Το τέλος της αμερικανικής ομπρέλας: Πώς τα στενά του ορμούζ «πνίγουν» το δολάριο
Η διπλωματική κατάρρευση, το ράλι του φυσικού πετρελαίου στα 140 δολάρια και η σιωπηλή, αλλά μαζική στροφή των κεντρικών τραπεζών στον χρυσό σε έναν κόσμο που επαναπροσδιορίζει τις συμμαχίες του.
Η αλήθεια πλέον δύσκολα κρύβεται κάτω από το χαλί της διπλωματίας. Η εμπιστοσύνη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες καταρρέει σε όλα τα μέτωπα, με τα δύο σημαντικότερα εξ αυτών —την παγκόσμια ασφάλεια και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα— να δέχονται απανωτά χτυπήματα. Τα τελευταία εικοσιτετράωρα παρακολουθούμε επικίνδυνες κλιμακώσεις και μια πρωτοφανή διπλωματική αποσύνθεση, με επίκεντρο τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο.
σχετικά άρθρα
Το διαπραγματευτικό στιλ της παρούσας αμερικανικής διοίκησης, που συχνά συνοψίζεται στη λογική του «take it or leave it», έχει αποδειχθεί παντελώς αναποτελεσματικό απέναντι σε ένα Ιράν που, ρεαλιστικά, νιώθει πως δεν έχει πλέον τίποτα να χάσει. Η πρόσφατη απόφαση της Ουάσιγκτον να «κάψει τις γέφυρες» επικοινωνίας —τη στιγμή που φαινόταν να υπάρχει έδαφος για απευθείας συνομιλίες σε λίγες μέρες— προκαλεί ίλιγγο. Αυτού του είδους οι σπασμωδικές κινήσεις είναι που συνθλίβουν την όποια διεθνή εμπιστοσύνη στην ικανότητα των ΗΠΑ να θέσουν αυτή τη σύγκρουση υπό έλεγχο.
Το Ρήγμα στην Παγκόσμια Ασφάλεια και η Ευρώπη
Οι ΗΠΑ έχουν καλέσει τους συμμάχους τους να αναλάβουν δράση στα Στενά του Ορμούζ, παραβλέποντας πως η ίδια η αμερικανική εξωτερική πολιτική πυροδότησε την τρέχουσα ασφυξία. Η αμερικανική οικονομία και η κυριαρχία του δολαρίου στηρίζονται ιστορικά σε έναν βασικό πυλώνα: την παροχή προστασίας και την εγγύηση της ασφάλειας του παγκόσμιου εμπορίου. Όταν αυτή η ενεργειακή κρίση αρχίζει να γονατίζει τις οικονομίες των συμμάχων —η Ευρώπη ήδη δέχεται σφοδρό πλήγμα και ο Εμανουέλ Μακρόν καλεί τις μεσαίες δυνάμεις να ενώσουν τις δυνάμεις τους απέναντι στις ΗΠΑ— η έννοια της Αμερικής ως παγκόσμιου φύλακα της ναυσιπλοΐας καταρρέει.
Το ερώτημα που πλανάται πλέον στις παγκόσμιες πρωτεύουσες είναι αμείλικτο: Εάν πληρώνεις για την «ομπρέλα προστασίας» των ΗΠΑ (αγοράζοντας αμερικανικό χρέος, όπλα και χρησιμοποιώντας το δολάριο) και ο ηγεμόνας δεν σε προστατεύει, ποιο είναι το νόημα να συνεχίσεις να πληρώνεις; Είναι σαν να αγοράζεις ένα ασφαλιστήριο συμβόλαιο που ξέρεις ότι δεν πρόκειται να σε αποζημιώσει ποτέ.
Με την επιρροή του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ να είναι σχεδόν ολοκληρωτική, το αποτέλεσμα μεταφράζεται σε δυσθεώρητες τιμές ενέργειας, ειδικά για τις ασιατικές οικονομίες. Εισερχόμαστε σε έναν πολυπολικό, άναρχο κόσμο όπου οι μεγάλοι παίκτες επαναπροσδιορίζουν τις κινήσεις τους.
Η Ενεργειακή Ασφυξία και ο Ρόλος της Ρωσίας
Οι χώρες αναγκάζονται να σπάσουν παλιούς κανόνες που δεν τις εξυπηρετούν πια. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει αν δούμε περισσότερα κράτη, ακόμα και εντός της ΕΕ, να κοιτάζουν προς τους BRICS. Η Κίνα και η Ρωσία διευρύνουν ήδη το ενεργειακό τους αποτύπωμα. Με τα σαουδαραβικά βαρέλια πρακτικά εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, το premium (επασφάλιστρο) για το πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας έχει εκτοξευθεί σχεδόν στα 20 δολάρια ανά βαρέλι.
Ενώ η «χάρτινη» τιμή του αργού μπορεί να φλερτάρει με τα 120 δολάρια, το πραγματικό βαρόμετρο (η αγορά spot για άμεση φυσική παράδοση) δείχνει μια εντελώς διαφορετική, εφιαλτική εικόνα: το φυσικό πετρέλαιο αγγίζει τα 140 δολάρια. Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στην πραγματική οικονομία, με τις αεροπορικές εταιρείες στην Ασία να αυξάνουν τους ναύλους έως και 30% λόγω σπανιότητας στα καύσιμα.
Ακόμη και η Ιαπωνία, ένας από τους πιο πιστούς συμμάχους, προσπαθεί να προλάβει τις εξελίξεις, αναζητώντας διέξοδο επικοινωνίας με την Τεχεράνη. Εξαρτώμενη κατά 90% από το αργό της Μέσης Ανατολής, το Τόκιο αναγκάζεται πλέον να στραφεί στη ρωσική αγορά. Το κρίσιμο στοιχείο εδώ είναι το νόμισμα: Η Ρωσία τιμολογεί τα φορτία της σε ρούβλια ή κινεζικό γουάν (RMB). Για να επιβιώσει, η Ιαπωνία θα αναγκαστεί να συμβάλει στην αποδολαριοποίηση του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Το Τσουνάμι του Χρέους και η Παγίδα των Ομολόγων
Στο γεωπολιτικό μέτωπο, οι απειλές κορυφαίων Αμερικανών αξιωματούχων περί επανεξέτασης της παραμονής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ αναμένεται να αναδιαμορφώσουν τον δυτικό κόσμο. Η Ευρώπη θα αναγκαστεί να εξοπλιστεί μόνη της, γεγονός που θα πυροδοτήσει μια ιστορική αύξηση των αμυντικών δαπανών και ένα τεράστιο κύμα νέου χρέους.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ προχωρούν σε δικές τους τεράστιες αμυντικές δαπάνες, προσθέτοντας ενδεχομένως τρισεκατομμύρια στο ήδη ιλιγγιώδες εθνικό χρέος. Η χρηματοδότηση αυτού του ελλείμματος —το οποίο θα μπορούσε να ξεπεράσει το 8% του ΑΕΠ— θα γίνει μέσω της έκδοσης χρέους με δυσθεώρητα επιτόκια, σε μια περίοδο όπου η σύγκρουση με το Ιράν κρατά τον πληθωρισμό ψηλά. Ο κίνδυνος ενός φαύλου κύκλου χρέους, ο οποίος θα απαιτήσει νέα διοχέτευση ρευστότητας («χρήμα από το ελικόπτερο») από τη Fed, είναι κάτι παραπάνω από ορατός.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι παγκόσμιες κεντρικές τράπεζες ξεφορτώνονται ήδη τα αμερικανικά ομόλογα. Έχουν ρευστοποιήσει δεκάδες δισεκατομμύρια για να εξασφαλίσουν μετρητά και να επιδοτήσουν το τεράστιο ενεργειακό κόστος στο εσωτερικό τους. Η αγορά αμερικανικού χρέους μοιάζει πλέον με παγίδα: ο πληθωρισμός «τρώει» τις αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων, ενώ και οι βραχυπρόθεσμες αποδόσεις δείχνουν πλήρη διάρρηξη της εμπιστοσύνης των επενδυτών.
Η Επιστροφή στον Χρυσό
Αν συσσωρεύεις διαρκώς δολάρια που χάνουν την αγοραστική τους δύναμη λόγω του αχαλίνωτου αμερικανικού δανεισμού, στο τέλος απλώς κρατάς «χαρτιά». Οι πραγματικές οικονομίες χρειάζονται πετρέλαιο, φυσικό αέριο και τρόφιμα για να επιβιώσουν.
Αυτός είναι ο λόγος που παρακολουθούμε ένα ιστορικό ράλι αγορών χρυσού από τις κεντρικές τράπεζες, ακόμη και σε τιμές ρεκόρ. Ο χρυσός δεν εξαρτάται από τον αμερικανικό δανεισμό, ούτε μπορεί να “παγώσει” μέσω κυρώσεων — ένα μάθημα που έμαθε ο πλανήτης βλέποντας τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια της Ρωσίας να δεσμεύονται εν μία νυκτί.
Το Ιράν και η Κίνα ήδη διαμορφώνουν τη νέα πραγματικότητα, πραγματοποιώντας συναλλαγές σε κινεζικό νόμισμα. Η διαδικασία είναι απλή αλλά δομικά καταστροφική για την αμερικανική ηγεμονία: Χώρες αγοράζουν φυσικό χρυσό σε δολάρια, τον οποίο στη συνέχεια πωλούν στο Πεκίνο για να αποκτήσουν RMB, ώστε να αγοράσουν πετρέλαιο. Ο χρυσός επιστρέφει ως το απόλυτο, αδιαμφισβήτητο νόμισμα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Όσο η διπλωματική απόσταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένει αγεφύρωτη, και με την επιθετικότητα στη Μέση Ανατολή να κλιμακώνεται (όπως έδειξε το πρόσφατο ισραηλινό χτύπημα στο πετροχημικό σύμπλεγμα του Ιράν), η ενεργειακή κρίση δεν πρόκειται να εξαφανιστεί ως δια μαγείας. Ο κόσμος επαναξιολογεί το ρίσκο του. Και σε αυτή την επαναξιολόγηση, το δολάριο χάνει, ενώ τα φυσικά περιουσιακά στοιχεία —και κυρίως ο χρυσός— κερδίζουν.