Η τέλεια καταιγίδα: Πληθωρισμός, νομισματικός πόλεμος και η ψευδαίσθηση της αμερικανικής ηγεμονίας
Πώς η γεωπολιτική κρίση, η κατάρρευση των ασιατικών νομισμάτων και η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης ξεγυμνώνουν τις αδυναμίες του συστήματος, την ώρα που η Ουάσιγκτον εθελοτυφλεί
Ο πόλεμος στο Ιράν και η επακόλουθη αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή έχουν αρχίσει να συνθλίβουν κάθε γωνιά της παγκόσμιας οικονομίας. Η κατάσταση λαμβάνει πλέον εξαιρετικά σοβαρές διαστάσεις, με τον οικονομικό πόνο να εντείνεται μήνα με τον μήνα. Ωστόσο, η ρητορική που αναβλύζει από τα κέντρα αποφάσεων των ΗΠΑ παραμένει εγκλωβισμένη σε μια επικίνδυνη άρνηση της πραγματικότητας. Η πρόσφατη εμφάνιση του Σκοτ Μπέσεντ στη Γερουσία αποτέλεσε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της θεσμικής μυωπίας.
σχετικά άρθρα
Όταν ρωτήθηκε για τη βαθμολογία που θα έδινε στην αμερικανική οικονομία, η απάντησή του εστίασε σε μια υποτιθέμενη ιστορική ισχύ, επικαλούμενος ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 2,6% και μια “προσωρινή” άνοδο των τιμών. Όμως, ένας ρυθμός ανάπτυξης 2,6% σε μια οικονομία που λειτουργεί με δημοσιονομικό έλλειμμα σχεδόν 6% επί του ΑΕΠ δεν αποτελεί λόγο πανηγυρισμού. Είναι, αντίθετα, μια τραγική ένδειξη της υποκείμενης αδυναμίας και της τεράστιας σπατάλης που συντελείται μέσω των κυβερνητικών δαπανών, κρύβοντας κάτω από το χαλί τα δομικά προβλήματα που γιγαντώνονται.
Η αβάσταχτη ελαφρότητα του αμερικανικού χρέους
Η πραγματικότητα των αριθμών είναι αμείλικτη και διαψεύδει τα κυβερνητικά αφηγήματα. Ο Μπέσεντ παραδέχτηκε σιωπηρά την αποτυχία του περίφημου σχεδίου “333”. Η αρχική του στόχευση για περιορισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος στο 3% καταρρέει θεαματικά. Πλέον, θεωρείται επιτυχία αν το έλλειμμα πέσει κάτω από το 4% μέχρι το τέλος της θητείας Τραμπ, ενώ η επίτευξη πραγματικής ανάπτυξης 3% έως το 2028 φαντάζει περισσότερο με στοίχημα ρουλέτας παρά με ρεαλιστική πρόβλεψη.
Τα θεμελιώδη μεγέθη της αμερικανικής οικονομίας νοσούν βαριά. Ο λόγος του ομοσπονδιακού χρέους προς το ΑΕΠ προσεγγίζει πλέον το 100%. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι πληρωμές τόκων ως ποσοστό του ΑΕΠ βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας το 3% ετησίως. Αυτά δεν είναι τα χαρακτηριστικά μιας ακμάζουσας οικονομίας, αλλά ενός συστήματος που συντηρείται τεχνητά. Η μεγαλύτερη πληγή παραμένει ο επίμονος πληθωρισμός, ο οποίος προκαλεί σταδιακά ρήγματα στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό οικοδόμημα, απειλώντας να το αποδομήσει κομμάτι-κομμάτι.
Η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης ως τελευταίο οχυρό
Σε αυτό το εξαιρετικά εύθραυστο περιβάλλον, το μοναδικό στοιχείο που συγκρατεί τη ζήτηση για το αμερικανικό δολάριο είναι η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης (AI) και ο ενθουσιασμός γύρω από τις επικείμενες αρχικές δημόσιες προσφορές (IPOs), με αιχμή του δόρατος εταιρείες όπως η SpaceX. Χωρίς αυτόν τον τεχνολογικό οίστρο, η ζήτηση για το αμερικανικό νόμισμα θα βρισκόταν σε δραματική περιδίνηση. Όμως, αυτός ο πύργος από τραπουλόχαρτα είναι πολύ πιο ασταθής από όσο αντιλαμβάνεται η πλειοψηφία των επενδυτών.
Το παράδειγμα της Broadcom είναι ενδεικτικό της απόλυτης ευθραυστότητας. Η αμερικανική εταιρεία κατασκευής μικροτσίπ έχασε τις εκτιμήσεις κερδών της κατά 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια, και ως αποτέλεσμα, η μετοχή της κατέρρευσε κατά 15% σε μία μόλις συνεδρίαση. Μία εταιρεία, μία αστοχία στις προβλέψεις, και το 15% της κεφαλαιοποίησής της εξαϋλώθηκε εν μία νυκτί. Αυτή η πτώση πυροδότησε ένα μαζικό κύμα ρευστοποιήσεων σε ολόκληρο τον δείκτη NASDAQ 100, ο οποίος υποχώρησε πάνω από 1%. Το περιστατικό αυτό αποκαλύπτει πόσο αποκομμένες είναι οι σημερινές αποτιμήσεις από την πραγματική οικονομία. Βρίσκονται κυριολεκτικά στα σύννεφα, αγνοώντας τον κίνδυνο των υψηλών επιτοκίων που η Federal Reserve ενδέχεται να διατηρήσει, ή ακόμα και να αυξήσει, το 2027.
Νοτιοκορεατικό γουόν: ένα νόμισμα σε ελεύθερη πτώση
Η πίεση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Η πληθωριστική και ενεργειακή κρίση προκαλεί χάος στα νομίσματα παγκοσμίως, με το νοτιοκορεατικό γουόν να αποτελεί το πρώτο μεγάλο θύμα. Το νόμισμα έχει καταρρεύσει στα χαμηλότερα επίπεδά του από το 2009, επαναφέροντας μνήμες της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η Κορέα, ούσα μια βαθιά βιομηχανική και εξαγωγική οικονομία, έχει εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο: το υψηλό ενεργειακό κόστος ωθεί τους κατόχους νομίσματος σε ξεπούλημα, το γουόν υποτιμάται περαιτέρω, και αυτή η υποτίμηση κάνει τις εισαγωγές ενέργειας ακόμη πιο ακριβές, πυροδοτώντας νέο κύμα πωλήσεων.
Το παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι το κορεατικό χρηματιστήριο, ο δείκτης Kospi, κατέγραψε ταυτόχρονα ένα ιστορικό ράλι κερδών που άγγιξε το 220% τον τελευταίο χρόνο. Αυτή η τεράστια απόκλιση —η κατάρρευση του νομίσματος παράλληλα με την εκτόξευση των μετοχών— θυμίζει τα επίπεδα της φούσκας του dot-com και δεν μπορεί να διατηρηθεί για πολύ. Οι ξένοι επενδυτές το γνωρίζουν αυτό και έχουν ήδη ρευστοποιήσει κορεατικές μετοχές αξίας τουλάχιστον 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2026. Ο φόβος είναι διπλός: από τη μία μια ξεκάθαρη φούσκα στην αγορά, και από την άλλη η συναλλαγματική χασούρα που εξανεμίζει τις όποιες αποδόσεις.
Ιαπωνία: το πείραμα που καταρρέει υπό το βάρος της ενέργειας
Η Κορέα ωστόσο είναι μόνο η αρχή. Το πραγματικό ωστικό κύμα ετοιμάζεται να χτυπήσει από την Ιαπωνία, όπου η κατάσταση λαμβάνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Η ιαπωνική κυβέρνηση δαπάνησε το ποσό ρεκόρ των 73 δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσα σε έναν μόνο μήνα για να στηρίξει το γιεν. Το αποτέλεσμα; Απόλυτη αποτυχία. Το νόμισμα υποχώρησε ξανά στο επίπεδο του 160 έναντι του δολαρίου. Όταν δαπανάς τέτοια μυθικά ποσά χωρίς κανένα ουσιαστικό αντίκρισμα, το μήνυμα των αγορών είναι σαφές: τα μακροοικονομικά θεμελιώδη είναι ισχυρότερα από οποιαδήποτε κρατική παρέμβαση.
Η Ιαπωνία αποτελεί την πιο εκτεθειμένη ανεπτυγμένη οικονομία στον πλανήτη απέναντι σε ένα ενεργειακό σοκ, καθώς εισάγει το 90% της ενέργειάς της. Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ χτύπησε το Τόκιο στον πυρήνα του. Κάθε φορά που το γιεν αποδυναμώνεται, η εισαγόμενη ενέργεια γίνεται απαγορευτικά ακριβή. Οι κερδοσκόποι το διέγνωσαν νωρίς, αλλάζοντας ριζικά τις θέσεις τους και “σορτάροντας” επιθετικά το ιαπωνικό νόμισμα. Τώρα, η Τράπεζα της Ιαπωνίας (BOJ) και ο διοικητής της, Καζούο Ουέντα, βρίσκονται μπροστά στο φάσμα δραστικών αποφάσεων, με την πιθανότητα αύξησης των επιτοκίων να αγγίζει πλέον το 80%.
Ο εφιάλτης του ιαπωνικού επαναπατρισμού κεφαλαίων
Μια αύξηση των ιαπωνικών επιτοκίων, έστω και κατά 25 μονάδες βάσης, θα αποτελούσε την πιο τεκτονική νομισματική αλλαγή στη χώρα εδώ και δεκαετίες (τα υψηλότερα επιτόκια από το 1995) και οι συνέπειές της θα ταρακουνήσουν συθέμελα το παγκόσμιο σύστημα. Το κρίσιμο στοιχείο εδώ είναι ο τεράστιος όγκος των ιαπωνικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό, ο οποίος ανέρχεται σε περίπου 3,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ιδιώτες, συνταξιοδοτικά ταμεία και ασφαλιστικές εταιρείες κατέχουν κολοσσιαίες θέσεις σε αμερικανικά ομόλογα και μετοχές.
Για πρώτη φορά από την κρίση του 2008, η απόδοση του ιαπωνικού 10ετούς ομολόγου ξεπέρασε τη μερισματική απόδοση των ιαπωνικών μετοχών. Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο κίνητρο επαναπατρισμού των κεφαλαίων. Αν οι ιαπωνικοί θεσμοί αρχίσουν να πωλούν αμερικανικά στοιχεία ενεργητικού για να αγοράσουν εγχώρια ομόλογα, η εκροή θα είναι βιβλική. Και αν η αγορά απαιτήσει ακόμη υψηλότερες αποδόσεις, η BOJ θα βρεθεί στο απόλυτο αδιέξοδο: είτε θα αφήσει την αγορά ομολόγων να καταρρεύσει, είτε θα τυπώσει αχαλίνωτα χρήμα, καταστρέφοντας ολοσχερώς το γιεν. Σε κάθε περίπτωση, η πίεση στο αμερικανικό δολάριο, το οποίο ήδη εκτιμάται ότι είναι υπερτιμημένο κατά 20%, θα είναι συντριπτική, προκαλώντας σοκ στην αγοραστική δύναμη των ΗΠΑ.
Η επικίνδυνη αποσύνδεση της Ουάσιγκτον από την πραγματικότητα
Μπροστά σε αυτό το ντόμινο, η στάση της αμερικανικής πολιτικής ηγεσίας προκαλεί ίλιγγο. Ο Ντόναλντ Τραμπ εστιάζει στην κατασκευή ουρανοξυστών και το ύψος τους σε σχέση με τη δεξαμενή του Λίνκολν, αγνοώντας πλήρως τη μακροοικονομική κατάρρευση που συντελείται περιμετρικά των ΗΠΑ. Ακόμα πιο ανησυχητική είναι η προσέγγιση συμβούλων όπως ο Πίτερ Ναβάρο, ο οποίος χαρακτηρίζει τον πληθωρισμό ως αποκλειστικό πρόβλημα του Ιράν και τον βαφτίζει “Iran terror inflation”, πιστεύοντας ότι οι επιπτώσεις δεν θα χτυπήσουν την πόρτα της Αμερικής.
Η απόσταση μεταξύ της αντίληψης που επικρατεί στην Ουάσιγκτον και της στυγνής οικονομικής πραγματικότητας των αγορών μεγαλώνει καθημερινά. Οι συστημικοί κίνδυνοι που ελλοχεύουν από την ασιατική νομισματική κρίση, την επικείμενη ανατίμηση του ιαπωνικού χρέους και το σκάσιμο της φούσκας της τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορούν να εξορκιστούν με πολιτικά συνθήματα. Όσο πιο πολύ διευρύνεται αυτό το χάσμα, τόσο πιο βίαιη, απότομη και επώδυνη θα είναι η τελική διόρθωση που νομοτελειακά θα επιβάλουν οι αγορές.
