Πώς η ανασυγκρότηση του Ιράν, τα ιαπωνικά επιτόκια και η τεχνητή νοημοσύνη απειλούν τις παγκόσμιες αγορές
Ο λογαριασμός των 300 δισ. δολαρίων για τη Μέση Ανατολή, η ιστορική στροφή του Τόκιο και ο κίνδυνος ενός νέου πληθωριστικού σοκ.
Ακόμη και με τον πόλεμο στο Ιράν να σέρνεται προς ένα πιθανό τέλος, οι αγορές δεν έχουν βγει από τη ζώνη κινδύνου. Ούτε καν κατά προσέγγιση. Η ίδια η ειρηνευτική συμφωνία θέτει τις Ηνωμένες Πολιτείες –και κατ’ επέκταση το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα– σε μια εξαιρετικά δύσκολη οικονομική θέση. Το κρίσιμο ερώτημα που πλανάται πάνω από τα γραφεία των αναλυτών είναι απλό: Αν το ταμείο ανασυγκρότησης των 300 δισ. δολαρίων γίνει πραγματικότητα, από πού ακριβώς θα προέλθουν αυτά τα κεφάλαια;
σχετικά άρθρα
Ο Τζέι Ντι Βανς επιβεβαίωσε πρόσφατα ότι το Ιράν θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτό το αστρονομικό ποσό για να ανοικοδομήσει τη χώρα. Όμως, αυτά τα χρήματα θα προέλθουν από τα κράτη του Κόλπου ή από τις τσέπες των Αμερικανών φορολογουμένων; Κανείς δεν δίνει μια ξεκάθαρη απάντηση και οι σημαντικότερες φωνές εντός της Ουάσιγκτον εκφράζουν ήδη έντονη δυσαρέσκεια. Σε αυτό το κλίμα, πρέπει να συνυπολογιστεί ότι το κόστος του πολέμου άγγιζε τα 2 δισ. δολάρια την ημέρα. Και τώρα, τίθεται το ζήτημα της χρηματοδότησης της ανοικοδόμησης των όσων καταστράφηκαν.
Τις τελευταίες ώρες, οι αγορές κατέγραψαν άνοδο της τάξης του 2% έως 3% σε μετοχές και ομόλογα. Όλοι προεξοφλούν ένα γρήγορο και καθαρό τέλος στον πόλεμο. Και αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την παρούσα συγκυρία τόσο επικίνδυνη.
Ο γρίφος της χρηματοδότησης και το ξεπούλημα
Όσο μεγαλύτερη είναι η προσδοκία που ενσωματώνεται στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, τόσο πιο σκληρή είναι η πτώση όταν οι προσδοκίες δεν συναντούν την πραγματικότητα. Οι αγορές δεν απορροφούν ομαλά την απογοήτευση όταν έχουν ήδη τιμολογήσει το τέλειο σενάριο. Η JP Morgan αναμένει ότι το πετρέλαιο θα πέσει στα 70 δολάρια το βαρέλι τις επόμενες εβδομάδες, εφόσον τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν πλήρως και η ιρανική προσφορά κατακλύσει ξανά την αγορά.
Αν οι ΗΠΑ δεν πληρώσουν τον λογαριασμό της ανασυγκρότησης, το βάρος θα πέσει στα κράτη του Κόλπου. Όμως, οι οικονομίες του Κόλπου έχουν επίσης υποστεί πλήγματα από την περιφερειακή αστάθεια. Ο μόνος ρεαλιστικός τρόπος για να συγκεντρώσουν 300 δισ. δολάρια γρήγορα, είναι να ρευστοποιήσουν τα διαθέσιμά τους σε αμερικανικά ομόλογα και συναλλαγματικά αποθέματα. Αυτό από μόνο του δημιουργεί ένα τεράστιο σοκ προσφοράς στην αγορά ομολόγων. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατέχουν από κοινού σχεδόν 250 δισ. δολάρια σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Εάν αυτά πουληθούν μαζικά για να χρηματοδοτηθεί το Ιράν, η αγορά θα πλημμυρίσει από χρέος, προκαλώντας κατακόρυφη άνοδο των αποδόσεων.
Το γεωπολιτικό πόκερ και η ενεργειακή απειλή
Την ίδια στιγμή, οι διαπραγματεύσεις παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες. Η Ουάσιγκτον απαιτεί από το Ιράν να καταστρέψει πλήρως τα αποθέματα ουρανίου του πριν υπάρξει οποιαδήποτε ουσιαστική άρση των κυρώσεων ή αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων. Το Ιράν, από την πλευρά του, απαιτεί μια έμπρακτη κίνηση καλής θέλησης πριν προχωρήσει σε μια τόσο μη αναστρέψιμη γεωπολιτική παραχώρηση.
Εάν οι συνομιλίες καταρρεύσουν, βρισκόμαστε άμεσα αντιμέτωποι με μια ανανεωμένη πετρελαϊκή κρίση και ένα πληθωριστικό σοκ για το οποίο οι αγορές είναι εντελώς απροετοίμαστες. Η Goldman Sachs έχει ήδη τιμολογήσει αυτό το εφιαλτικό σενάριο: εάν τα Στενά του Ορμούζ κλείσουν ξανά, το πετρέλαιο θα μπορούσε να εκτιναχθεί στα 130 δολάρια ανά βαρέλι.
Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε άμεσο και σκληρό αντίκτυπο και στα ελληνικά δεδομένα. Η Ελλάδα, ούσα μια χώρα με υψηλή εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας, θα έβλεπε το κόστος των καυσίμων και της βιομηχανικής παραγωγής να εκτοξεύεται. Ο εισαγόμενος πληθωρισμός θα μετακυλιόταν ακαριαία στα ράφια των σούπερ μάρκετ, ροκανίζοντας το ήδη πιεσμένο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και ακυρώνοντας την όποια προσπάθεια αποκλιμάκωσης των τιμών καταγράφεται το τελευταίο διάστημα.
Η ιστορική αφύπνιση της Ιαπωνίας
Και ενώ το γεωπολιτικό σκηνικό παραμένει ρευστό, η Ιαπωνία έκανε το αδιανόητο. Η κεντρική τράπεζα της χώρας (Bank of Japan) αύξησε τα επιτόκια στο υψηλότερο επίπεδο από το 1995. Το βασικό επιτόκιο της Ιαπωνίας βρίσκεται πλέον στο 1%. Ο λόγος; Οι μαζικές παρεμβάσεις απέτυχαν παταγωδώς. Η Ιαπωνία πούλησε σχεδόν 70 δισ. δολάρια προσπαθώντας να σώσει το γεν, χωρίς κανένα μόνιμο αποτέλεσμα.
Η Ιαπωνία εισάγει σχεδόν το 90% της ενέργειάς της. Ένα αδύναμο γεν σημαίνει ότι κάθε βαρέλι πετρελαίου κοστίζει περισσότερο. Είχαν ήδη αντλήσει σχεδόν 80 εκατομμύρια βαρέλια από τα στρατηγικά τους αποθέματα για να απορροφήσουν το πλήγμα. Ο πληθωρισμός χονδρικής στη χώρα έχει εκτοξευθεί στο 6,3%. Η αύξηση των επιτοκίων ήταν η μοναδική διέξοδος για να σταματήσει η αιμορραγία.
Ο κίνδυνος του carry trade
Επειδή η Ιαπωνία αύξησε τα επιτόκια, βρισκόμαστε πλέον σε επικίνδυνο έδαφος για τα περιουσιακά στοιχεία παγκοσμίως. Η Ιαπωνία κατέχει πάνω από 2,1 τρισ. δολάρια σε αμερικανικές μετοχές και ομόλογα. Αυτή η τεράστια δεξαμενή κεφαλαίων δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια ετών με σχεδόν μηδενικά ιαπωνικά επιτόκια, καθώς το χρήμα έφευγε στο εξωτερικό κυνηγώντας αποδόσεις (το λεγόμενο carry trade).
Αν το γεν ενισχυθεί από εδώ και πέρα, οι Ιάπωνες επενδυτές θα αρχίσουν να επαναπατρίζουν τα κεφάλαιά τους. Γιατί να αναλάβουν συναλλαγματικό κίνδυνο διακρατώντας αμερικανικά ομόλογα, όταν πλέον τα εγχώρια ιαπωνικά προσφέρουν ικανοποιητικές αποδόσεις; Κατά τη διάρκεια προηγούμενων αυξήσεων επιτοκίων από τη BOJ, οι αμερικανικές μετοχές διόρθωσαν απότομα. Μια τέτοια μαζική έξοδος κεφαλαίων θα ρίξει τις τιμές των ομολόγων, αυξάνοντας δραματικά τις αποδόσεις τους διεθνώς.
Η τεχνολογική δίψα για νέο χρέος
Ακόμη και αν αφήσουμε την Ιαπωνία στην άκρη, η παγκόσμια αγορά ομολόγων αντιμετωπίζει ένα άλλο «τσουνάμι». Η βιομηχανία της τεχνολογίας εκδίδει ομόλογα με ανησυχητικό ρυθμό. Η Nvidia μόλις ανακοίνωσε ότι θέλει να δανειστεί 25 δισ. δολάρια. Το γεγονός ότι μια εταιρεία με τόσο τεράστια ταμειακά διαθέσιμα στρέφεται στην αγορά ομολόγων εγείρει σοβαρά ερωτήματα. Προφανώς, οι τεχνολογικοί κολοσσοί βλέπουν τις αποδόσεις των ομολόγων να χτυπούν κόκκινο σύντομα και θέλουν να «κλειδώσουν» τα τρέχοντα επιτόκια πριν η κατάσταση ξεφύγει.
Οι απαιτήσεις για τις υποδομές της τεχνητής νοημοσύνης είναι ιλιγγιώδεις. Αναμένεται ότι οι μεγάλοι παίκτες θα ξοδέψουν συνδυαστικά 1 τρισ. δολάρια το επόμενο έτος. Εταιρείες όπως η Amazon, η Oracle και η Meta έχουν ήδη εκδώσει πάνω από 100 δισ. δολάρια σε εταιρικά ομόλογα φέτος.
Ακόμη πιο ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι η Google μόλις πούλησε ομόλογα αξίας άνω των 40 δισ. δολαρίων σε ξένα νομίσματα (ευρώ, βρετανικές λίρες, ελβετικά φράγκα). Γιατί; Διότι η αμερικανική αγορά ομολόγων είναι τόσο κορεσμένη που η πώληση στο εξωτερικό έχει γίνει η καλύτερη επιλογή. Αυτή είναι μια εκκωφαντική παραδοχή, κρυμμένη πίσω από τις τεχνοκρατικές ανακοινώσεις των εταιρικών οικονομικών.
Ο αντίκτυπος στα ελληνικά και ευρωπαϊκά δεδομένα
Η ταυτόχρονη πίεση από τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, τον εταιρικό δανεισμό της Big Tech και την πιθανή ρευστοποίηση τίτλων από τον Κόλπο και την Ιαπωνία, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα. Όταν η προσφορά χρέους υπερβαίνει κατά πολύ τη ζήτηση, οι αποδόσεις (yields) αναγκαστικά ανεβαίνουν.
Για την Ευρώπη και κατ’ επέκταση για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε άμεσο κίνδυνο. Εάν οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων εκτοξευθούν, θα συμπαρασύρουν τα ευρωπαϊκά ομόλογα και τα επιτόκια δανεισμού. Για την ελληνική αγορά ομολόγων, αυτό θα σήμαινε αύξηση του κόστους δανεισμού του ελληνικού δημοσίου και διεύρυνση των spreads, παρά τις πρόσφατες αναβαθμίσεις της οικονομίας. Παράλληλα, οι ελληνικές επιχειρήσεις, στην προσπάθειά τους να χρηματοδοτήσουν τον ψηφιακό τους μετασχηματισμό, θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα εξαιρετικά ακριβό χρήμα, φρενάροντας τον ρυθμό ανάπτυξης και τις νέες επενδύσεις.
Η τέλεια καταιγίδα στις αγορές
Η ειρηνευτική συμφωνία στο Ιράν μπορεί να τερματίσει έναν κινητικό πόλεμο, αλλά δεν τερματίζει τον πόλεμο στην αγορά ομολόγων. Αυτός ο πόλεμος μόλις εισέρχεται σε μια νέα και δυνητικά πολύ πιο επικίνδυνη φάση.
Η απορρόφηση της τεράστιας προσφοράς χρέους, η πιθανή αντιστροφή των ροών κεφαλαίων από την Ασία και ο μόνιμος κίνδυνος ενός νέου γεωπολιτικού αδιεξόδου συνθέτουν το σκηνικό της τέλειας καταιγίδας. Η παγκόσμια αγορά ομολόγων δοκιμάζεται στα όριά της και η ικανότητα των κεντρικών τραπεζών να διαχειριστούν ταυτόχρονα τις γεωπολιτικές αναταράξεις, τη νομισματική άμυνα της Ιαπωνίας και την αχαλίνωτη δίψα της τεχνολογίας για ρευστότητα, θα κρίνει το εάν βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας νέας παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η ηρεμία που δείχνουν τα ταμπλό των χρηματιστηρίων, μάλλον κρύβει κάτω από το χαλί τις πραγματικές και δομικές αναταράξεις της επόμενης μέρας.