Μετά την καταιγίδα της Πέμπτης στις αγορές: Η διχασμένη Ουάσιγκτον και οι 5 μάχες που απειλούν την οικονομία
Το νέο πολιτικό σκηνικό στις ΗΠΑ φέρνει τα πάνω κάτω - Οι κίνδυνοι για πετρέλαιο, δασμούς, λουκέτο στο αμερικανικό δημόσιο και το όριο χρέους
Την Τετάρτη μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026 στις ΗΠΑ, ο δείκτης Dow Jones κατέγραψε ένα εντυπωσιακό άλμα 1.569 μονάδων, σημειώνοντας την καλύτερη συνεδρίασή του από τον Απρίλιο του 2025. Την ίδια στιγμή, το πετρέλαιο σημείωνε κατακόρυφη πτώση άνω του 8% σε μία μόνο συνεδρίαση. Οι έμπειροι traders της Wall Street έσπευσαν να ονομάσουν αυτή την αντίδραση ως το «ράλι του πολιτικού αδιεξόδου». Ωστόσο, η ευφορία αποδείχθηκε εξαιρετικά εφήμερη. Μόλις 24 ώρες αργότερα, την Πέμπτη, ο δείκτης κατέρρευσε κατά 1.833 μονάδες, σβήνοντας ολοκληρωτικά τα κέρδη της προηγούμενης ημέρας.
σχετικά άρθρα
Το βραχύβιο ράλι του πολιτικού αδιεξόδου
Μέσα σε μόλις 48 ώρες, η αμερικανική αγορά ανέβηκε με τις σκάλες και κατέβηκε με το ασανσέρ. Ο λόγος ήταν απλός αλλά βαθιά δομικός: οι εκλογές απάντησαν σε ένα βασικό ερώτημα, το ποιος ελέγχει πλέον το Κογκρέσο, αλλά ταυτόχρονα άνοιξαν τουλάχιστον πέντε νέα μέτωπα. Οι Δημοκρατικοί κατάφεραν να κερδίσουν τη Βουλή των Αντιπροσώπων, ανατρέποντας περισσότερες από 40 έδρες, ενώ παράλληλα εξασφάλισαν και τη Γερουσία, διασφαλίζοντας τουλάχιστον 54 έδρες, με ελάχιστες κούρσες να υπολείπονται για την τελική καταμέτρηση.
Από τον Ιανουάριο, οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέρχονται σε μια φάση σκληρής συγκατοίκησης, με έναν Ρεπουμπλικανό πρόεδρο στον Λευκό Οίκο και ένα Δημοκρατικό Κογκρέσο. Μιλάμε για δύο κόμματα σε μία κυβέρνηση, όπου κάθε δολάριο που πρόκειται να δαπανηθεί απαιτεί τη συναίνεση και των δύο πλευρών. Στην ανάλυση που ακολουθεί, θα αποκωδικοποιήσουμε τις πέντε μεγάλες πολιτικές και οικονομικές μάχες που θα καθορίσουν την πορεία του χρήματος και την αντοχή των προϋπολογισμών τα επόμενα δύο χρόνια, ξεκινώντας από τις πιο ήπιες και καταλήγοντας στον μεγαλύτερο συστημικό κίνδυνο.
Η θεωρία των δύο κλειδιών στην εξουσία
Για να κατανοήσουμε τι ακριβώς αλλάζει από τον Ιανουάριο, αρκεί να φανταστούμε το Καπιτώλιο ως ένα οχυρό με μια τεράστια πόρτα. Μέχρι σήμερα, ένα μόνο κόμμα κρατούσε το κλειδί για τη Βουλή, τη Γερουσία και τον Λευκό Οίκο. Από τις 3 Ιανουαρίου 2027, η πόρτα αυτή αποκτά μια δεύτερη κλειδαριά. Οι Δημοκρατικοί κρατούν το κλειδί της νομοθετικής εξουσίας και ο πρόεδρος κρατά το κλειδί του βέτο. Τίποτα απολύτως δεν μπορεί να περάσει αν δεν γυρίσουν ταυτόχρονα και τα δύο κλειδιά.
Τα κοινοβουλευτικά μαθηματικά είναι αμείλικτα. Για να περάσουν τα περισσότερα νομοσχέδια από τη Γερουσία, απαιτούνται 60 ψήφοι προκειμένου να ξεπεραστεί ο σκόπελος του filibuster. Οι Δημοκρατικοί θα ελέγχουν περίπου 54 έδρες. Παράλληλα, για να παρακαμφθεί ένα προεδρικό βέτο, απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα: δηλαδή 290 ψήφοι στη Βουλή και 67 στη Γερουσία. Κανένα από τα δύο στρατόπεδα δεν διαθέτει τέτοια νούμερα, γεγονός που σημαίνει ότι οι Δημοκρατικοί μπορούν να μπλοκάρουν σχεδόν τα πάντα και ο πρόεδρος το ίδιο.
Η πέμπτη μάχη: ο πόλεμος και οι τιμές της ενέργειας
Μία από τις μάχες που δεν ελέγχεται άμεσα από το Κογκρέσο, αλλά επηρεάζει καθημερινά το κόστος διαβίωσης, είναι η γεωπολιτική κρίση και ο αντίκτυπός της στην αντλία της βενζίνης. Την ημέρα των εκλογών, ο εθνικός μέσος όρος για την αμόλυβδη βενζίνη διαμορφωνόταν στα 4,15 δολάρια ανά γαλόνι. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί σε ημέρα ενδιάμεσων ή προεδρικών εκλογών από το 2000. Πριν από ένα χρόνο, η τιμή κινούνταν γύρω στα 3,80 δολάρια.
Ο βασικός υπαίτιος πίσω από αυτή την εκτίναξη συνοψίζεται σε μία λέξη: Ιράν. Ο πόλεμος που ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου και το απόλυτο χάος που επικρατεί στις ναυτιλιακές γραμμές στα Στενά του Ορμούζ έχουν αλλάξει τα δεδομένα. Οι ψηφοφόροι το αντιλήφθηκαν αμέσως. Τα exit polls έδειξαν ότι το 87% των πολιτών ανησυχούσε έντονα για το κόστος των καυσίμων, ενώ το 63% διαφωνούσε με τις στρατιωτικές ενέργειες των ΗΠΑ.
Η γεωπολιτική σκακιέρα και η πίεση στις αγορές
Όταν ανακοινώθηκαν τα εκλογικά αποτελέσματα, το αμερικανικό αργό κατέγραψε πτώση 8,3% κλείνοντας περίπου στα 88 δολάρια το βαρέλι, στο χαμηλότερο σημείο από τα τέλη Αυγούστου. Οι traders πόνταραν στο γεγονός ότι ένα ελεγχόμενο από τους Δημοκρατικούς Κογκρέσο θα ασκούσε εντονότερη πίεση για τον τερματισμό των πολεμικών συγκρούσεων. Ωστόσο, η πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής ανέτρεψε γρήγορα τις προσδοκίες, όταν δεξαμενόπλοια τυλίχθηκαν στις φλόγες κοντά στο Ορμούζ και το Brent ανέκαμψε άμεσα κατά 4%.
Τι μπορεί πραγματικά να κάνει το Κογκρέσο σε αυτό το μέτωπο; Αν και δεν ηγείται του πολέμου, ελέγχει τους πόρους. Μπορεί να παγώσει τη χρηματοδότηση της άμυνας ή να ψηφίσει αποφάσεις για τις πολεμικές εξουσίες, όμως η τελική λέξη ανήκει στον πρόεδρο μέσω του βέτο. Οι εκτιμήσεις αναλυτών αναφέρουν ότι το υψηλό ενεργειακό κόστος έχει ήδη επιβαρύνει το μέσο νοικοκυριό κατά περίπου 1.230 δολάρια από την έναρξη του πολέμου. Οι αγορές ενέργειας θα παραμείνουν εξαιρετικά ευάλωτες στην παραμικρή γεωπολιτική σπίθα.
Η τέταρτη μάχη: τα τείχη των αμερικανικών δασμών
Η τέταρτη μεγάλη σύγκρουση αφορά τον εμπορικό προστατευτισμό. Από τον περασμένο Αύγουστο, μια τεράστια γκάμα καναδικών προϊόντων που διασχίζουν τα αμερικανικά σύνορα επιβαρύνεται με έναν πρόσθετο δασμό της τάξης του 50%. Η κίνηση αυτή βασίστηκε σε έναν ξεχασμένο νόμο του 1930 (Άρθρο 338), ο οποίος δεν είχε ενεργοποιηθεί ποτέ από κανέναν προηγούμενο πρόεδρο μέχρι τον φετινό Ιούλιο.
Η αναβίωση του νόμου αυτού προέκυψε ως αντίδραση σε απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, το οποίο έκρινε ότι ο προηγούμενος νόμος περί έκτακτων εξουσιών δεν παρείχε στον πρόεδρο τη δικαιοδοσία να επιβάλλει γενικούς δασμούς. Ο Λευκός Οίκος απάντησε αρχικά με έναν καθολικό δασμό 10% (μέσω του Άρθρου 122), ο οποίος έληξε τον Ιούλιο, για να αντικατασταθεί από το αυστηρότερο νομικό οπλοστάσιο κατά του Καναδά, αλλά και στοχευμένους δασμούς σε χάλυβα, αλουμίνιο και αυτοκίνητα μέσω άλλων διατάξεων.
Η νομική σύγκρουση και το εμπόριο με τον Καναδά
Για τον μέσο Αμερικανό μικρομεσαίο επιχειρηματία που εισάγει πρώτες ύλες από τον Καναδά, οι νομικές λεπτομέρειες έχουν μικρή σημασία μπροστά στην εκτόξευση του κόστους κατά 50%. Οι Δημοκρατικοί, αναγνωρίζοντας την πίεση στην πραγματική οικονομία, έχουν ετοιμάσει ένα σχέδιο νόμου για την κατάργηση αυτών των δασμών και την επιστροφή των φόρων με τόκο. Όμως, η πολιτική πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Ακόμα κι αν η Βουλή και η Γερουσία υπερψηφίσουν την κατάργηση των δασμών, ο Λευκός Οίκος έχει ξεκαθαρίσει ότι θα ασκήσει βέτο σε οποιοδήποτε νομοσχέδιο περιορίζει τις εμπορικές του εξουσίες. Ο προστατευτισμός χρησιμοποιείται ως στρατηγικός μοχλός πίεσης στις εμπορικές διαπραγματεύσεις, παρά τις προειδοποιήσεις των αναλυτών ότι τα μέτρα αυτά μετακυλίουν το κόστος στις τοπικές οικονομίες. Το τείχος των δασμών θα παραμείνει όρθιο, εκτός αν παρέμβει εκ νέου η αμερικανική δικαιοσύνη.
Η τρίτη μάχη: η αντίστροφη μέτρηση της 11ης Δεκεμβρίου
Εάν οι δύο προηγούμενες μάχες βρίσκονται εν μέρει εκτός του ασφυκτικού ελέγχου του Κογκρέσου, η επόμενη μάχη βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια του. Πρόκειται για το χρονικό ορόσημο της 11ης Δεκεμβρίου. Εκείνη την ημέρα, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μένει πρακτικά από ρευστότητα. Παρότι το νέο οικονομικό έτος ξεκίνησε την 1η Οκτωβρίου, το Κογκρέσο δεν έχει καταφέρει να περάσει ούτε ένα από τα 12 απαραίτητα νομοσχέδια δαπανών.
Μέχρι στιγμής, η κυβέρνηση λειτουργεί με ένα νομοσχέδιο προσωρινής χρηματοδότησης (continuing resolution) που απλώς διατηρεί τα φώτα αναμμένα στα περσινά επίπεδα. Καθώς το απερχόμενο Κογκρέσο επιστρέφει στις 9 Νοεμβρίου για τη λεγόμενη περίοδο του «lame duck», η ηγεσία πρέπει να αποφασίσει αν θα κλείσει μια συνολική συμφωνία τώρα, ή αν θα μεταθέσει το πρόβλημα για τον Ιανουάριο, όταν οι Δημοκρατικοί θα έχουν πλέον τον πλήρη έλεγχο και των δύο σωμάτων, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική τους θέση απέναντι στην κυβέρνηση.
Το φάντασμα του shutdown και η παράλυση του κράτους
Ο κίνδυνος ενός κυβερνητικού shutdown δεν είναι θεωρητικός. Όταν η χρηματοδότηση σταματά, εκατοντάδες χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι, από ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας μέχρι εργαζόμενους στην ασφάλεια, αναγκάζονται να δουλεύουν χωρίς πληρωμή, ενώ κρίσιμες υπηρεσίες κατεβάζουν ρολά. Το ρεκόρ του μεγαλύτερου shutdown σημειώθηκε όταν διήρκεσε 43 ημέρες, διαγράφοντας περίπου 11 δισεκατομμύρια δολάρια από την οικονομική παραγωγή της χώρας. Χρήματα που χάθηκαν οριστικά, ακόμη και μετά την καταβολή των καθυστερούμενων μισθών.
Το ενδιαφέρον είναι ότι τα λουκέτα στο κράτος συμβαίνουν ιστορικά γύρω από περιόδους μεταβίβασης της εξουσίας. Οι διχασμένες κυβερνήσεις δεν δημιουργούν απαραίτητα τα shutdown, απλώς αλλάζουν αυτούς που κρατούν τα κλειδιά. Η σύγκρουση αυτή τη φορά περιλαμβάνει ταυτόχρονα πολλές «κόκκινες γραμμές»: από το τεράστιο αμυντικό μπάτζετ του 1,5 τρισεκατομμυρίου δολαρίων, μέχρι τις δαπάνες για την υγεία και την ασφάλεια των συνόρων.
Η δεύτερη μάχη: ο λογαριασμός της υγειονομικής περίθαλψης
Η τέταρτη στη σειρά απειλή, αλλά δεύτερη σε βαθμό άμεσης επίπτωσης στους πολίτες, δεν έχει την προθεσμία του Δεκεμβρίου, αλλά την 1η Ιανουαρίου. Εκατομμύρια ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι που αγοράζουν την ασφάλισή τους μέσω του Affordable Care Act είδαν τις ενισχυμένες ομοσπονδιακές επιδοτήσεις να λήγουν. Χωρίς πολιτική συμφωνία για την παράτασή τους, το μέσο μηνιαίο ασφάλιστρο εκτοξεύτηκε φέτος κατά 58%, από τα 113 στα 178 δολάρια.
Για το 2027, η κατάσταση προδιαγράφεται ακόμη πιο ζοφερή. Οι ασφαλιστικές εταιρείες έχουν ήδη προτείνει αυξήσεις της τάξης του 15%, σηματοδοτώντας τη δεύτερη συνεχόμενη χρονιά διψήφιων ανατιμήσεων. Την ίδια στιγμή, οι νέοι αυστηροί κανόνες που επιβάλλουν προϋποθέσεις εργασίας για τους δικαιούχους του προγράμματος Medicaid αναμένεται να αφήσουν πάνω από 5 εκατομμύρια επιπλέον πολίτες ανασφάλιστους μέχρι το 2034, περικόπτοντας τις ομοσπονδιακές δαπάνες κατά 326 δισεκατομμύρια δολάρια.
Το πολιτικό παζάρι για τις επιδοτήσεις
Οι Δημοκρατικοί έκαναν προεκλογική σημαία την επαναφορά των επιδοτήσεων υγείας, ένα μέτρο που, ωστόσο, κοστολογείται στα 350 δισεκατομμύρια δολάρια για την επόμενη δεκαετία. Στον αντίποδα, η κυβέρνηση και οι Ρεπουμπλικανοί υποστηρίζουν ότι τα χρήματα αυτά διογκώνουν επικίνδυνα το δημοσιονομικό έλλειμμα, καταλήγοντας συχνά στα ταμεία των μεγάλων ασφαλιστικών ομίλων αντί στις τσέπες των ασθενών.
Η λύση σε αυτό το αδιέξοδο αναμένεται να αποτελέσει το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί στον μεγάλο συμβιβασμό για τη χρηματοδότηση της κυβέρνησης. Η υγειονομική περίθαλψη είναι το τίμημα που απαιτεί η μία πλευρά προκειμένου να συναινέσει στην αποφυγή του κυβερνητικού λουκέτου τον Δεκέμβριο. Ωστόσο, ο τελικός λογαριασμός παραμένει δυσβάσταχτος για τους ελεύθερους επαγγελματίες που καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε υπέρογκα ασφάλιστρα και μειωμένες καλύψεις.
Η πρώτη μάχη: η ωρολογιακή βόμβα του αμερικανικού χρέους
Όλες οι προηγούμενες συγκρούσεις αφορούν τον τρόπο με τον οποίο το κράτος ξοδεύει τα χρήματά του. Η απόλυτη μάχη, ωστόσο, αφορά το αν μπορεί καν να συνεχίσει να πληρώνει τους λογαριασμούς του. Πρόκειται για το περιβόητο όριο χρέους (debt ceiling). Αυτή τη στιγμή, το αμερικανικό δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει τα 40,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, πλησιάζοντας επικίνδυνα το νομικό ταβάνι των 41,1 τρισεκατομμυρίων. Με τα ταμειακά περιθώρια να υπολογίζονται μόλις στα 750 δισεκατομμύρια και το ετήσιο έλλειμμα να τρέχει με ρυθμό 2 τρισεκατομμυρίων, ο χρόνος τελειώνει.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα χτυπήσει το «ταβάνι» μεταξύ της άνοιξης και του καλοκαιριού του 2027. Από εκείνο το σημείο και μετά, το υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει να καταφύγει σε ακραία λογιστικά τρικ για να κερδίσει μερικούς μήνες, πριν φτάσει στην “Ημερομηνία Χ” – την ημέρα δηλαδή που θα αδυνατεί να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις του εγκαίρως. Το όριο χρέους αποτελεί το απόλυτο εργαλείο εκβιασμού στην Ουάσιγκτον.
Οι υποβαθμίσεις και το ντόμινο στα επιτόκια
Δεν χρειάζεται να πάμε πολύ πίσω για να θυμηθούμε τις συνέπειες. Το καλοκαίρι του 2011, μια αντίστοιχη σύγκρουση διχασμένης κυβέρνησης έφερε τη χώρα στο χείλος του γκρεμού, οδηγώντας την Standard and Poor’s να στερήσει από τις ΗΠΑ, για πρώτη φορά στην ιστορία, την τέλεια αξιολόγηση ΑΑΑ. Ακολούθησαν οι υποβαθμίσεις από τη Fitch το 2023 και από τη Moody’s το 2025. Σήμερα, καμία από τις τρεις μεγάλες εταιρείες αξιολόγησης δεν βαθμολογεί με άριστα το αμερικανικό χρέος.
Αυτό έχει άμεσο, σκληρό αντίκτυπο στην πραγματική οικονομία. Οι πληρωμές τόκων για το ομοσπονδιακό χρέος άγγιξαν το 1,05 τρισεκατομμύρια δολάρια την περασμένη χρονιά. Πρακτικά, σχεδόν 19 σεντς από κάθε δολάριο φορολογουμένου πάνε στους τόκους. Καθώς η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ομολόγου λειτουργεί ως βάση για την αγορά, κάθε φορά που οι επενδυτές απαιτούν μεγαλύτερο ασφάλιστρο κινδύνου για να δανείσουν τις ΗΠΑ, το κόστος μετακυλίεται άμεσα στα στεγαστικά δάνεια, τα επιτόκια των πιστωτικών καρτών και τις χρηματοδοτήσεις των επιχειρήσεων.
Τι μένει ανεπηρέαστο: η νομισματική πολιτική και ο πληθωρισμός
Ενώ το πολιτικό σύστημα ετοιμάζεται για μετωπικές συγκρούσεις, ορισμένοι καθοριστικοί παράγοντες της οικονομίας παραμένουν απρόσβλητοι από τα εκλογικά αποτελέσματα. Το βασικότερο προπύργιο σταθερότητας είναι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed), η οποία παραμένει θεσμικά ανεξάρτητη από το Κογκρέσο. Με τα βασικά επιτόκια να διατηρούνται υψηλά μεταξύ 3,75% και 4%, η κεντρική τράπεζα έχει το βλέμμα της στραμμένο αποκλειστικά στον πληθωρισμό, τις τιμές του πετρελαίου και τα μακροοικονομικά δεδομένα, αδιαφορώντας για τον πολιτικό θόρυβο της πρωτεύουσας.
Επιπλέον, βασικές παροχές όπως η Κοινωνική Ασφάλιση συνεχίζονται απρόσκοπτα. Η ήδη κλειδωμένη αύξηση στο κόστος διαβίωσης κατά 3,6% για το 2027 θα αποδώσει μεγαλύτερες επιταγές στους συνταξιούχους, καθώς τα κονδύλια αυτά δεν εξαρτώνται από τα ετήσια νομοσχέδια χρηματοδότησης του κράτους. Το ίδιο ισχύει και για την εξωτερική πολιτική, καθώς ο πρόεδρος διατηρεί τις εκτελεστικές του εξουσίες ως αρχιστράτηγος.
Πώς να οχυρωθείτε απέναντι στην αβεβαιότητα
Για τις αγορές και τους επενδυτές, η πολιτική παράλυση συχνά εκλαμβάνεται ως θετικό σημάδι, καθώς σημαίνει λιγότερες νομοθετικές εκπλήξεις και σταθερότητα των εταιρικών φόρων. Ιστορικά, ο δείκτης S&P 500 έχει σημειώσει μέση άνοδο περίπου 13,7% στον χρόνο που ακολουθεί τις ενδιάμεσες εκλογές. Η απότομη διόρθωση που είδαμε πρόσφατα στους τίτλους των ημιαγωγών και της τεχνητής νοημοσύνης οφειλόταν περισσότερο σε κατοχύρωση κερδών παρά σε πολιτικό πανικό.
Ωστόσο, για την πραγματική οικονομία απαιτείται ξεκάθαρος προγραμματισμός. Ο μέσος πολίτης και επιχειρηματίας οφείλει να κυκλώσει τρεις κρίσιμες ημερομηνίες: τη 11η Δεκεμβρίου για την πιθανότητα ενός κρατικού shutdown, την 1η Ιανουαρίου για τις αλλαγές στα ασφάλιστρα υγείας, και την άνοιξη του 2027 για την κρίση του ορίου χρέους. Όσοι διατηρούν ψυχραιμία, κλειδώνουν σταθερά επιτόκια δανεισμού σε περιόδους ηρεμίας, και προσαρμόζουν τον προϋπολογισμό τους στα ακραία σενάρια του ενεργειακού κόστους, είναι αυτοί που θα επιβιώσουν αναίμακτα στο νέο, σκληρό τοπίο της διχασμένης Ουάσιγκτον.
