Η εύθραυστη εκεχειρία, τα Ιρανικά πετρέλαια και το παιχνίδι επιβίωσης του δολαρίου
Πίσω από τους πανηγυρισμούς για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, κρύβεται μια παγκόσμια αγορά ενέργειας σε κρίση, μια αμερικανική οικονομία στα όριά της και ένας «πόλεμος» κυρώσεων που κινδυνεύει να γυρίσει μπούμερανγκ.
Αναλύοντας τις πρόσφατες διαπραγματεύσεις και τις καταιγιστικές εξελίξεις γύρω από την εκεχειρία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, το πρώτο και βασικότερο συμπέρασμα είναι πως βρισκόμαστε σε μια κατάσταση απόλυτης ρευστότητας. Οι επόμενες δύο εβδομάδες αποτελούν, στην καλύτερη περίπτωση, το ρίξιμο ενός νομίσματος στον αέρα. Η αρχική αντίδραση των αγορών ήταν η αναμενόμενη σε περιόδους πρόσκαιρης ανακούφισης: ο δείκτης S&P πρόσθεσε σχεδόν 2 τρισεκατομμύρια δολάρια στην κεφαλαιοποίησή του, οι παγκόσμιες μετοχές κατέγραψαν άνοδο, όπως και ο χρυσός, ενώ το πετρέλαιο αρχικά υποχώρησε. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι αδυσώπητη. Μέχρι να υπάρξει μια οριστική ειρηνευτική συμφωνία που να ικανοποιεί πλήρως την Τεχεράνη, ο κίνδυνος μιας νέας, ραγδαίας κλιμάκωσης παραμένει σταθερά πάνω στο τραπέζι.
σχετικά άρθρα
Το περίφημο σχέδιο 10 σημείων του Ιράν διατηρεί έναν μαξιμαλιστικό χαρακτήρα. Η ηγεσία της χώρας γνωρίζει καλά πως διαθέτει τεράστιο μοχλό πίεσης, τόσο μέσω της Χαμάς όσο και μέσω του ελέγχου νευραλγικών θαλάσσιων περασμάτων, και δεν προτίθεται να τον εγκαταλείψει εύκολα. Η απόδειξη αυτού ήρθε λίγες μόλις ώρες μετά την κήρυξη της εκεχειρίας, με το εντυπωσιακό χτύπημα από drones στον κρίσιμο αγωγό Ανατολής-Δύσης (East-West pipeline) της Σαουδικής Αραβίας. Η ζημιά, αν και ακόμη αξιολογείται, δεν αφήνει περιθώρια για εφησυχασμό. Πρόκειται για την αρτηρία που μεταφέρει κοντά στα 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως προς την Ερυθρά Θάλασσα – ίσως το μοναδικό ασφαλές φορτίο που κατευθύνεται από το Βασίλειο προς τον υπόλοιπο κόσμο αυτή τη στιγμή. Εάν ο αγωγός ή οι σταθμοί άντλησης υποστούν κρίσιμες καταστροφές, η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα δεχθεί ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα. Το γεγονός ότι οι υποδομές και των δύο πλευρών παραμένουν εξαιρετικά ευάλωτες μας υπενθυμίζει ότι τίποτα δεν έχει “κλειδώσει”.
Το Πολιτικό Αφήγημα των ΗΠΑ και η Παγίδα των Κυρώσεων
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Ουάσινγκτον προσπαθεί να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά την εκεχειρία. Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν, η κυβέρνηση Τραμπ οφείλει να πουλήσει το αφήγημα μιας αδιαμφισβήτητης αμερικανικής νίκης στο εκλογικό της ακροατήριο. Το αφήγημα που διακινείται είναι ότι οι ΗΠΑ «χαρίστηκαν» στο Ιράν, αποφεύγοντας να χτυπήσουν γέφυρες, σταθμούς παραγωγής ενέργειας και πετρελαϊκές υποδομές, επειδή η Τεχεράνη «λύγισε» υπό την ασφυκτική πίεση.
Όμως, μια πιο προσεκτική ματιά στις απαιτήσεις του Ιράν για άρση των κυρώσεων αποκαλύπτει μια διαφορετική εικόνα. Το Ιράν απαιτεί δύο θεμελιώδεις υποχωρήσεις: Πρώτον, την κατάργηση όλων των πρωτογενών κυρώσεων που πλήττουν άμεσα την ικανότητά του να εξάγει πετρέλαιο. Δεύτερον, την παύση των δευτερογενών κυρώσεων, ώστε χώρες και οργανισμοί –όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση– να μπορούν να αγοράζουν και να πωλούν ιρανικά αγαθά χωρίς τον φόβο αμερικανικών δασμών και αντιποίνων.
Σε μια εντυπωσιακή εξέλιξη, η κυβέρνηση των ΗΠΑ φαίνεται να βρίσκεται στα πρόθυρα συνθηκολόγησης, επιστρέφοντας ουσιαστικά στους όρους μιας συμφωνίας τύπου JCPOA, με μοναδική κόκκινη γραμμή τον μη εμπλουτισμό ουρανίου. Παράλληλα, οι απειλές για επιβολή οριζόντιων δασμών 50% σε χώρες που προμηθεύουν το Ιράν με όπλα –ένα σαφές μήνυμα προς τη Ρωσία και την Κίνα– φαντάζουν περισσότερο ως επικοινωνιακά πυροτεχνήματα. Η εφαρμογή τους είναι πρακτικά αδύνατη. Το ρωσικό πετρέλαιο είναι ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια αγορά σήμερα, ενώ η Κίνα κρατάει στα χέρια της τον «άσο» των σπάνιων γαιών. Μια απλή διακοπή εξαγωγής κρίσιμων μετάλλων από το Πεκίνο θα μπορούσε να παραλύσει την παραγωγή αμερικανικών οπλικών συστημάτων και μικροτσίπ σε χρόνο μηδέν.
Η Σκακιέρα του Πετρελαίου και τα Στενά του Ορμούζ
Το Ιράν κρατάει τις ΗΠΑ και την παγκόσμια οικονομία σε μια ιδιότυπη μέγγενη. Οι τιμές της βενζίνης στην Αμερική έχουν ήδη σημειώσει άλμα 30%, προκαλώντας την οργή των καταναλωτών. Η ιδέα ότι οι ΗΠΑ είναι απομονωμένες και προστατευμένες από τις διακυμάνσεις της παγκόσμιας αγοράς αργού αποδεικνύεται αμιγώς ουτοπική. Το αργό σκαρφάλωσε γρήγορα από τα 65 στα πάνω από 110 δολάρια το βαρέλι, μια αύξηση που διαχέεται ραγδαία σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού.
Εάν οι αμερικανικές κυρώσεις αρθούν πλήρως, το τοπίο για το ιρανικό πετρέλαιο θα αλλάξει δραματικά. Υπό το καθεστώς κυρώσεων, το Ιράν πουλούσε με τεράστιες εκπτώσεις, κυρίως σε κινεζικά διυλιστήρια που τολμούσαν να αναλάβουν το ρίσκο απέναντι στο υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ. Χωρίς αυτές τις κυρώσεις, η έκπτωση θα μετατραπεί άμεσα σε υπεραξία. Σε μια αγορά που αντιμετωπίζει έλλειμμα 15 έως 20 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, η ζήτηση για οποιαδήποτε σταγόνα πετρελαίου είναι τεράστια.
Επιπλέον, ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ δίνει στο Ιράν τη δύναμη να καθορίζει ποιες ροές έχουν προτεραιότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι χώρες με τεράστιες ενεργειακές ανάγκες, όπως η Ιαπωνία, ή Ευρωπαίοι ηγέτες όπως η Τζόρτζια Μελόνι, πιέζουν ασφυκτικά για άμεση επίλυση. Αν ο ενεργειακός πληθωρισμός εκτοξευθεί, χώρες όπως η Ιαπωνία θα αναγκαστούν να ξεπουλήσουν αμερικανικά ομόλογα για να βρουν ρευστότητα και να πληρώσουν τους ενεργειακούς τους λογαριασμούς.
Το Δολάριο υπό Πίεση και ο Εφιάλτης της Fed
Αυτή ακριβώς η απειλή για την αγορά ομολόγων αποκαλύπτει τον πραγματικό λόγο πίσω από τη βιασύνη των ΗΠΑ για εκεχειρία. Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων παγκόσμιων sell-offs, τα αμερικανικά ομόλογα δεν λειτούργησαν ως ασφαλές καταφύγιο. Αντίθετα, έχασαν αξία. Αν η κρίση στο Ορμούζ συνεχιζόταν, οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων θα εκτοξεύονταν, προκαλώντας ασφυξία.
Η διαφαινόμενη πτώση του δολαρίου επιβεβαιώνει αυτό το αφήγημα. Το αμερικανικό νόμισμα υποχώρησε, χάνοντας όλα τα φετινά του κέρδη, καθώς οι αγορές συνειδητοποιούν ότι τα θεμελιώδη μακροοικονομικά δεδομένα των ΗΠΑ επιδεινώνονται. Η οικονομία χρειάζεται επειγόντως μείωση των επιτοκίων. Ο τομέας της τεχνητής νοημοσύνης (AI) και τα γιγαντιαία data centers απαιτούν φθηνό χρήμα. Η ιδιωτική πίστη ασφυκτιά, με τα επιτόκια δανεισμού για τις επιχειρήσεις να αγγίζουν το 8% ή και παραπάνω, απειλώντας με μαζικά defaults.
Ωστόσο, η μείωση των επιτοκίων έρχεται σε άμεση σύγκρουση με τον πληθωρισμό. Οι δημοσιονομικές δαπάνες των ΗΠΑ είναι εκτός ελέγχου, με τα ελλείμματα να αγγίζουν τα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Μόνο ο πόλεμος έχει ήδη κοστίσει πάνω από 30 δισεκατομμύρια, ενώ υπάρχουν σχέδια για επιπλέον 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια σε στρατιωτικές δαπάνες. Ταυτόχρονα, η αμερικανική βιομηχανία πιέζεται αφόρητα. Τα αυξημένα κόστη ενέργειας, τα υψηλά επιτόκια και ο πληθωρισμός στραγγαλίζουν τον καταναλωτή, ο οποίος καλείται να πληρώσει ακριβότερα ρεύμα, τρόφιμα, στεγαστικά δάνεια και βενζίνη. Η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας έχει ήδη περάσει σε αρνητικό έδαφος.
Η εκεχειρία δεν ήταν μια επίδειξη αμερικανικής κυριαρχίας, αλλά ένας τακτικός ελιγμός επιβίωσης. Ήταν μια αναγκαία κίνηση για να ρίξει τις τιμές του αργού πετρελαίου, δίνοντας στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) την απαραίτητη δικαιολογία για να προχωρήσει σε μειώσεις επιτοκίων και να αποτρέψει την πλήρη κατάρρευση του καταναλωτή. Μένει να φανεί αν αυτό το ρίσκο θα αποδώσει ή αν η τακτική των κυρώσεων και της υποτίμησης του νομίσματος θα οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε βαθύτερα αδιέξοδα.
