Τα μαθηματικά της κάλπης: Αυτοδυναμία με 35,6%; Μύθοι και πραγματικότητα
Πόσα κόμματα πρέπει να μείνουν εκτός Βουλής;
Τι εξετάζουν οι εκλογολογοι του Μαξίμου – Πώς το άθροισμα των κομμάτων που μένουν εκτός Βουλής μπορεί να αλλάξει τον εκλογικό συσχετισμό. Μπορεί ένα κόμμα να εξασφαλίσει αυτοδυναμία στη Βουλή με ποσοστό μόλις 35,6%; Η απάντηση είναι ότι μαθηματικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο μπορεί να προσεγγιστεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Δεν πρόκειται, όμως, για αυτόματο αποτέλεσμα ούτε για μια εξίσωση που λύνεται αποκλειστικά με το ποσοστό του πρώτου κόμματος. Στην πραγματικότητα, ο εκλογικός νόμος κρύβει μια δεύτερη παράμετρο που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική: το συνολικό ποσοστό των κομμάτων που δεν θα καταφέρουν να περάσουν το κατώφλι του 3%.
σχετικά άρθρα
Στο επιτελείο του Κυριάκου Μητσοτάκη αναλύουν τα μυστικά του εκλογικού νόμου σύμφωνα με τα οποία το ποσοστό της αυτοδυναμίας μπορεί να υποχωρήσει κάτω από το 35% εφόσον τα κόμματα που μένουν εκτός Βουλής συγκεντρώσουν αθροιστικά 16%. Το ιδανικό σεναριο για τη Νέα Δημοκρατία είναι το ενδεχόμενο κατακερματισμού της ψήφου, με αναφορές σε σχηματισμούς όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, η Νέα Αριστερά και ένα πιθανό κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού.
Πόση αριθμητική βάση έχει, όμως, αυτή η εκτίμηση; Και πού τελειώνει η μαθηματική δυνατότητα και πού αρχίζει η πολιτική προσδοκία;
Το μπόνους που αλλάζει την εξίσωση
Ο ισχύων εκλογικός νόμος προβλέπει κλιμακωτό μπόνους για το πρώτο αυτοτελές κόμμα, εφόσον συγκεντρώσει τουλάχιστον 25% των ψήφων. Η πριμοδότηση ξεκινά από τις 20 έδρες και αυξάνεται κατά μία έδρα για κάθε επιπλέον μισή ποσοστιαία μονάδα, μέχρι να φτάσει τις 50 έδρες με ποσοστό 40%.
Αυτό σημαίνει ότι ένα κόμμα με 35% δικαιούται μπόνους 40 εδρών. Οι υπόλοιπες 260 έδρες κατανέμονται αναλογικά μεταξύ των κομμάτων που περνούν το 3%. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το σημείο που μπορεί να αλλάξει την εικόνα: η αναλογική κατανομή δεν γίνεται επί του συνόλου των ψήφων, αλλά επί των ψήφων που συγκεντρώνουν οι σχηματισμοί οι οποίοι συμμετέχουν στην κατανομή.
Με απλά λόγια, όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό των κομμάτων που μένουν εκτός Βουλής, τόσο αυξάνεται η αναλογική δύναμη των κομμάτων που εισέρχονται σε αυτήν. Και το πρώτο κόμμα, εφόσον διαθέτει παράλληλα το μπόνους, μπορεί να πλησιάσει ή να ξεπεράσει το όριο των 151 εδρών χωρίς να έχει συγκεντρώσει το 40% ή ακόμη και το 38% των ψήφων.
Τι σημαίνει στην πράξη το 35,6%
Ας πάρουμε ένα υποθετικό παράδειγμα. Αν το πρώτο κόμμα συγκεντρώσει 35,6%, το μπόνους του, με βάση την κλιμάκωση του νόμου, διαμορφώνεται στις 41 έδρες. Για να συμπληρώσει 151 βουλευτές, χρειάζεται ακόμη 110 έδρες από την αναλογική κατανομή.
Σε μια απλουστευμένη αριθμητική προσέγγιση, εάν τα κόμματα που μένουν εκτός Βουλής συγκεντρώσουν περίπου 16% των ψήφων, το πρώτο κόμμα μπορεί να βρεθεί πολύ κοντά στο όριο της αυτοδυναμίας. Η τελική κατανομή, ωστόσο, εξαρτάται από τα ακριβή ποσοστά, τα υπόλοιπα των κομμάτων και την εφαρμογή των κανόνων κατανομής των εδρών. Συνεπώς, το 35,6% δεν αποτελεί κάποιο μαγικό κατώφλι που εγγυάται αυτοδυναμία ανεξαρτήτως συνθηκών.
Το ίδιο ισχύει και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Με ποσοστό 35%, για παράδειγμα, η συγκέντρωση περίπου 18% των ψήφων εκτός Βουλής μπορεί, σε μια απλουστευμένη αναλογική προσομοίωση, να φέρει το πρώτο κόμμα κοντά στις 151 έδρες. Αντίθετα, όταν το άθροισμα των εκτός Βουλής κομμάτων είναι μικρότερο, απαιτείται υψηλότερο ποσοστό από το πρώτο κόμμα για να επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα.
Πόσα κόμματα πρέπει να μείνουν εκτός;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στον αριθμό των κομμάτων, αλλά στο άθροισμα των ποσοστών τους. Έξι σχηματισμοί που συγκεντρώνουν από 2,5% ο καθένας αφήνουν συνολικά 15% εκτός Βουλής. Επτά σχηματισμοί με το ίδιο ποσοστό ανεβάζουν το άθροισμα στο 17,5%.
Το εκλογικό όριο του 3% λειτουργεί επομένως ως κρίσιμος διαχωριστής. Ένα κόμμα που συγκεντρώνει 2,9% μπορεί να έχει σημαντική παρουσία στην κοινωνία και στην πολιτική συζήτηση, αλλά δεν εκλέγει βουλευτές. Οι ψήφοι του, στο πλαίσιο της εθνικής κατανομής, δεν συμμετέχουν στον υπολογισμό των εδρών που μοιράζονται μεταξύ των κομμάτων που δικαιούνται κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.
Αντίθετα, ένα κόμμα που περνά οριακά το 3% εισέρχεται στην κατανομή και αλλάζει τη σχετική αναλογία των εδρών. Γι’ αυτό και η τελική εικόνα μπορεί να διαφοροποιηθεί αισθητά από τις δημοσκοπικές μετρήσεις που εμφανίζουν ορισμένους σχηματισμούς κοντά στο όριο εισόδου.
Το πολιτικό στοίχημα της ΝΔ
Για τη Νέα Δημοκρατία, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς εάν μπορεί να διατηρήσει ένα ποσοστό της τάξης του 35%-36%. Είναι και το πώς θα διαμορφωθεί ο χάρτης των κομμάτων που θα διεκδικήσουν την είσοδο στη Βουλή. Ένα κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό μπορεί να αυξήσει το ποσοστό των ψήφων που δεν μετατρέπονται σε κοινοβουλευτικές έδρες. Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε νέα πολιτική κίνηση λειτουργεί αναγκαστικά υπέρ της ΝΔ.
Εάν ένας νέος σχηματισμός συγκεντρώσει ψήφους από τη ΝΔ και περάσει το 3%, η επίδραση μπορεί να είναι διαφορετική από εκείνη ενός κόμματος που θα μείνει εκτός Βουλής. Αντίστοιχα, εάν ένα κόμμα που αντλεί ψήφους από την αντιπολίτευση μείνει κάτω από το όριο, η κατανομή των εδρών μπορεί να επηρεαστεί διαφορετικά. Οι πολιτικές μετακινήσεις και το τελικό εκλογικό αποτέλεσμα έχουν, συνεπώς, εξίσου μεγάλη σημασία με την καθαρή αριθμητική.
Υπάρχει, άλλωστε, και η ιστορική διάσταση. Στις εκλογές του Μαΐου 2023, όταν ίσχυε η απλή αναλογική, τα κόμματα εκτός Βουλής συγκέντρωσαν περίπου 16% των ψήφων. Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι ένας τέτοιος κατακερματισμός δεν είναι αδιανόητος. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι θα επαναληφθεί ούτε ότι θα οδηγήσει αυτομάτως στο ίδιο αποτέλεσμα υπό διαφορετικό εκλογικό σύστημα.
Σε τι ελπιζουν οι γαλάζιοι ;
Η αυτοδυναμία με ποσοστό γύρω στο 35,6% δεν είναι εκ προοιμίου αδύνατη. Είναι, όμως, αποτέλεσμα συγκεκριμένων συνθηκών και όχι βεβαιότητα που προκύπτει από έναν μόνο αριθμό. Το άθροισμα των κομμάτων εκτός Βουλής, το μπόνους του πρώτου κόμματος, τα ποσοστά των σχηματισμών που περνούν το 3% και η τελική κατανομή των εδρών συνθέτουν μια εξίσωση με περισσότερες από μία μεταβλητές.
Το πραγματικό συμπέρασμα είναι ότι η κάλπη δεν κρίνεται μόνο στο ποσοστό του πρώτου κόμματος, αλλά και στο πόσες ψήφοι δεν θα εκπροσωπηθούν κοινοβουλευτικά. Για τη ΝΔ, όπως και για κάθε κόμμα που διεκδικεί την πρώτη θέση, η αριθμητική μπορεί να δημιουργήσει προϋποθέσεις αυτοδυναμίας. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει την πολιτική δυναμική, την εκλογική συμμετοχή και την κρίση των ψηφοφόρων.
Η τελευταία λέξη ανήκει στην κάλπη. Και μόνο όταν κλείσουν οι κάλπες θα φανεί αν το 35,6% ήταν ένα ρεαλιστικό μαθηματικό σενάριο ή ένας ακόμη αριθμός που απέκτησε μεγαλύτερη πολιτική σημασία από όση του αναλογεί.
