Αποδολαριοποίηση, ευρωπαϊκή εξέγερση στις πληρωμές και η μεγάλη φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης
Πώς η εργαλειοποίηση του νομίσματος, ο εμπορικός πόλεμος της Ουάσινγκτον και ο ακραίος δανεισμός στην τεχνολογία απειλούν να ανατρέψουν τις διεθνείς οικονομικές ισορροπίες.
Η σταδιακή απομάκρυνση από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι μια πραγματικότητα που επιταχύνεται, με τις προειδοποιήσεις να γίνονται όλο και πιο ηχηρές. Σήμερα, κορυφαίες φωνές της παγκόσμιας οικονομίας και της Wall Street επισημάνουν ανοιχτά ότι βρισκόμαστε στο τέλος της τρέχουσας οικονομικής τάξης πραγμάτων.
σχετικά άρθρα
Η παγκόσμια αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολυεπίπεδη κρίση που εκτείνεται από την αποδυνάμωση της αμερικανικής αγοράς ομολόγων και τον νομισματικό πόλεμο, μέχρι την αγωνιώδη προσπάθεια της Ευρώπης να αποκτήσει ψηφιακή νομισματική ανεξαρτησία. Την ίδια στιγμή, μια νέα και ίσως πιο άμεση απειλή αναδύεται από τον χώρο της υψηλής τεχνολογίας, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στηρίζεται σε πραγματικά θεμέλια ή σε έναν φαύλο κύκλο εταιρικού δανεισμού.
Η φυγή από τα αμερικανικά ομόλογα και η γεωπολιτική διάσταση
Όπως εύστοχα έχει επισημάνει ο Ray Dalio, ισχυρές οικονομίες όπως η Κίνα και η Ιαπωνία μειώνουν σταθερά την έκθεσή τους στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα (treasuries), μια τάση που αναμένεται να επιταχυνθεί. Για το Πεκίνο, η στρατηγική αυτή υπαγορεύεται από την απροθυμία του να παραμείνει έρμαιο των αμερικανικών κυρώσεων. Από την άλλη, το Τόκιο αποσύρεται σταδιακά λόγω της δικής του εντεινόμενης νομισματικής κρίσης. Η παγκόσμια επενδυτική κοινότητα έχει πλέον λάβει σοβαρές προειδοποιήσεις που την ωθούν να επανεξετάσει τις τοποθετήσεις της στο αμερικανικό χρέος.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στο γεγονός ότι οι αποδόσεις αγγίζουν ιστορικά υψηλά. Με την απόδοση του 10ετούς να κινείται σταθερά πάνω από το 5,3% και του 30ετούς να πλησιάζει το 6%, οι αξίες των ομολόγων κατακρημνίζονται, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις σε κάθε συνδεδεμένη κατηγορία περιουσιακών στοιχείων. Ωστόσο, η ρίζα του προβλήματος είναι βαθύτερη. Η αμερικανική ηγεσία, και ειδικότερα ο Ντόναλντ Τραμπ, αποφεύγει συστηματικά να αναγνωρίσει την υποτίμηση της αξίας του δολαρίου. Αρνείται πεισματικά να παραδεχτεί ότι οι ΗΠΑ βιώνουν μια επιδεινούμενη κρίση στην αγορά ομολόγων. Όταν, όμως, η ίδια η κυβέρνηση δεν αναγνωρίζει τον πληθωρισμό ως πραγματικό και παρόντα κίνδυνο –υποστηρίζοντας αντιθέτως ότι το ισχυρό δολάριο εκμηδενίζει τον πληθωρισμό– το μήνυμα προς τις αγορές είναι ξεκάθαρο: τα επιτόκια θα παραμείνουν υψηλά ή θα αυξηθούν περαιτέρω.
Ο εμπορικός πόλεμος με τον Καναδά και οι παρενέργειες
Μέσα σε αυτό το ασταθές περιβάλλον, η ρητορική των κυρώσεων από την Ουάσινγκτον προσθέτει επιπλέον πίεση. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών υπενθυμίζει διαρκώς στις παγκόσμιες τράπεζες την ισχύ των κυρώσεών του, ειδικά σε ό,τι αφορά τις συναλλαγές με το Ιράν. Το μήνυμα είναι απόλυτο: ένας οργανισμός μπορεί να βρίσκεται σήμερα εντός του συστήματος δολαρίου και αύριο να αποβληθεί εντελώς, αποκλειστικά κατά την κρίση των ΗΠΑ.
Η τακτική των απειλών, ωστόσο, δεν περιορίζεται στους γεωπολιτικούς αντιπάλους, αλλά επεκτείνεται και σε παραδοσιακούς συμμάχους, όπως ο Καναδάς. Οι διαρκείς απειλές για επιβολή δασμών δημιουργούν ένα εκρηκτικό κλίμα, το οποίο όμως δεν φαίνεται να φέρνει τα επιθυμητά για την Ουάσινγκτον αποτελέσματα. Αν απομονώσουμε την πολιτική ρητορική από τα πραγματικά δεδομένα, θα διαπιστώσουμε ότι οι Καναδοί, μόνο σε έναν μήνα, ρευστοποίησαν αμερικανικά ομόλογα αξίας 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η οικονομία του Καναδά όχι μόνο δεν πλήττεται από τις αμερικανικές πιέσεις, αλλά καταγράφει βραχυπρόθεσμα σημαντικά εμπορικά οφέλη. Οι εξαγωγές της χώρας προς τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 8%, ενώ το εμπορικό της πλεόνασμα διογκώθηκε κατά πάνω από 5 δισ. δολάρια. Είναι προφανές ότι η διατήρηση αμερικανικών αξιογράφων εν μέσω ενός ενδεχόμενου εμπορικού πολέμου δεν θεωρείται πλέον ασφαλής επιλογή.
Ο ευρωπαϊκός εφιάλτης των πληρωμών και η αμερικανική κυριαρχία
Η δυσαρέσκεια απέναντι στην αμερικανική χρηματοπιστωτική ηγεμονία δεν εντοπίζεται μόνο σε κρατικό επίπεδο, αλλά διαπερνά και την καθημερινότητα των καταναλωτών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συντελείται μια αθόρυβη αλλά κρίσιμη εξέγερση. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες πληρωμών επιχειρούν πλέον συντονισμένα να σπάσουν το αμερικανικό μονοπώλιο. Μια κοινοπραξία ευρωπαϊκών εταιρειών, η οποία εξυπηρετεί ήδη πάνω από 130 εκατομμύρια πολίτες, δημιουργεί ένα νέο δίκτυο διασυνοριακών πληρωμών, ακολουθώντας επί της ουσίας το παράδειγμα της Κίνας.
Ο στόχος είναι φιλόδοξος: να αμφισβητηθεί η κυριαρχία της Visa και της Mastercard, οι οποίες σήμερα ελέγχουν σχεδόν το 50% όλων των πληρωμών με κάρτα στο γενικό εμπόριο εντός ΕΕ, ένα ποσοστό που εκτοξεύεται στο εκπληκτικό 90% όταν πρόκειται για διασυνοριακές συναλλαγές. Η συμμετοχή συστημάτων όπως το ισπανικό Bizum, το ιταλικό Bancomat και το βελγικό Wero καταδεικνύει την ανάγκη των Ευρωπαίων να απεξαρτηθούν από υποδομές που ελέγχονται από την Ουάσινγκτον.
Αυτή η εξάρτηση αποτελεί μια θεμελιώδη διαρθρωτική αδυναμία για την Ευρώπη. Αν για οποιονδήποτε λόγο –είτε λόγω κυρώσεων είτε λόγω πολιτικής απόφασης– η πρόσβαση στα αμερικανικά δίκτυα διακοπεί, το ευρωπαϊκό εμπόριο θα αντιμετωπίσει άμεση κατάρρευση. Ένας Γερμανός αγοραστής που θα προσπαθούσε να πληρώσει έναν Ιταλό προμηθευτή θα έπρεπε να καταφύγει σε αργές και ακριβές τραπεζικές μεταφορές. Το προηγούμενο της Ρωσίας το 2022 είναι ενδεικτικό: τα ρωσικά δίκτυα της Visa σταμάτησαν να λειτουργούν εν μία νυκτί, προκαλώντας απόλυτο μπλακάουτ στις ψηφιακές συναλλαγές.
Η καθυστέρηση της Ευρώπης και η αναγκαιότητα του ψηφιακού ευρώ
Αν και το σενάριο αμερικανικών κυρώσεων προς την ΕΕ μοιάζει ακραίο σήμερα, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί το μέλλον. Η Ευρώπη στερείται ουσιαστικά ψηφιακής οικονομικής κυριαρχίας. Την ώρα που η Κίνα έχει θωρακίσει την αγορά της μέσω του UnionPay, εξασφαλίζοντας ότι δισεκατομμύρια συναλλαγές πραγματοποιούνται εκτός δυτικού ελέγχου, μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία αδυνατούν να υποστηρίξουν καθημερινές συναλλαγές λιανικής χωρίς τις αμερικανικές πλατφόρμες.
Αυτός είναι και ο λόγος που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) παραδέχεται ανοιχτά ότι η Ήπειρος έχει μείνει δραματικά πίσω. Η ανησυχία έχει μετατραπεί σε κατάσταση πανικού, ωθώντας τις ευρωπαϊκές αρχές να επισπεύσουν τις διαδικασίες για την κυκλοφορία του ψηφιακού ευρώ μέχρι το 2029, με τα πρώτα πιλοτικά προγράμματα να ξεκινούν το 2027. Εάν το εγχείρημα αυτό αποτύχει, οι ψηφιακές πληρωμές παγκοσμίως θα μοιραστούν οριστικά ανάμεσα στο αμερικανικό και το κινεζικό σύστημα, αφήνοντας την Ευρωζώνη πλήρως εξαρτημένη και ευάλωτη σε ξένες πιέσεις.
Η κρυφή χρηματοδότηση και η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης
Ενώ όμως οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν την τεχνολογική και νομισματική τους ηγεμονία για να διατηρούν τον έλεγχο, εντός των αμερικανικών συνόρων εξελίσσεται ένα εξαιρετικά επικίνδυνο παιχνίδι. Η βιομηχανία της τεχνητής νοημοσύνης (AI), η οποία θεωρείται ο σωτήριος μοχλός ανάπτυξης για την αμερικανική οικονομία, εμφανίζει ανησυχητικά σημάδια φούσκας που ίσως ετοιμάζεται να σκάσει.
Τα δεδομένα που έρχονται στο φως από τη συμπεριφορά των μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών γεννούν έντονο προβληματισμό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η SpaceX, η οποία αναζητά να αντλήσει χρέος ύψους 40 δισεκατομμυρίων δολαρίων –μέσω άμεσων δανείων και έκδοσης ομολόγων– με αποκλειστικό σκοπό την αγορά μικροτσίπ της Nvidia. Αυτό που περιπλέκει την κατάσταση είναι το γεγονός ότι η Nvidia είναι ταυτόχρονα βασικός επενδυτής της SpaceX. Ουσιαστικά, βλέπουμε την ανάπτυξη ενός επιθετικού κύκλου μόχλευσης (leverage loop), όπου εταιρείες χρηματοδοτούνται για να αγοράσουν προϊόντα από τους ίδιους τους επενδυτές τους.
Το μοντέλο αυτό, γνωστό ως δομημένη χρηματοδότηση πωλητών (vendor financing), διογκώνεται επικίνδυνα. Η Nvidia, συνεργαζόμενη με κολοσσούς της Wall Street, έχει δημιουργήσει έναν μηχανισμό που μπορεί να κινητοποιήσει πάνω από 500 δισ. δολάρια επενδυτικού κεφαλαίου, με σκοπό να δανείζει τους πελάτες της ώστε να αγοράζουν τα δικά της προϊόντα. Αντίστοιχες κινήσεις βλέπουμε και από την Broadcom, η οποία επιχειρεί να συγκεντρώσει 60 δισ. δολάρια για να βοηθήσει την Anthropic να αγοράσει –τι άλλο;– ημιαγωγούς από την ίδια την Broadcom.
Η σύγκρουση με την Κίνα και το μέλλον των διεθνών αγορών
Η βιομηχανία της τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται να τροφοδοτείται τεχνητά από τις ίδιες τις εταιρείες που επωφελούνται από αυτή την ανάπτυξη. Για να καταστεί βιώσιμο αυτό το κολοσσιαίο χρηματοδοτικό οικοδόμημα, απαιτείται η εισροή πραγματικών εσόδων από κρίσιμους τομείς της πραγματικής οικονομίας, όπως η υγεία, η ενέργεια, τα ακίνητα και η μεταποίηση. Ωστόσο, η υιοθέτηση και τα προσδοκώμενα έσοδα από αυτούς τους τομείς είναι μέχρι στιγμής σταγόνα στον ωκεανό σε σχέση με τις αστρονομικές αποτιμήσεις των τεχνολογικών κολοσσών.
Αυτός ο ακραίος δανεισμός τοποθετεί τις ΗΠΑ σε μειονεκτική θέση στην κούρσα απέναντι στην Κίνα, η οποία αναπτύσσει τα δικά της μοντέλα AI βασισμένη σε ένα πολύ πιο λιτό και βιώσιμο οικονομικό μοντέλο, χωρίς την ανάγκη συσσώρευσης υπέρογκου χρέους. Αναλυτές προειδοποιούν ότι τα σταθερά υψηλά επιτόκια μπορεί να λειτουργήσουν ως ο καταλύτης που θα σπάσει τη φούσκα. Αν τα επιτόκια των κρατικών ομολόγων παραμείνουν ψηλά, η χρηματοδότηση των εταιρειών τεχνολογίας θα γίνει δυσβάσταχτη.
Προς το παρόν, το ράλι των αμερικανικών μετοχών μπορεί να συνεχιστεί, τροφοδοτούμενο από τα κεφάλαια που αποχωρούν από τα κρατικά ομόλογα και αναζητούν αποδόσεις στον τεχνολογικό τομέα. Ωστόσο, όπως παραδέχονται ακόμα και βετεράνοι επενδυτές, η ισορροπία είναι εξαιρετικά εύθραυστη. Μια απρόσμενη απόφαση για μείωση των τεχνολογικών δαπανών από έστω και έναν μεγάλο παίκτη της αγοράς θα μπορούσε να προκαλέσει μια απότομη και βίαιη διόρθωση, συμπαρασύροντας το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα σε αχαρτογράφητα νερά.
