικό shutdown, η ανάπτυξη του ΑΕΠ θα βρισκόταν στο 2,3% – νούμερο εξαιρετικά αξιοπρεπές για τα διεθνή δεδομένα. Όμως, το αφήγημα της αψεγάδιαστης αμερικανικής οικονομίας έχει ραγίσει. Με το Ανώτατο Δικαστήριο να ακυρώνει την αρχιτεκτονική των δασμών και τον καταναλωτή να δείχνει σημάδια σοβαρής κόπωσης, το κλίμα στην Ουάσιγκτον και τη Wall Street έχει γίνει πλέον αισθητά πιο βαρύ.
