Η φούσκα των αμερικανικών αγορών, η στροφή στον χρυσό και η ψευδαίσθηση της ανάπτυξης
Πώς οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, ο επίμονος πληθωρισμός και οι υπερεκτιμημένες μετοχές απειλούν την παγκόσμια και ελληνική οικονομία, ενώ η Ασία συγκεντρώνει τον παγκόσμιο χρυσό
Βρισκόμαστε, δίχως αμφιβολία, σε μια οικονομική ζώνη του λυκόφωτος. Η πρόσφατη παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στη σύνοδο των G7 συνοδεύτηκε από μια γνώριμη, υπεραισιόδοξη ρητορική. Υπενθύμισε σε όλους τα τεράστια επενδυτικά κεφάλαια που υποτίθεται ότι εισρέουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, κάνοντας λόγο για πρωτοφανείς δεσμεύσεις που αγγίζουν τα 19,2 τρισεκατομμύρια δολάρια, με το Κατάρ μόνο να φέρεται έτοιμο να επενδύσει ένα τρισεκατομμύριο.
σχετικά άρθρα
Το νούμερο αυτό ξεπερνά το μισό του συνολικού αμερικανικού ΑΕΠ. Κάτι τέτοιο δείχνει ξεκάθαρα την πρόθεση να συντηρηθεί ένα αφήγημα απόλυτης κυριαρχίας, με στόχο να ωθηθούν οι αγορές σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα. Όμως, το κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει –και μας αφορά άμεσα, καθώς οι κραδασμοί της αμερικανικής αγοράς φτάνουν πάντα στις ευρωπαϊκές ακτές– είναι το εξής: Συνιστά αυτό μια πραγματική νίκη όταν η οικονομία λαμβάνει ξεκάθαρα το σχήμα «Κ»; Όταν, δηλαδή, η Wall Street πανηγυρίζει, την ώρα που η πραγματική οικονομία καταρρέει;
Η σκληρή πραγματικότητα και το κόστος της καθημερινότητας
Η αληθινή εικόνα της αμερικανικής οικονομίας απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί ρόδινη. Το Πεντάγωνο παραδέχθηκε πρόσφατα ότι μόνο οι εμπλοκές στη Μέση Ανατολή έχουν κοστίσει στην κυβέρνηση τουλάχιστον 29 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο πραγματικός αριθμός σήμερα είναι πολύ υψηλότερος, και κάθε δολάριο που δαπανάται για συγκρούσεις χρηματοδοτείται μέσω ελλειμμάτων, διογκώνοντας το ήδη υπέρογκο εθνικό χρέος.
Την ίδια στιγμή, τα απλά νοικοκυριά δέχονται απανωτά χτυπήματα. Σύμφωνα με έρευνες, οι Αμερικανοί καταναλωτές έχουν υποστεί ένα συλλογικό πλήγμα 59 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο βιοτικό τους επίπεδο. Οι τιμές της βενζίνης παραμένουν 35% πάνω από τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ το ντίζελ κοστίζει 40% περισσότερο. Αυτό μεταφράζεται σε μια μόνιμη επιβάρυνση 450 δολαρίων ανά νοικοκυριό. Πρόκειται για μια πραγματικότητα διόλου άγνωστη στην ελληνική κοινωνία, η οποία βιώνει ακριβώς τις ίδιες επίμονες πληθωριστικές πιέσεις στα ράφια των σούπερ μάρκετ και τις αντλίες των πρατηρίων, πιέσεις που συρρικνώνουν το διαθέσιμο εισόδημα με γεωμετρική πρόοδο.
Ακόμη και αν οι εφοδιαστικές αλυσίδες αποκατασταθούν πλήρως αύριο, η προσφορά πετρελαίου θα χρειαστεί μήνες για να ομαλοποιηθεί παγκοσμίως. Ο πληθωρισμός δεν εξαφανίζεται ως δια μαγείας. Εδραιώνεται στις τιμές, στις αλυσίδες εφοδιασμού και στις δομές κόστους των επιχειρήσεων, πολύ μετά το τέλος των φυσικών διαταραχών.
Το αδιέξοδο του εμπορίου και των επιτοκίων
Τα εμπορικά δεδομένα καθιστούν την εικόνα ακόμη πιο σκοτεινή. Οι τιμές των εισαγωγών στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 6,7% σε ετήσια βάση τον Μάιο, με τα τρόφιμα και τα ηλεκτρονικά είδη να ακριβαίνουν αισθητά. Όμως, οι τιμές των εξαγωγών αυξήθηκαν επίσης κατά 11,2%. Αυτό σημαίνει ότι τα αμερικανικά προϊόντα γίνονται απαγορευτικά ακριβά για τους ξένους αγοραστές, δημιουργώντας τον κίνδυνο η αμερικανική εξαγωγική μηχανή να πέσει σε τοίχο, καθώς η παγκόσμια ζήτηση στερεύει.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι οικονομολόγοι διεθνώς προβλέπουν πλέον ότι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) θα αναγκαστεί να προχωρήσει σε νέες αυξήσεις επιτοκίων μέχρι το τέλος του έτους. Εκτιμούν, μάλιστα, ότι ο δομικός πληθωρισμός δεν θα υποχωρήσει κάτω από τον στόχο του 2% πριν από το 2028. Αυτό μεταφράζεται σε χρόνια υψηλών επιτοκίων, ακριβού δανεισμού και ασφυκτικής οικονομικής πίεσης σε κάθε πτυχή της οικονομίας, κάτι που αναπόφευκτα θα καθυστερήσει και την όποια ουσιαστική νομισματική χαλάρωση από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), επηρεάζοντας άμεσα το κόστος χρήματος για τις ελληνικές επιχειρήσεις και τα στεγαστικά δάνεια.
Το τελευταίο οχυρό των μετοχών
Αντιλαμβανόμενος πλήρως αυτή την κατάσταση, ο Τραμπ επιδίδεται σε μια εκστρατεία δημοσίων σχέσεων, ανακοινώνοντας επενδυτικές δεσμεύσεις τρισεκατομμυρίων. Το αφήγημα πρέπει να παραμείνει θετικό πάση θυσία, διότι αν σπάσει η εμπιστοσύνη, όλα τα υπόλοιπα θα καταρρεύσουν.
Το αμερικανικό χρηματιστήριο είναι ουσιαστικά το μοναδικό φωτεινό σημείο σε ολόκληρη την οικονομική εικόνα των ΗΠΑ. Τα ομόλογα αντιμετωπίζουν προβλήματα, το δολάριο αποδυναμώνεται και η καταναλωτική εμπιστοσύνη καταρρέει. Οι μετοχές είναι ο τελευταίος πυλώνας. Όμως, ακόμη και αυτές είναι σήμερα επικίνδυνα υπερτιμημένες. Πάνω από το 60% των αναλυτών θεωρεί πλέον πολύ πιθανή μια διόρθωση της τάξης του 20%.
Η ζημιά από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις έχει γίνει, ο πληθωρισμός αποδεικνύεται επίμονος και αν η Fed αυξήσει τα επιτόκια, η «φούσκα» της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) θα ξεφουσκώσει βίαια. Ένα κραχ στο χρηματιστήριο θα διέλυε εν μια νυκτί ολόκληρο το επενδυτικό αφήγημα. Η πτώση των μετοχών σημαίνει πτώση της ζήτησης για δολάρια, γεγονός που οδηγεί σε ασθενέστερο νόμισμα και, κατ’ επέκταση, σε υψηλότερο εισαγόμενο πληθωρισμό.
Η αθόρυβη αποχώρηση από το δολάριο και η στροφή στον χρυσό
Ενώ το αφήγημα της αμερικανικής ισχύος συντηρείται τεχνητά, τα θεμέλια της παγκόσμιας οικονομίας μετατοπίζονται αθόρυβα. Μια νέα μεγάλη έκθεση επιβεβαιώνει αυτό που διαφαινόταν εδώ και μήνες: οι κεντρικές τράπεζες εγκαταλείπουν σταδιακά τα αμερικανικά ομόλογα ως κύριο αποθεματικό περιουσιακό στοιχείο. Παγκοσμίως, σχεδιάζουν να αγοράσουν περισσότερο χρυσό φέτος, εκμεταλλευόμενες τις διορθώσεις στις τιμές του, βλέποντας το πολύτιμο μέταλλο ως το απόλυτο ασφαλές καταφύγιο.
Κάθε δολάριο που μια κεντρική τράπεζα τοποθετεί στον χρυσό, είναι ένα δολάριο που δεν πηγαίνει στα αμερικανικά ομόλογα. Αυτό δυσκολεύει την Ουάσιγκτον να χρηματοδοτήσει τα θηριώδη ελλείμματά της και τις στρατιωτικές της δαπάνες. Η τάση αυτή ξεκίνησε δειλά το 2020 με την ανεξέλεγκτη εκτύπωση χρήματος κατά τη διάρκεια της πανδημίας, εντάθηκε με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις κατασχέσεις ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, και κορυφώνεται σήμερα. Πάνω από το 40% των κεντρικών τραπεζών παγκοσμίως επιθυμεί πλέον να αυξήσει τα αποθέματά του σε χρυσό, με μόλις 1% να εξετάζει το ενδεχόμενο πώλησης. Η εργαλειοποίηση του δολαρίου και των κυρώσεων, όπως οι πρόσφατες κατασχέσεις κρυπτονομισμάτων και ακινήτων, υπενθύμισε σε όλους τον κίνδυνο αντισυμβαλλομένου (counterparty risk).
Η αντεπίθεση της Ασίας στις παγκόσμιες αγορές
Η Ασία, από την πλευρά της, κάνει τη μεγαλύτερη κίνησή της για να αποσπάσει μερίδιο από τη δυτική αγορά χρυσού. Το Χονγκ Κονγκ ετοιμάζεται να λανσάρει ένα ολοκαίνουργιο σύστημα εκκαθάρισης χρυσού. Αυτό δεν είναι απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια. Έχει τη δυναμική να μετατοπίσει τεράστια τιμολογιακή ισχύ από το Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη προς την Ανατολή.
Η Κίνα επιδιώκει πραγματική ανακάλυψη τιμών μέσω φυσικού χρυσού, θέλοντας να αποθηκεύεται εντός του δικού της οικοσυστήματος και όχι σε δυτικά θησαυροφυλάκια. Το πιο σημαντικό; Επιθυμεί όλοι οι διακανονισμοί να γίνονται στο κινεζικό γουάν και όχι σε δολάρια. Το σύστημα του Χονγκ Κονγκ προσφέρει μηδενικό ΦΠΑ και μηδενικό φόρο υπεραξίας, δημιουργώντας ένα τεράστιο οικονομικό κίνητρο.
Δίπλα στο Χονγκ Κονγκ, η Σιγκαπούρη λανσάρει επίσης το δικό της σύστημα, προωθώντας τον εαυτό της ως έναν ουδέτερο και αξιόπιστο κόμβο αποθήκευσης πλούτου, σχεδιάζοντας μάλιστα να προσφέρει επίσημες υπηρεσίες φύλαξης για άλλες κεντρικές τράπεζες. Πρόκειται για μια άμεση, μετωπική πρόκληση προς την Τράπεζα της Αγγλίας και τη Fed. Καθώς ο φυσικός χρυσός μετακινείται προς την Ανατολή, αποδυναμώνεται ο έλεγχος των τιμών που ασκείται τεχνητά μέσω των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (χάρτινος χρυσός) στη Δύση.
Η φούσκα της SpaceX: Καινοτομία ή παραλογισμός;
Ενώ ο χρυσός αναζητά την πραγματική του αξία, οι αμερικανικές αγορές παράγουν το ακριβώς αντίθετο. Μέσα σε λίγες ημέρες, η SpaceX του Ίλον Μασκ ξεπέρασε κολοσσούς όπως η Microsoft και η Amazon, φτάνοντας να αποτιμάται κοντά στα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια. Μια εταιρεία που πέρυσι κατέγραψε ζημιές σχεδόν 5 δισεκατομμυρίων, αποτιμάται πλέον υψηλότερα από εταιρείες με πολλαπλάσια, πραγματικά έσοδα. Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της στρέβλωσης, η Microsoft είχε έσοδα άνω των 280 δισ. δολαρίων και η Amazon ξεπέρασε τα 700 δισ., την ώρα που η SpaceX δεν άγγιξε καν τα 19 δισ.
Αυτό ορίζει τον απόλυτο παραλογισμό. Το γεγονός ότι μόνο το 5% των μετοχών της SpaceX είναι διαθέσιμο στο κοινό (με το υπόλοιπο 95% να βρίσκεται στα χέρια στελεχών και αρχικών επενδυτών) δημιουργεί μια τεχνητή σπάνη. Τεράστια ποσά κυνηγούν μια ελάχιστη ποσότητα μετοχών, μετατρέποντας την εταιρεία σε μια μετοχή τύπου «meme», βασισμένη καθαρά στο hype.
Για να βάλουμε τα πράγματα σε μια ρεαλιστική βάση: η κεφαλαιοποίηση της SpaceX είναι πλέον μεγαλύτερη από το συνολικό ετήσιο ΑΕΠ της Ρωσίας, το οποίο κυμαίνεται στα 2,6 τρισ. δολάρια. Μια εταιρεία χωρίς ουσιαστικά κέρδη αξίζει περισσότερο από την οικονομική παραγωγή της μεγαλύτερης σε έκταση χώρας του κόσμου και ενός κολοσσού παραγωγής εμπορευμάτων. Αυτό δεν είναι επένδυση, είναι ορισμός της κερδοσκοπίας.
Η ώρα της αλήθειας για τις παγκόσμιες αγορές
Η περίπτωση της SpaceX δεν είναι η αιτία της φούσκας, αλλά το πιο ξεκάθαρο σύμπτωμά της. Σήμερα, οι 10 κορυφαίες αμερικανικές μετοχές ξεπερνούν συλλογικά τα 25 τρισεκατομμύρια δολάρια σε κεφαλαιοποίηση. Το νούμερο αυτό ξεπερνά ολόκληρο το ετήσιο ΑΕΠ της Κίνας. Η συγκέντρωση κερδοσκοπικού χρήματος σε μια χούφτα τεχνολογικών ονομάτων δεν υπήρξε ποτέ τόσο ακραία στην ιστορία.
Τίποτα δεν επιτρέπεται να πάει στραβά στο αμερικανικό αφήγημα, διότι αν γίνει το λάθος, το σκάσιμο της φούσκας θα έχει ιστορικές διαστάσεις. Μια απογοητευτική ανακοίνωση κερδών, μια νέα αύξηση επιτοκίων από τη Fed, ή μια κατάρρευση των γεωπολιτικών ισορροπιών θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια ανεξέλεγκτη διόρθωση, τα απόνερα της οποίας θα χτυπήσουν αναπόφευκτα και τη Λεωφόρο Αθηνών, συμπαρασύροντας το ήδη εύθραυστο ευρωπαϊκό οικονομικό περιβάλλον. Όταν μια αγορά είναι τόσο μοχλευμένη πάνω στο momentum και την ψυχολογία, η πτώση είναι πάντα εξίσου βίαιη με την άνοδο. Η ιστορία, άλλωστε, έχει αποδείξει πως οι αριθμοί κάποια στιγμή επιστρέφουν πάντα στην πραγματικότητα.