Οι κυρώσεις φαίνεται πως δεν έχουν τελειωμό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν πρόσω ολοταχώς στην επιβολή νέων, εξοντωτικών οικονομικών τιμωριών στο Ιράν, σε μια συντονισμένη προσπάθεια να αποκόψουν πλήρως τη χώρα από κάθε πηγή εσόδων. Η στρατηγική αυτή, η οποία εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της νέας αμερικανικής διοίκησης, αναδεικνύει τον βαθμό στον οποίο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να εργαλειοποιηθεί. Όμως, καθώς οι αγορές παρακολουθούν αυτή τη γεωπολιτική σκακιέρα, ένα πράγμα γίνεται ξεκάθαρο: η τάση της αποδολαριοποίησης πρόκειται να επιταχυνθεί δραματικά.
σχετικά άρθρα
Βρεθήκαμε σε αυτό ακριβώς το σταυροδρόμι το 2022, με την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Τότε, η Δύση επέλεξε να παγώσει τα συναλλαγματικά αποθέματα της Ρωσίας, στέλνοντας περίπου 280 δισεκατομμύρια δολάρια σε μια «μαύρη τρύπα». Η ζημιά στην εμπιστοσύνη έγινε. Οι κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως, βλέποντας τον κίνδυνο να παγώσουν τα δικά τους περιουσιακά στοιχεία, ξεκίνησαν μια άνευ προηγουμένου διαφοροποίηση των αποθεματικών τους. Ενώ πριν το 2022 αγόραζαν λιγότερους από 20 τόνους χρυσού τον μήνα, αμέσως μετά την κίνηση των G7, οι μηνιαίες αγορές εκτοξεύτηκαν από τους 50 στους σχεδόν 200 τόνους. Σήμερα, με το μέτωπο του Ιράν να φλέγεται, ο οικονομικός πόλεμος επιστρέφει σε πλήρη εξέλιξη, αλλά αυτή τη φορά, η ηγεμονία του δολαρίου είναι αισθητά πιο αποδυναμωμένη.
Η «Οικονομική Οργή» και το Μήνυμα στις Παγκόσμιες Τράπεζες
Πριν από μερικές εβδομάδες, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εγκαινίασε την επιχείρηση «Οικονομική Οργή» (Operation Economic Fury). Ο υπουργός Scott Bessent έστειλε μια σαφή παγκόσμια προειδοποίηση: κάθε τράπεζα στον κόσμο πρέπει να προσέχει τα βήματά της, ειδικά αν επιλέξει να συναλλαγεί με το Ιράν. Οι ΗΠΑ απειλούν ανοιχτά με δευτερογενείς κυρώσεις όποιο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα συμμετέχει στη «σκιώδη» τραπεζική αρχιτεκτονική της Τεχεράνης.
Ήδη έχουν τιμωρηθεί 35 οντότητες που συνδέονται με τα ιρανικά δίκτυα, καθώς και ένα κινεζικό διυλιστήριο πετρελαίου. Ο κίνδυνος για τις τράπεζες είναι τεράστιος. Ακόμα κι αν απλώς παρέχουν εμπορική χρηματοδότηση ή ασφάλιση σε ιδιώτες Κινέζους διυλιστές που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο, κινδυνεύουν να αποκοπούν πλήρως από το σύστημα του αμερικανικού δολαρίου, συμπεριλαμβανομένου του SWIFT, ενώ τα περιουσιακά τους στοιχεία στη Δύση μπορεί να κατασχεθούν. Αυτό δεν είναι απλώς μια απειλή προς το Ιράν· είναι ένα άμεσο μήνυμα προς το Πεκίνο και ολόκληρο τον αναπτυσσόμενο κόσμο.
Η Κινεζική Απάντηση και οι Εναλλακτικές Διαδρομές
Η Κίνα, φυσικά, δεν παρακολουθεί με σταυρωμένα τα χέρια. Το Πεκίνο έχει ήδη αρχίσει να αναπτύσσει τις δικές του λύσεις για να παρακάμψει αυτές τις κυρώσεις. Μια προφανής διέξοδος είναι η χρήση φυσικού χρυσού για την πληρωμή του ιρανικού πετρελαίου. Υπάρχει άλλωστε μια άμεση σιδηροδρομική σύνδεση 10.000 χιλιομέτρων που ενώνει την Κίνα με την Τεχεράνη μέσω Κεντρικής Ασίας, καθιστώντας τις χερσαίες εμπορευματικές μεταφορές εφικτές και εξαιρετικά δύσκολο να ελεγχθούν από τον αμερικανικό στρατό.
Παράλληλα, η Κίνα είναι πιθανό να χρησιμοποιήσει μικρότερες περιφερειακές τράπεζες, οι οποίες έχουν ελάχιστη ή μηδενική έκθεση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, αποφεύγοντας έτσι να εμπλέξει κολοσσούς όπως η Bank of China. Αυτό επιβεβαιώνεται από την εντυπωσιακή άνοδο του κινεζικού συστήματος διασυνοριακών πληρωμών (CIPS), το οποίο καταγράφει αύξηση 50% στις συναλλαγές του, αγγίζοντας σχεδόν το ένα τρισεκατομμύριο γουάν σε μέσο ημερήσιο τζίρο. Κάθε φορά που οι ΗΠΑ εργαλειοποιούν το δολάριο, δίνουν στην κινεζική εναλλακτική λύση περισσότερο χώρο να αναπτυχθεί.
Ο Στόχος των Κυρώσεων και η Ελληνική Ναυτιλία στο Επίκεντρο
Ο δηλωμένος στόχος του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών είναι να συνθλίψει την ιρανική οικονομία προκαλώντας κατάρρευση του νομίσματός της. Σύμφωνα με τον Bessent, ο πληθωρισμός στο Ιράν έχει ήδη διπλασιαστεί και η αξία του νομίσματος έχει ουσιαστικά εξανεμιστεί, φτάνοντας τα 1,8 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο. Ο αποκλεισμός κοστίζει στην Τεχεράνη 170 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως σε χαμένα έσοδα από πετρέλαιο.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται και μια κρίσιμη παράμετρος που μας αφορά άμεσα: το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ προειδοποιεί ότι θα «χτυπήσει» οποιοδήποτε πρόσωπο, πλοίο ή οντότητα ασχολείται με το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου. Για την ελληνική εμπορική ναυτιλία, η οποία ελέγχει ένα τεράστιο μερίδιο της παγκόσμιας μεταφοράς ενέργειας, αυτή η εξέλιξη απαιτεί χειρουργικούς χειρισμούς. Η συμμόρφωση των ελληνόκτητων δεξαμενόπλοιων με το περίπλοκο πλέγμα των κυρώσεων είναι μονόδρομος για να αποφευχθούν εξοντωτικά πρόστιμα ή ακόμα και κατασχέσεις στόλων, προσθέτοντας ωστόσο τεράστιο ρίσκο και κόστος συμμόρφωσης στις εγχώριες ναυτιλιακές εταιρείες.
Ο Εισαγόμενος Πληθωρισμός και η Ευρωπαϊκή Ανασφάλεια
Η προσπάθεια απομόνωσης μιας τόσο μεγάλης πηγής ενέργειας δημιουργεί ισχυρές αναταράξεις. Ο πληθωρισμός στην Ευρώπη δεν έχει κορυφωθεί, η ΕΚΤ παραμένει σε κατάσταση πανικού, και το ενεργειακό κόστος σκαρφαλώνει εκ νέου (καταγράφοντας ήδη άνοδο 11%). Με την ανάπτυξη του ΑΕΠ στην Ευρωζώνη να βρίσκεται στο αναιμικό 0,8%, ο κίνδυνος ύφεσης είναι ορατός.
Για την ελληνική οικονομία, αυτό μεταφράζεται άμεσα σε εισαγόμενο πληθωρισμό. Οι ανατιμήσεις στα καύσιμα, στα μεταφορικά κόστη και στα ράφια των σούπερ μάρκετ υπενθυμίζουν στους Έλληνες καταναλωτές ότι τα γεωπολιτικά παιχνίδια στην άλλη άκρη του κόσμου χτυπούν την πόρτα του σπιτιού τους. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές ευρωπαϊκές (και ελληνικές) επιχειρήσεις στρέφονται αναγκαστικά προς την Κίνα για φθηνότερες εισαγωγές – δεν είναι θέμα επιλογής, αλλά επιβίωσης απέναντι στην κατακόρυφη αύξηση του κόστους λειτουργίας τους.
Η Επέκταση στον Κυβερνοχώρο και το Καταφύγιο του Χρυσού
Η επιχειρησιακή κλίμακα των κυρώσεων πλέον επεκτείνεται και στα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Ο μύθος ότι τα κρυπτονομίσματα βρίσκονται στο απυρόβλητο καταρρίπτεται. Η αμερικανική κυβέρνηση, συνεργαζόμενη στενά με την Tether –τον μεγαλύτερο εκδότη stablecoin στον κόσμο– προχώρησε στη δέσμευση 344 εκατομμυρίων δολαρίων σε crypto που συνδέονταν με την ιρανική κεντρική τράπεζα. Όσο κάποιος βρίσκεται εντός του ευρύτερου δολαριακού οικοσυστήματος, είτε μέσω της Wall Street είτε μέσω ψηφιακών λογιστικών βιβλίων, οι αρχές μπορούν να τον εντοπίσουν.
Αυτή η άνευ προηγουμένου εργαλειοποίηση αφήνει στις παγκόσμιες κεντρικές τράπεζες μια εξαιρετικά περιορισμένη επιλογή. Αν η επένδυση σε αμερικανικά ομόλογα τίθεται υπό αμφισβήτηση –ειδικά με το χρέος των ΗΠΑ να ξεπερνά το 100% του ΑΕΠ και τον κίνδυνο νομισματικής υποτίμησης να ελλοχεύει– το μόνο ασφαλές, “αναλογικό” καταφύγιο παραμένει ο χρυσός.
Το πρώτο τρίμηνο του έτους, οι κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως αγόρασαν καθαρά 244 τόνους χρυσού. Είναι ένας αγώνας δρόμου για ασφάλεια. Όσο η «Οικονομική Οργή» συνεχίζεται και ο ενδεχόμενος αποκλεισμός από το δολάριο κρέμεται σαν δαμόκλειος σπάθη πάνω από κράτη και αγορές, τα θεμέλια της δυτικής οικονομικής αρχιτεκτονικής τίθενται υπό σοβαρή δοκιμασία. Το αν το Ιράν θα επιβιώσει μένει να φανεί, όμως η βεβαιότητα είναι μία: ο κόσμος αλλάζει ταχύτατα σελίδα, και οι συνέπειες θα φτάσουν πολύ πιο μακριά από τα σύνορα της Μέσης Ανατολής.
