Κώδικας Ντα Βίντσι: Πόση αλήθεια κρύβεται πίσω από το παγκόσμιο φαινόμενο; Τα ιστορικά γεγονότα και οι μύθοι που δίχασαν
Η μυστική Αδελφότητα της Σιών, οι Ναΐτες Ιππότες, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, η Μαρία η Μαγδαληνή και το Άγιο Δισκοπότηρο βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός από τα πιο επιτυχημένα μυθιστορήματα όλων των εποχών. Ποια στοιχεία έχουν ιστορική βάση και ποια ανήκουν αποκλειστικά στη μυθοπλασία;
Με περισσότερα από 80 εκατομμύρια αντίτυπα να έχουν πωληθεί παγκοσμίως, ο «Κώδικας Ντα Βίντσι» του Νταν Μπράουν αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εκδοτικά φαινόμενα της σύγχρονης ιστορίας. Από την κυκλοφορία του το 2003, το βιβλίο κατέκτησε τις λίστες των best sellers σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ τρία χρόνια αργότερα η κινηματογραφική μεταφορά του γνώρισε επίσης τεράστια εμπορική επιτυχία.
σχετικά άρθρα
Η επιτυχία του δεν οφείλεται μόνο στην πλοκή ενός γρήγορου αστυνομικού θρίλερ. Το βιβλίο κατάφερε να θολώσει τα όρια ανάμεσα στην ιστορική πραγματικότητα και τη μυθοπλασία, παρουσιάζοντας θεωρίες που συνδέουν τη χριστιανική ιστορία, την τέχνη της Αναγέννησης, τους Ναΐτες Ιππότες, τον Λεονάρντο ντα Βίντσι και τη Μαρία τη Μαγδαληνή σε μία ενιαία αφήγηση γεμάτη μυστικά και κρυμμένους συμβολισμούς.
Η ιστορία ξεκινά με τη δολοφονία του επιμελητή του Μουσείου του Λούβρου, Ζακ Σονιέρ, μέσα στη Grande Galerie του διάσημου μουσείου στο Παρίσι. Το γεγονός πυροδοτεί μια αναζήτηση γεμάτη γρίφους και κρυφά μηνύματα, καθώς ο καθηγητής συμβολολογίας Ρόμπερτ Λάνγκτον και η κρυπτολόγος Σοφί Νεβέ προσπαθούν να εξιχνιάσουν το έγκλημα.
Το Λούβρο δεν αποτελεί απλώς το σκηνικό της ιστορίας. Τα σημαντικότερα έργα της Αναγέννησης που φιλοξενεί μετατρέπονται σε βασικά στοιχεία της έρευνας, με τον Νταν Μπράουν να παρουσιάζει τους πίνακες του Λεονάρντο ντα Βίντσι ως φορείς μυστικών συμβόλων και κρυφών μηνυμάτων που οδηγούν σε μια συγκλονιστική αποκάλυψη για τις απαρχές του Χριστιανισμού.
Ο συγγραφέας αξιοποιεί τη διαχρονική γοητεία που ασκεί ο Λεονάρντο, ένας άνθρωπος που υπήρξε ταυτόχρονα ζωγράφος, επιστήμονας, μηχανικός και ερευνητής, αφήνοντας πίσω του χιλιάδες σχέδια, σημειώσεις και μελέτες. Η προσωπικότητά του, γεμάτη περιέργεια και αναζήτηση της γνώσης, αποτέλεσε ιδανικό έδαφος για την ανάπτυξη μιας ιστορίας γεμάτης μυστήριο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο περίφημος «Βιτρούβιος Άνθρωπος», ίσως το πιο αναγνωρίσιμο σχέδιο του Λεονάρντο. Ο καλλιτέχνης επιχείρησε να αποτυπώσει τις τέλειες αναλογίες του ανθρώπινου σώματος, βασίζοντας κάθε μέλος σε συγκεκριμένες μαθηματικές σχέσεις. Το ανθρώπινο σώμα τοποθετείται ταυτόχρονα μέσα σε έναν κύκλο και ένα τετράγωνο, με τον κύκλο να συμβολίζει τον ουρανό και την αιωνιότητα, ενώ το τετράγωνο αντιπροσωπεύει τη Γη και τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Με αυτόν τον τρόπο ο άνθρωπος παρουσιάζεται ως ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο γήινο και το θεϊκό.
Η Αδελφότητα της Σιών, οι Ναΐτες Ιππότες και το μυστικό που άλλαξε την πλοκή
Στον «Κώδικα Ντα Βίντσι» ο Λεονάρντο παρουσιάζεται ως επικεφαλής της Αδελφότητας της Σιών, μιας μυστικής οργάνωσης που, σύμφωνα με το βιβλίο, ιδρύθηκε το 1099 και είχε ως αποστολή να προστατεύει το μεγαλύτερο μυστικό της Χριστιανοσύνης.
Ο Νταν Μπράουν αναφέρει ακόμη ότι στα αρχεία της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας είχαν βρεθεί έγγραφα στα οποία εμφανίζονταν ως μέλη της προσωπικότητες όπως ο Ισαάκ Νεύτων, ο Μποτιτσέλι, ο Βίκτορ Ουγκό και ο ίδιος ο Λεονάρντο ντα Βίντσι.
Ωστόσο, η ιστορική έρευνα καταλήγει σε διαφορετικό συμπέρασμα. Η Αδελφότητα της Σιών δεν αποτελεί μεσαιωνική οργάνωση. Δημιουργήθηκε το 1956 από τον Πιερ Πλαντάρ, ο οποίος επιδίωξε να παρουσιάσει τον εαυτό του ως απόγονο της δυναστείας των Μεροβιγγείων. Για να στηρίξει τον ισχυρισμό του, κατασκεύασε πλαστά έγγραφα και έναν φανταστικό κατάλογο «Μεγάλων Διδασκάλων», ο οποίος περιλάμβανε ιστορικές προσωπικότητες. Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι όλα αυτά τα έγγραφα ήταν πλαστογραφίες.
Παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη οργάνωση δεν έχει ιστορική βάση, το βιβλίο αξιοποιεί μια πραγματική μεσαιωνική δύναμη: τους Ναΐτες Ιππότες.
Το Τάγμα των Ναϊτών ιδρύθηκε στις αρχές του 12ου αιώνα, μετά την Α’ Σταυροφορία και την κατάληψη της Ιερουσαλήμ το 1099. Σκοπός του ήταν να προστατεύει τους προσκυνητές που ταξίδευαν στους Αγίους Τόπους, συνδυάζοντας για πρώτη φορά δύο διαφορετικούς κόσμους: τη μοναστική ζωή και τη στρατιωτική δράση.
Οι Ναΐτες απέκτησαν πολύ γρήγορα τεράστια ισχύ. Δημιούργησαν ένα εκτεταμένο δίκτυο μοναστηριών, κάστρων και κτημάτων σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη, λάμβαναν δωρεές από βασιλείς και ευγενείς, ενώ εξελίχθηκαν και σε έναν από τους πρώτους διεθνείς τραπεζικούς οργανισμούς. Οι ταξιδιώτες μπορούσαν να καταθέτουν χρήματα σε ένα σημείο της Ευρώπης και να τα εισπράττουν στον προορισμό τους χωρίς να μεταφέρουν μεγάλα χρηματικά ποσά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.
Στο μυθιστόρημα, όμως, η πραγματική αυτή ισχύς συνδέεται με έναν ακόμη ισχυρισμό: ότι οι Ναΐτες αναζητούσαν στα ερείπια του Ναού του Σολομώντα έγγραφα τα οποία αποκάλυπταν ένα συγκλονιστικό μυστικό για τον Ιησού Χριστό.
Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει καμία τεκμηριωμένη απόδειξη για την ύπαρξη τέτοιων εγγράφων ή κάποιου κρυμμένου θησαυρού που να εξηγεί την άνοδο των Ναϊτών.
Το πραγματικό τέλος του Τάγματος ήρθε το 1307, όταν ο βασιλιάς της Γαλλίας Φίλιππος ο Δίκαιος αποφάσισε να περιορίσει την τεράστια επιρροή του. Στο βιβλίο, η ευθύνη αποδίδεται κυρίως στην Εκκλησία, όμως η ιστορική έρευνα δείχνει ότι τα κίνητρα του βασιλιά ήταν κυρίως πολιτικά, ενώ οι διώξεις συνοδεύτηκαν από βασανιστήρια και κατηγορίες περί αίρεσης.
Παρά την εξαφάνισή τους, οι Ναΐτες εξακολουθούν μέχρι σήμερα να αποτελούν αντικείμενο θρύλων και θεωριών συνωμοσίας, γεγονός που συνέβαλε σημαντικά στην επιτυχία του βιβλίου.
Ο Μυστικός Δείπνος, η Μαρία η Μαγδαληνή και το Άγιο Δισκοπότηρο
Το σημαντικότερο σημείο του βιβλίου αφορά τον διάσημο πίνακα του «Μυστικού Δείπνου».
Ο Νταν Μπράουν υποστηρίζει ότι η μορφή που κάθεται στα δεξιά του Ιησού δεν είναι ο Απόστολος Ιωάννης, αλλά η Μαρία η Μαγδαληνή, η οποία παρουσιάζεται ως σύζυγος του Χριστού και μητέρα του παιδιού του. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι το Άγιο Δισκοπότηρο δεν είναι κάποιο πραγματικό κύπελλο, αλλά συμβολίζει την ίδια τη Μαρία, η οποία μετέφερε τη «θεία γενεαλογία» του Ιησού.
Οι ειδικοί στην ιστορία της τέχνης απορρίπτουν αυτή την ερμηνεία. Επισημαίνουν ότι ο Ιωάννης απεικονίζεται παραδοσιακά χωρίς γενειάδα, με νεανικά χαρακτηριστικά και ήπια έκφραση, γεγονός που εξηγεί γιατί η μορφή του μοιάζει περισσότερο γυναικεία στα μάτια ενός σύγχρονου παρατηρητή.
Αντίστοιχα, η απουσία ενός μεγάλου δισκοπότηρου από το τραπέζι δεν θεωρείται ασυνήθιστη. Ο Λεονάρντο επέλεξε να απεικονίσει τη στιγμή κατά την οποία ο Ιησούς ανακοινώνει ότι ένας από τους μαθητές θα τον προδώσει και όχι τη στιγμή της Θείας Ευχαριστίας.
Ο ίδιος ο πίνακας είναι γεμάτος συμβολισμούς. Ο Ιησούς βρίσκεται στο κέντρο, σχηματίζοντας ένα τέλειο ισόπλευρο τρίγωνο, ενώ το φως που εισέρχεται από τα παράθυρα πίσω του δημιουργεί την εντύπωση φωτοστέφανου. Οι μαθητές αντιδρούν ο καθένας διαφορετικά στην ανακοίνωση της προδοσίας, αποτυπώνοντας ένα έντονο κύμα συναισθημάτων, ενώ ο Ιούδας κρατά ήδη το σακούλι με τα αργύρια, προαναγγέλλοντας την επιλογή του.
Το βιβλίο επαναφέρει επίσης στο προσκήνιο τη μορφή της Μαρίας της Μαγδαληνής, μιας από τις πιο παρεξηγημένες προσωπικότητες της χριστιανικής παράδοσης.
Οι ιστορικοί εξηγούν ότι με το πέρασμα των αιώνων διάφορες γυναίκες που αναφέρονται στα Ευαγγέλια συγχωνεύθηκαν στη συλλογική μνήμη σε μία μόνο προσωπικότητα, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η Μαρία η Μαγδαληνή ήταν η αμαρτωλή γυναίκα που μετανοεί. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για διαφορετικά πρόσωπα.
Παράλληλα, οι θεολόγοι απορρίπτουν κατηγορηματικά την υπόθεση ότι η Μαρία η Μαγδαληνή υπήρξε σύζυγος του Ιησού ή απέκτησε παιδιά μαζί του, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει ιστορική τεκμηρίωση που να στηρίζει μια τέτοια θεωρία και ότι κάτι τέτοιο έρχεται σε αντίθεση με τη χριστιανική διδασκαλία.
Παρ’ όλα αυτά, ο «Κώδικας Ντα Βίντσι» πέτυχε κάτι εξαιρετικά σπάνιο. Ανέδειξε στο ευρύ κοινό τη σημασία της συμβολικής γλώσσας της τέχνης, επανέφερε στο προσκήνιο συζητήσεις για τον ρόλο της Μαρίας της Μαγδαληνής, των Ναϊτών Ιπποτών, του Αγίου Δισκοπότηρου και της ιστορίας της Εκκλησίας, ενώ ενθάρρυνε εκατομμύρια αναγνώστες να εξετάσουν τα έργα τέχνης και τα ιστορικά γεγονότα με πιο προσεκτική ματιά.
Ακόμη και όσοι ασκούν κριτική στο βιβλίο αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά επιτυχημένο έργο λογοτεχνικής μυθοπλασίας. Δεν αποτελεί ιστορική μελέτη ούτε επιχειρεί να αποδείξει επιστημονικά τις θεωρίες του. Αντίθετα, χρησιμοποιεί πραγματικά ιστορικά πρόσωπα, αυθεντικά έργα τέχνης και υπαρκτά γεγονότα ως βάση για να δημιουργήσει μία συναρπαστική ιστορία, η οποία περισσότερο από είκοσι χρόνια μετά την κυκλοφορία της εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις για το πού τελειώνει η ιστορία και πού αρχίζει ο μύθος.
