Το πραξικόπημα στο Ιράν και ο έλεγχος του πετρελαίου
19 Αυγούστου 1953
Στις 19 Αυγούστου 1953, μια ενορχηστρωμένη επιχείρηση από την αμερικανική CIA και τη βρετανική MI6 (γνωστή ως Επιχείρηση Αίας) ανέτρεψε τον δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό του Ιράν, Μοχάμεντ Μοσαντέκ. Η αιτία αυτής της ωμής γεωπολιτικής επέμβασης δεν είχε καμία σχέση με ιδεολογικά ιδεώδη, αλλά αποτελούσε μια στυγνή, καθαρά μακροοικονομική επιχείρηση: ο Μοσαντέκ είχε τολμήσει να εθνικοποιήσει την Anglo-Iranian Oil Company (τη σημερινή BP), διεκδικώντας για το ιρανικό κράτος τον έλεγχο των εγχώριων φυσικών πόρων.
σχετικά άρθρα
Οι δυτικές δυνάμεις δεν μπορούσαν να ανεχθούν την απώλεια ενός από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα υδρογονανθράκων στον πλανήτη, τα οποία τροφοδοτούσαν με εξευτελιστικά φθηνή ενέργεια τη μεταπολεμική βιομηχανική ανάπτυξη της Δύσης. Το πραξικόπημα αυτό εγκαθίδρυσε ένα μακροχρόνιο δόγμα στη λειτουργία της παγκόσμιας γεωοικονομίας: το δυτικό κεφάλαιο και τα πολυεθνικά μονοπώλια δεν θα επέτρεπαν ποτέ σε καμία αναπτυσσόμενη χώρα να ελέγξει τις δικές της εφοδιαστικές αλυσίδες πετρελαίου.
Η ανατροπή του Ιρανού ηγέτη έστειλε ένα εκκωφαντικό μήνυμα σε όλο τον Παγκόσμιο Νότο ότι η «ελεύθερη αγορά» επιβάλλεται, αν χρειαστεί, με τα όπλα. Σήμερα, καθώς ο πλανήτης βιώνει την απόλυτη αστάθεια στους ενεργειακούς διαδρόμους της Μέσης Ανατολής και τις συνέπειες του δομικού πληθωρισμού, το μάθημα της 19ης Αυγούστου 1953 παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρο. Απέδειξε ότι η διασφάλιση της ροής του πετρελαίου αποτελεί τον υπέρτατο νόμο του παγκόσμιου συστήματος, γεννώντας ωστόσο ένα βαθύ, ιστορικό ρήγμα που οδήγησε αργότερα στη δημιουργία του καρτέλ του ΟΠΕΚ και στις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του ’70, όταν οι παραγωγοί αποφάσισαν επιτέλους να αντεπιτεθούν.
