Τα αποτελέσματα των Πανελλαδικών φέρνουν διάλογο για την παιδεία
Η συζήτηση γύρω από τον ρόλο του λάθους ως αναγκαίου σταδίου της μάθησης και της ανθρώπινης εξέλιξης αναζωπυρώνεται με αφορμή την ανακοίνωση των φετινών αποτελεσμάτων των Πανελλαδικών εξετάσεων. Έχει επισημανθεί στο παρελθόν η ανάγκη για ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δεν αντιμετωπίζει την αποτυχία ως ενοχή ή ένδειξη ανικανότητας, αλλά ως μέσο για τη διαμόρφωση ελεύθερων και υπεύθυνων προσωπικοτήτων, σε αντίθεση με μια προσέγγιση που καλλιεργεί τον φόβο της δοκιμασίας.
σχετικά άρθρα
Κάθε χρόνο, μετά τη δημοσιοποίηση των βαθμολογιών, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στη δυσαρέσκεια όσων δεν πέτυχαν τους στόχους τους, καθώς και στην αμφισβήτηση του θεσμού. Τα αποτελέσματα συχνά χαρακτηρίζονται ως «σκληρά», «άδικα» ή «αποκαρδιωτικά», ενώ εκφράζονται και αιτήματα για την κατάργηση των Πανελλαδικών. Αυτή η συζήτηση είναι αναμφίβολα σημαντική και αφορά ζητήματα εκπαιδευτικής πολιτικής που χρήζουν σοβαρού διαλόγου. Ωστόσο, δεν πρέπει να απομακρύνει από μια ουσιαστική παιδαγωγική αρχή.
Οι Πανελλαδικές εξετάσεις δεν είναι αλάνθαστες, ούτε μπορούν να αποτυπώσουν όλες τις πτυχές της προσωπικότητας και των δυνατοτήτων ενός νέου ανθρώπου. Δεν αποτελούν μέτρο της ανθρώπινης αξίας, ούτε προδιαγράφουν το μέλλον. Εντούτοις, συνιστούν μια απαιτητική δοκιμασία, το αποτέλεσμα της οποίας αντικατοπτρίζει, σε σημαντικό βαθμό, την προηγούμενη πορεία: την προετοιμασία, τη συνέπεια, τη μεθοδικότητα, την επιμονή, αλλά και ενδεχόμενες παραλείψεις ή λάθη. Όπως συμβαίνει σε κάθε σημαντική δοκιμασία της ζωής – στις σπουδές, στην εργασία, στον αθλητισμό ή στην επαγγελματική πορεία – το αποτέλεσμα δεν είναι ποτέ αποκομμένο από την προσπάθεια που έχει προηγηθεί.
Ακριβώς για τον λόγο αυτό, η πραγματική παιδαγωγική αξία των εξετάσεων έγκειται όχι μόνο στην επιτυχία ή την αποτυχία, αλλά κυρίως στον τρόπο ερμηνείας του αποτελέσματος. Εάν εκληφθεί ως αμετάκλητη καταδίκη, οδηγεί σε ματαίωση. Εάν, όμως, αντιμετωπιστεί ως ευκαιρία αναστοχασμού και αυτογνωσίας, τότε ακόμη και μια αποτυχία μπορεί να μετατραπεί σε ένα πολύτιμο μάθημα ζωής. Αυτό είναι, τελικά, το ουσιαστικό μήνυμα που οφείλει να μεταδίδει κάθε παιδεία που σέβεται τον άνθρωπο.
Η μεγαλύτερη αδικία
Ίσως η μεγαλύτερη αδικία που διαπράττεται σήμερα εις βάρος των νέων είναι η συχνή στέρηση της δυνατότητας να αναμετρηθούν με τις συνέπειες των επιλογών τους. Αναζητούνται πάντοτε εξωτερικές αιτίες για κάθε αποτυχία, από φόβο μήπως πληγεί η αυτοεκτίμησή τους. Ωστόσο, η πραγματική αυτοεκτίμηση δεν οικοδομείται στην άρνηση της πραγματικότητας, αλλά στην ειλικρινή αναγνώρισή της. Ο νέος που θα μπορέσει να αναγνωρίσει «δεν προετοιμάστηκα όσο έπρεπε», «δεν διαχειρίστηκα σωστά τον χρόνο μου» ή «έκανα επιλογές που δεν με βοήθησαν», βρίσκεται ήδη στο πρώτο βήμα της προσωπικής του εξέλιξης.
Το λάθος δεν αποτελεί στίγμα. Η αποτυχία δεν είναι ταυτότητα, αλλά εμπειρία. Εκείνος που μαθαίνει να αναλύει τις αστοχίες του αποκτά ένα πολύτιμο εφόδιο που θα τον συνοδεύει σε ολόκληρη τη ζωή του. Αντίθετα, όποιος πείθεται ότι για κάθε αρνητικό αποτέλεσμα ευθύνονται πάντοτε οι άλλοι ή οι συνθήκες, δύσκολα θα βρει τη δύναμη να αλλάξει ο ίδιος.
Για τον λόγο αυτό, οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και η κοινωνία συνολικά οφείλουν να σταθούν δίπλα στους νέους με δύο εξίσου σημαντικά μηνύματα. Το πρώτο είναι ότι μια αποτυχία στις Πανελλαδικές δεν μειώνει την ανθρώπινη αξία κανενός ούτε στερεί τη δυνατότητα μιας επιτυχημένης ζωής. Υπάρχουν πολλοί δρόμοι προς την προσωπική και επαγγελματική καταξίωση. Το δεύτερο, όμως, είναι εξίσου ουσιαστικό: κάθε αποτέλεσμα αποτελεί ευκαιρία αυτογνωσίας. Εάν δεν κατανοήσουμε γιατί δεν πετύχαμε τον στόχο μας, είναι πολύ πιθανό να επαναλάβουμε τα ίδια λάθη στην επόμενη δοκιμασία, όποια κι αν είναι αυτή.
Το λάθος, η προσπάθεια και η δύναμη της νέας αρχής
Η ζωή δεν περιορίζεται στις Πανελλαδικές. Αντίθετα, είναι γεμάτη εξετάσεις διαφορετικού είδους: στις σπουδές, στην εργασία, στις ανθρώπινες σχέσεις, στην οικογένεια, στις προσωπικές επιλογές. Σε όλες αυτές τις στιγμές κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί την επιτυχία. Μπορεί όμως να καλλιεργήσει την επιμονή, την αυτοκριτική και την ψυχική ανθεκτικότητα. Αυτές είναι οι αρετές που επιτρέπουν στον άνθρωπο να μετατρέπει μια προσωρινή αποτυχία σε αφετηρία μιας μεγαλύτερης επιτυχίας.
Συνεπώς, δεν πρέπει να αφήσουμε τη ματαίωση να γίνει το κυρίαρχο συναίσθημα των νέων. Η ματαίωση γεννιέται όταν πιστεύει κανείς ότι ένα αποτέλεσμα σφραγίζει αμετάκλητα την αξία και την ταυτότητά του. Ένα λάθος, όμως, δεν είναι το τέλος, αλλά η αρχή μιας νέας προσπάθειας, αρκεί να υπάρχει η γενναιότητα να το αναγνωρίσουμε και η θέληση να μάθουμε από αυτό. Αυτό είναι, ίσως, το σημαντικότερο μάθημα που μπορεί να προσφέρει όχι μόνο μια εξεταστική διαδικασία αλλά και η ίδια η ζωή: ότι η επιτυχία δεν ανήκει σε όσους δεν αποτυγχάνουν ποτέ, αλλά σε εκείνους που βρίσκουν το θάρρος να σηκώνονται κάθε φορά πιο ώριμοι και πιο σοφοί από πριν.
