Η παγίδα του ισχυρού δολαρίου: Πώς η Fed πυροδοτεί νέα παγκόσμια νομισματική κρίση
Η επιθετική πολιτική επιτοκίων των ΗΠΑ εγκλωβίζει τις αγορές, καταρρακώνει τα εθνικά νομίσματα και επιταχύνει τη διεθνή στροφή προς την αποδολαριοποίηση.
Η παγκόσμια νομισματική κρίση μόλις εισήλθε σε μια νέα, εντυπωσιακά πιο επικίνδυνη φάση. Τα πρόσφατα δεδομένα αποτελούν μια ξεκάθαρη και σκληρή υπενθύμιση του λόγου για τον οποίο πολλές χώρες, αργά ή γρήγορα, θα αναγκαστούν να απεγκλωβιστούν από το τρέχον χρηματοπιστωτικό σύστημα που βασίζεται αποκλειστικά στο αμερικανικό νόμισμα. Το δολάριο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο ολόκληρης της παγκόσμιας οικονομικής δομής. Όταν η αξία του αυξάνεται απότομα, τα πάντα κάτω από αυτό αρχίζουν να τρίζουν και, τελικά, να ραγίζουν.
σχετικά άρθρα
Αυτή τη στιγμή, το αμερικανικό δολάριο καταγράφει άνοδο της τάξης του 2,5% από τις αρχές του έτους. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του κέρδους σημειώθηκε ακριβώς τη στιγμή που ο Κέβιν Γουόρς έδωσε το σαφές σήμα ότι έρχονται νέες, επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων. Σε κανονικές συνθήκες, ένα ισχυρότερο νόμισμα ακούγεται ως καλό νέο, ειδικά για όσους εισάγουν αγαθά. Όμως, όταν μιλάμε για το κορυφαίο αποθεματικό νόμισμα του πλανήτη, η δυναμική είναι απείρως πιο περίπλοκη και επικίνδυνη.
Η τελευταία συνεδρίαση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) έφερε σημαντικές αναθεωρήσεις στις επίσημες δηλώσεις. Οι προβλέψεις (το λεγόμενο dot plot) αποδείχθηκαν γνήσια «γερακίσιες» (hawkish), επιβεβαιώνοντας ότι τα επιτόκια οδεύουν προς τα πάνω. Το αποτέλεσμα είναι η ταχύτατη ανατίμηση του δολαρίου. Το πραγματικό ερώτημα, ωστόσο, που πλανάται πάνω από τις αγορές είναι το εξής: πόσο καιρό μπορεί να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση προτού σπάσει κάτι ζωτικής σημασίας στην παγκόσμια οικονομική αλυσίδα;
Το Σχέδιο Τραμπ και το Παράδοξο των Εξαγωγών
Το μεγάλο οικονομικό σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ είχε πάντα ως επίκεντρο την επιστροφή της μεταποιητικής βιομηχανίας στο έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ακόμη και σήμερα, συνεχίζει να προβάλλει τις υποσχέσεις για επενδύσεις ύψους άνω των 19 τρισεκατομμυρίων δολαρίων που υποτίθεται ότι θα εισρεύσουν στη χώρα. Ωστόσο, ένα ραγδαία ανερχόμενο δολάριο βάζει ένα τεράστιο εμπόδιο σε ολόκληρο αυτόν τον σχεδιασμό.
Οι τιμές των αμερικανικών εξαγωγών έχουν ήδη αυξηθεί σχεδόν κατά 9%. Ένα ισχυρότερο δολάριο δεν λύνει, αλλά επιδεινώνει δραματικά αυτό το πρόβλημα. Πρόκειται για ένα διπλό χτύπημα: από τη μία πλευρά, οι αμερικανικές εξαγωγές γίνονται απαγορευτικά ακριβές για τους ξένους αγοραστές, και από την άλλη, οι χώρες σε όλο τον κόσμο υφίστανται ταυτόχρονα τεράστια νομισματική ζημιά εξαιτίας της ίδιας ακριβώς ισχύος του δολαρίου.
Όσο τα κράτη παραμένουν εγκλωβισμένα εντός του τρέχοντος συστήματος που βασίζεται στο δολάριο, η μοίρα των δικών τους νομισμάτων παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τις αποφάσεις της Fed. Είναι χαρακτηριστικό ότι η εγχώρια νομισματική πολιτική σε δεκάδες χώρες κρατείται ουσιαστικά «όμηρος» από τις αποφάσεις που λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον.
Η Κατάρρευση του Καναδικού Νομίσματος
Ας πάρουμε το καναδικό δολάριο ως ένα ξεκάθαρο, απτό παράδειγμα. Το νόμισμα έχει πλέον καταρρεύσει στο πιο αδύναμο επίπεδό του εδώ και έναν ολόκληρο χρόνο έναντι του αμερικανικού δολαρίου (και στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2000), πράγμα που σημαίνει ότι κάθε εισαγόμενο προϊόν που εισέρχεται στον Καναδά μόλις έγινε ακριβότερο εν μία νυκτί.
Αυτό το μοτίβο δεν είναι πρωτοφανές. Επαναλαμβάνεται στην ιστορία κάθε φορά που το αμερικανικό νόμισμα εκτοξεύεται απότομα. Αρκεί να θυμηθούμε την ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση του 1997 και την παγκόσμια νομισματική κατάρρευση του 2022. Και οι δύο περιπτώσεις ήταν άμεση συνέπεια της αύξησης των αμερικανικών επιτοκίων και της παραμονής τους σε υψηλά επίπεδα για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα. Η ισχύς του δολαρίου εξάγει τον οικονομικό πόνο στον υπόλοιπο κόσμο, δημιουργώντας σοβαρές μακροπρόθεσμες συνέπειες. Αποτελεί, στην ουσία, ένα ισχυρό κίνητρο για τις χώρες να επιδιώξουν την ενεργή έξοδό τους από το σύστημα του δολαρίου.
Ο Καναδάς μείωσε δραματικά τα αποθέματά του σε κρατικά ομόλογα των ΗΠΑ μέσα σε έναν μόνο μήνα, σημειώνοντας πτώση άνω των 42 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το αξιοσημείωτο είναι ότι αυτό συνέβη την ίδια ακριβώς στιγμή που άλλοι δυτικοί σύμμαχοι είτε διατηρούσαν σταθερές, είτε αύξαναν τις θέσεις τους. Όταν χτυπάει μια νομισματική κρίση, ο Καναδάς έχει πολύ περιορισμένες επιλογές. Θα μπορούσε να αυξήσει επιθετικά τα επιτόκια. Είναι μια επιλογή, αλλά ο καναδικός πληθωρισμός βρίσκεται μόλις στο 2,9%, γεγονός που δεν δικαιολογεί δραματικές κινήσεις.
Μια πιο πρακτική εναλλακτική είναι να ξεφορτωθεί τα αμερικανικά ομόλογα, να τα μετατρέψει σε δολάρια και να χρησιμοποιήσει αυτά τα δολάρια για να υπερασπιστεί άμεσα το εθνικό του νόμισμα. Η κατάρρευση αυτή δεν οφείλεται στην κατάρρευση της ίδιας της καναδικής οικονομίας. Περίπου το 85% της ευθύνης ανήκει αποκλειστικά στο ανερχόμενο δολάριο των ΗΠΑ, το οποίο καθοδηγείται από τις αυξήσεις της Fed.
Η Παγίδα των Ομολόγων και η Στροφή στην Κίνα
Η εξάρτηση από το δολάριο αποδεικνύεται μη βιώσιμη. Ενώ ο Καναδάς μπορεί να χρησιμοποιήσει τα υφιστάμενα αμερικανικά ομόλογα για να δημιουργήσει άμυνες, αυτό δεν αποτελεί μακροπρόθεσμη λύση. Οι περισσότερες κυβερνήσεις παγκοσμίως κατέχουν αμερικανικό χρέος μακράς διάρκειας, δηλαδή ομόλογα 10, 20 και 30 ετών, τα οποία αποτελούν την πλειονότητα των αποθεματικών των κεντρικών τραπεζών. Εδώ ακριβώς κρύβεται η πραγματική παγίδα.
Καθώς η Fed αυξάνει τα επιτόκια, η αγοραία αξία των υφιστάμενων αμερικανικών ομολόγων αναπόφευκτα θα κατακρημνιστεί. Μια αύξηση επιτοκίων κατά 1% πυροδοτεί περίπου 9% πτώση στην αξία των 10ετών ομολόγων. Αν τα επιτόκια ανέβουν κατά 2% –ένα εξαιρετικά πιθανό σενάριο– η πτώση μπορεί να πλησιάσει το 20%. Αυτό σημαίνει ότι όταν οι κεντρικές τράπεζες χρειαστεί να ξοδέψουν τα αποθεματικά τους εν μέσω κρίσης, η υποκείμενη αξία τους θα έχει ήδη εξαϋλωθεί. Το να βασίζεται ένα κράτος αποκλειστικά στα αμερικανικά ομόλογα είναι θεμελιωδώς ελαττωματική στρατηγική σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων επιτοκίων.
Η πιο έξυπνη μακροπρόθεσμη πορεία είναι η στρατηγική στροφή προς εμπορικές συμφωνίες εκτός δολαρίου, η περίφημη αποδολαριοποίηση. Αυτή η νομισματική πίεση είναι ο λόγος για τον οποίο ο Καναδάς επιταχύνει τις εμπορικές του σχέσεις με την Κίνα. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει απειλήσει να καταργήσει πλήρως την υφιστάμενη εμπορική συμφωνία USMCA μεταξύ ΗΠΑ, Μεξικού και Καναδά. Τέτοιου είδους απειλές από τον μεγαλύτερο εμπορικό σου εταίρο σε ωθούν γρήγορα στη διαφοροποίηση. Το δηλωμένο σχέδιο του Καναδά είναι να αυξήσει τις εξαγωγές προς την Κίνα κατά 50% έως το 2030. Με τη σημερινή πίεση, το νούμερο αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί πολύ πιο γρήγορα.
Η Φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης Στο Χείλος
Οι αυξήσεις των επιτοκίων, ωστόσο, δεν απειλούν μόνο την αγορά ομολόγων, αλλά θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο και ολόκληρο το αμερικανικό χρηματιστήριο. Σχεδόν τα πάντα που οδηγούν την απόδοση των αμερικανικών μετοχών αυτή τη στιγμή συνδέονται άμεσα με την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και την τεχνολογία. Αυτός ο τομέας εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από τα χαμηλά επιτόκια.
Πάνω από τις μισές αμερικανικές μετοχές έχουν σημαντική έκθεση στην AI, από κολοσσούς όπως η Meta μέχρι εταιρείες ημιαγωγών όπως η Micron. Η συγκέντρωση πλούτου στην τεχνολογία είναι συγκλονιστική. Οι 10 μεγαλύτερες αμερικανικές εταιρείες (κυρίως τεχνολογικές) αντιπροσωπεύουν πλέον το 34% όλων των κερδών του δείκτη S&P 500 και το 41% της συνολικής του αξίας. Επιπλέον, οι εταιρείες AI απορροφούν σχεδόν το 90% της χρηματοδότησης επιχειρηματικών κεφαλαίων (venture capital) στην Αμερική, ενώ η μισή έκδοση εταιρικών ομολόγων προέρχεται από αυτή τη στενή ομάδα.
Όλο αυτό το οικοδόμημα βασίζεται στον συνεχή, φθηνό δανεισμό. Αν τα επιτόκια παραμείνουν υψηλά, η μισή αξία των αμερικανικών μετοχών θα μπορούσε να αντιμετωπίσει σοβαρούς τριγμούς. Βρισκόμαστε σε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σημείο καμπής. Είμαστε στο 1997, όπου η δυναμική μπορεί να συνεχιστεί για λίγο ακόμα, ή στο 1999 ακριβώς πριν σκάσει η φούσκα των dot-com;
Ο Ιαπωνικός Εφιάλτης και το Ντόμινο
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η νομισματική κρίση της Ιαπωνίας επανήλθε με πλήρη ισχύ, προσθέτοντας ακόμη μεγαλύτερη πίεση στο δολάριο και στις αγορές ομολόγων. Η Ιαπωνία πούλησε πάνω από 70 δισεκατομμύρια δολάρια τον Μάιο σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να προστατεύσει το γιεν. Επίσης, προχώρησε σε αύξηση επιτοκίων. Παρ’ όλα αυτά, το γιεν κατέρρευσε περαιτέρω, ξεπερνώντας το όριο του 161 έναντι του δολαρίου.
Η Ιαπωνία είναι πραγματικά εγκλωβισμένη. Οι παρεμβάσεις της αποδεικνύονται αναποτελεσματικές. Από το 2022, το Τόκιο έχει ξοδέψει πάνω από 35 τρισεκατομμύρια γιεν (περισσότερα από 240 δισεκατομμύρια δολάρια) για να υπερασπιστεί ένα νόμισμα που απλώς συνεχίζει να πέφτει. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας αναγκάζεται ουσιαστικά να κυνηγάει την κάθε κίνηση της αμερικανικής Fed. Αν ο Γουόρς προχωρήσει σε αύξηση 25 μονάδων βάσης, ο Ιάπωνας κεντρικός τραπεζίτης Ueda ίσως χρειαστεί να κάνει το ίδιο για να αποτρέψει περαιτέρω υποτίμηση. Διαφορετικά, το περιβόητο yen carry trade (δανεισμός σε φθηνά γιεν για αγορά δολαρίων και ομολόγων) αναζωπυρώνεται αμέσως.
Το πιο ανησυχητικό σενάριο είναι μια συγχρονισμένη παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση. Αν αυξηθεί ταυτόχρονα το κόστος δανεισμού στις μεγαλύτερες οικονομίες, η πίστωση θα παγώσει, οι δαπάνες θα συρρικνωθούν και οι απλοί πολίτες θα έχουν λιγότερα χρήματα. Η Παγκόσμια Τράπεζα έχει ήδη μειώσει τις προβλέψεις για την παγκόσμια ανάπτυξη στο 2,5%, κυρίως λόγω του πολέμου στο Ιράν, χωρίς καν να έχει συνυπολογίσει την ταυτόχρονη σύσφιξη από Fed και Τράπεζα της Ιαπωνίας.
Με την εφοδιαστική αλυσίδα στα στενά του Χορμούζ να πιέζεται, τις ειρηνευτικές συνομιλίες για τον Λίβανο να βαλτώνουν και τον Ντόναλντ Τραμπ να παραμένει ο ορισμός του απρόβλεπτου, το μέλλον του παγκόσμιου συστήματος φαντάζει αβέβαιο. Ένα σύστημα στο οποίο η οικονομική μοίρα κάθε χώρας εξαρτάται από τις αποφάσεις για τα επιτόκια της Fed, είναι πλέον ξεκάθαρο πως δεν μπορεί να επιβιώσει στη σημερινή πολυπολική πραγματικότητα.
