Πολυτεχνείο: Τι αποκαλύπτει η έκθεση Τσεβά και γιατί ο Άδωνις προκάλεσε πολιτικό σεισμό
Τι πραγματικά είπε ο υπουργός Υγείας;
Το πόρισμα του 1974, η επίμαχη αναφορά στους νεκρούς μέσα στο Πολυτεχνείο, οι 24 τεκμηριωμένοι θάνατοι και η πολιτική θύελλα που έφτασε μέχρι το Μέγαρο Μαξίμου – Πώς μια ιστορική διαπίστωση μετατράπηκε σε πεδίο σύγκρουσης κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.
Σε ένα απρόσμενο πολιτικό μέτωπο, με ισχυρό ιδεολογικό και ιστορικό φορτίο, εξελίσσεται η αντιπαράθεση για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, μία μόλις ημέρα πριν από την 53η επέτειο της εξέγερσης της 17ης Νοεμβρίου. Οι δηλώσεις του Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος επέλεξε να επικαλεστεί το πόρισμα του εισαγγελέα Δημήτρη Τσεβά του 1974, άναψαν φωτιές στο πολιτικό σκηνικό, προκαλώντας σφοδρές αντιδράσεις από την αντιπολίτευση και αναγκάζοντας το Μέγαρο Μαξίμου να παρέμβει με προσεκτικές διατυπώσεις, ώστε να μην πάρει η συζήτηση ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Το ζήτημα δεν είναι καινούργιο. Εδώ και δεκαετίες, η συζήτηση για τους νεκρούς του Πολυτεχνείου αποτελεί ένα από τα πιο φορτισμένα πεδία της μεταπολιτευτικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Αυτή τη φορά, όμως, η αφορμή δόθηκε από έναν υπουργό της κυβέρνησης και μάλιστα από τον αντιπρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας. Το αποτέλεσμα ήταν να ανοίξει ένα μέτωπο που ξεπερνά τα όρια μιας ιστορικής διαφωνίας και αγγίζει την ίδια την πολιτική ταυτότητα της κυβερνητικής παράταξης.
Η αντιπολίτευση επιχείρησε από την πρώτη στιγμή να μετατρέψει την τοποθέτηση Γεωργιάδη σε συνολικό πολιτικό ζήτημα για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ενώ η κυβέρνηση προσπάθησε να κρατήσει αποστάσεις από την ένταση, χωρίς να αδειάσει τον υπουργό της.

Τι πραγματικά έγραψε ο εισαγγελέας Τσεβά το 1974
Για να κατανοήσει κανείς την ένταση, πρέπει να επιστρέψει στο 1974, όταν, μετά την πτώση της δικτατορίας, ανατέθηκε στον εισαγγελέα Δημήτρη Τσεβά η διερεύνηση των γεγονότων του Νοεμβρίου 1973. Το πόρισμα, που ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1974, αποτελεί ένα από τα βασικά δικαστικά και ιστορικά τεκμήρια για την εξέγερση και την αιματηρή καταστολή της.
Η έκθεση δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης ως προς τη βίαιη διάσταση της καταστολής. Περιγράφει πυροβολισμούς εναντίον πολιτών, νεκρούς και τραυματίες στους δρόμους της Αθήνας, δράση ενόπλων από κτίρια της περιοχής, αστυνομική βία και την επέμβαση του στρατού με άρματα μάχης. Καταγράφει, επίσης, τις συνθήκες υπό τις οποίες η δικτατορία επιχείρησε να καταστείλει την εξέγερση.
Ο Τσεβάς καταγράφει μια αιματηρή επιχείρηση, με πυροβολισμούς κατά διαδηλωτών, θύματα σε διάφορα σημεία της πρωτεύουσας και σοβαρά τραυματισμένους πολίτες. Μάλιστα, η εκτίμησή του ήταν ότι ο αριθμός των νεκρών ενδέχεται να έφθανε τους 34, χωρίς όλες αυτές οι περιπτώσεις να έχουν πλήρως εξακριβωθεί.
Στη δικαστική διαδικασία που ακολούθησε το 1975 τεκμηριώθηκαν 24 περιπτώσεις νεκρών. Η ιστορική έρευνα έχει έκτοτε συγκεντρώσει ονομαστικά στοιχεία και μαρτυρίες, επιβεβαιώνοντας ότι η αιματοχυσία ήταν πραγματική και εκτεταμένη.

Η φράση που άναψε τη φωτιά: «Ουδείς εκ των σπουδαστών του Πολυτεχνείου εφονεύθη»
Ωστόσο, υπάρχει μία συγκεκριμένη διατύπωση του πορίσματος που επανέρχεται διαρκώς στη δημόσια συζήτηση και αποτέλεσε το επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Ο εισαγγελέας αναφέρει χαρακτηριστικά:
«Ουδείς απολύτως εκ των σπουδαστών του Πολυτεχνείου εφονεύθη κατά το ανωτέρω τριήμερον».
Η συγκεκριμένη φράση χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Αφορά τους σπουδαστές του Πολυτεχνείου και δεν αποτελεί διαπίστωση ότι δεν υπήρξαν νεκροί κατά τη διάρκεια της εξέγερσης. Ούτε σημαίνει ότι η καταστολή υπήρξε αναίμακτη. Αντιθέτως, το ίδιο το πόρισμα περιγράφει μια αιματηρή επιχείρηση με θύματα σε διάφορα σημεία της πρωτεύουσας.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η λεπτή γραμμή ανάμεσα σε μια ιστορική διαπίστωση και στην πολιτική αξιοποίησή της. Άλλο η διαπίστωση ότι δεν έχει τεκμηριωθεί νεκρός φοιτητής μέσα στον περίβολο του ιδρύματος και άλλο ο ισχυρισμός ότι δεν υπήρξαν νεκροί στα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

Γιατί ο Άδωνις έβαλε φωτιά στο πολιτικό σκηνικό
Όλα ξεκίνησαν από τη ραδιοφωνική συνέντευξη του Άδωνι Γεωργιάδη στα Παραπολιτικά 90,1, όταν ο υπουργός Υγείας ρωτήθηκε ευθέως για το εάν υπήρξαν νεκροί στα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Η απάντησή του ήταν ότι παραμένει πιστός στο πόρισμα Τσεβά, παραπέμποντας όσους έχουν ιστορικές απορίες στο συγκεκριμένο εισαγγελικό κείμενο.
«Πάρτε το και διαβάστε το να σας λυθούν οι ιστορικές απορίες», ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του, η οποία προκάλεσε αμέσως πολιτικές αντιδράσεις.
Ο υπουργός γνώριζε ασφαλώς ότι ακουμπούσε ένα εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα. Η συγκεκριμένη αναφορά, ακόμη κι αν στηρίζεται σε υπαρκτό ιστορικό τεκμήριο, δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη, ειδικά όταν προέρχεται από ένα πολιτικό πρόσωπο με τη δημόσια παρουσία και το επικοινωνιακό αποτύπωμα του Άδωνι Γεωργιάδη.
Το πρόβλημα για τον υπουργό ήταν ότι η αρχική του τοποθέτηση μπορούσε να εκληφθεί ως συνολική αμφισβήτηση των νεκρών της εξέγερσης, ενώ ο ίδιος επικαλούνταν μια πολύ πιο συγκεκριμένη διαπίστωση του εισαγγελικού πορίσματος.
Στην πραγματικότητα, ο πολιτικός σεισμός δεν προκλήθηκε μόνο από το περιεχόμενο της δήλωσης, αλλά και από το πρόσωπο που την έκανε. Ο Άδωνις Γεωργιάδης είναι ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους υπουργούς της κυβέρνησης, με έντονη δημόσια παρουσία και σταθερή διάθεση να παρεμβαίνει σε ιδεολογικά ζητήματα. Η επιλογή του να ανοίξει το συγκεκριμένο θέμα λίγο πριν από την επέτειο έδωσε στην αντιπολίτευση την ευκαιρία να σηκώσει τους τόνους.

ΠΑΣΟΚ: Από την επίθεση στον Γεωργιάδη στο τελεσίγραφο προς τον Μητσοτάκη
Η αντίδραση της Χαριλάου Τρικούπη ήταν ιδιαίτερα σκληρή. Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς χαρακτήρισε τον υπουργό Υγείας «ανιστόρητο και επικίνδυνο», υποστηρίζοντας ότι με τις δηλώσεις του αναπαράγει την ακροδεξιά προπαγάνδα περί ανυπαρξίας νεκρών στο Πολυτεχνείο.
Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στην προσωπική επίθεση κατά του Άδωνι. Το ΠΑΣΟΚ ανέβασε αμέσως την αντιπαράθεση στο επίπεδο του πρωθυπουργού, ζητώντας από τον Κυριάκο Μητσοτάκη να πάρει θέση και να ξεκαθαρίσει εάν υιοθετεί τις συγκεκριμένες απόψεις του αντιπροέδρου της Νέας Δημοκρατίας.
Με αυτόν τον τρόπο η Χαριλάου Τρικούπη επιχείρησε να μετατρέψει μια δήλωση ενός υπουργού σε συνολικό πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση. Δεν περιορίστηκε στην ιστορική διάσταση, αλλά επιχείρησε να ανοίξει ζήτημα δημοκρατικής φυσιογνωμίας της κυβερνητικής παράταξης.
Για το ΠΑΣΟΚ, άλλωστε, η επέτειος του Πολυτεχνείου αποτελεί πεδίο πολιτικής και ιδεολογικής αναφοράς, ενώ η αντιπαράθεση προσφέρει την ευκαιρία να εμφανιστεί ως δύναμη υπεράσπισης της ιστορικής μνήμης απέναντι σε όσα χαρακτηρίζει απόπειρες αναθεώρησης.
ΚΚΕ και Αριστερά καταγγέλλουν απόπειρα αναθεώρησης της Ιστορίας
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν τα κόμματα της Αριστεράς, τα οποία αντιμετωπίζουν κάθε συζήτηση για τον αριθμό και τις συνθήκες θανάτου των θυμάτων ως ζήτημα που δεν μπορεί να αποκοπεί από την ιστορική πραγματικότητα της εξέγερσης.
Το ΚΚΕ διαχρονικά υπογραμμίζει ότι η εξέγερση αποτέλεσε κορυφαία στιγμή της αντιδικτατορικής πάλης και ότι η αιματηρή καταστολή της δεν μπορεί να σχετικοποιείται μέσα από επιλεκτικές αναφορές σε ιστορικά κείμενα.
Αντίστοιχες αιχμές διατυπώθηκαν και από τη Νέα Αριστερά, με την αντιπολίτευση να επιχειρεί να συγκροτήσει ένα ευρύτερο μέτωπο απέναντι στον υπουργό Υγείας.
Το πολιτικό ενδιαφέρον είναι ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίστηκε στην παραδοσιακή σύγκρουση Δεξιάς και Αριστεράς. Έφτασε μέχρι το εσωτερικό της κυβερνητικής παράταξης, καθώς ο Άδωνις Γεωργιάδης δεν είναι ένα περιφερειακό κυβερνητικό στέλεχος, αλλά ένας από τους πλέον προβεβλημένους υπουργούς και αντιπρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας.
Η απάντηση του Άδωνι: Άλλο οι νεκροί μέσα στο Πολυτεχνείο και άλλο στους δρόμους της Αθήνας
Από την πλευρά του, ο Άδωνις Γεωργιάδης επιχείρησε να ξεκαθαρίσει ότι δεν αμφισβητεί την ύπαρξη νεκρών κατά την εξέγερση και την καταστολή της. Η επιχειρηματολογία του βασίζεται στη διάκριση ανάμεσα στους νεκρούς μέσα στον χώρο του Πολυτεχνείου και στα θύματα που καταγράφηκαν στους γύρω δρόμους και στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας.
Πρόκειται για μια διάκριση που έχει ιστορική βάση και αποτυπώνεται στο πόρισμα Τσεβά. Δεν μπορεί, όμως, να χρησιμοποιείται αποκομμένη από το υπόλοιπο περιεχόμενο της έκθεσης, η οποία περιγράφει με σαφήνεια τη βίαιη καταστολή και την ύπαρξη νεκρών.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο εστιάζουν οι επικριτές του υπουργού. Θεωρούν ότι η επίκληση μιας συγκεκριμένης φράσης, χωρίς την αντίστοιχη ανάδειξη του συνολικού συμπεράσματος του πορίσματος, δημιουργεί μια εικόνα που μπορεί να τροφοδοτήσει την αμφισβήτηση της ιστορικής πραγματικότητας.
Από την άλλη πλευρά, ο υπουργός έχει κάθε δικαίωμα να επικαλείται πρωτογενείς ιστορικές πηγές και να θέτει ζητήματα ακρίβειας. Η ουσία, όμως, είναι ότι η ιστορική συζήτηση απαιτεί συνολική ανάγνωση των τεκμηρίων και όχι επιλεκτική χρήση τους.

Μαρινάκης: «Το Πολυτεχνείο είναι σύμβολο της Δημοκρατίας»
Μέσα σε αυτό το κλίμα, παρέμβαση έκανε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος επιχείρησε να αποσυμπιέσει την κατάσταση χωρίς να ανοίξει εσωτερικό μέτωπο με τον υπουργό Υγείας.
«Το Πολυτεχνείο είναι σύμβολο της Δημοκρατίας και τιμούμε τη θυσία κάθε πολίτη, ανεξαρτήτως του πολιτικού χώρου που ανήκει, ο οποίος αγωνίστηκε για να αποκατασταθεί η Δημοκρατία στη χώρα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όταν μάλιστα ρωτήθηκε εάν θα γίνει σύσταση στον Άδωνι Γεωργιάδη για τις δηλώσεις του, απέφυγε να προαναγγείλει οποιαδήποτε παρέμβαση, σημειώνοντας ότι στην Ελλάδα υπάρχει δημοκρατία και ο καθένας μπορεί να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του.
Η διατύπωση του κυβερνητικού εκπροσώπου είχε ιδιαίτερη σημασία. Το Μαξίμου δεν θέλησε ούτε να υιοθετήσει την ένταση της αντιπολίτευσης ούτε να εμφανιστεί ότι αποδέχεται μια συζήτηση η οποία μπορεί να εκληφθεί ως αμφισβήτηση της ιστορικής παρακαταθήκης του Πολυτεχνείου.
Το Μαξίμου θέλει να κλείσει το μέτωπο πριν γίνει κυβερνητικός πονοκέφαλος
Πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση υπάρχει και ένας δεύτερος υπολογισμός. Η Νέα Δημοκρατία είναι ένα κόμμα με διαφορετικές ιδεολογικές και πολιτικές αφετηρίες, στο οποίο συνυπάρχουν κεντροδεξιά, φιλελεύθερα, συντηρητικά και δεξιότερα ακροατήρια.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης εκφράζει ένα συγκεκριμένο κομμάτι αυτού του πολιτικού χώρου, ενώ η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη επιχειρεί διαρκώς να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με το κεντρώο ακροατήριο.
Επομένως, κάθε τέτοια συζήτηση έχει διπλό κόστος και διπλό όφελος. Από τη μία, ο υπουργός απευθύνεται σε ένα κοινό που αντιμετωπίζει με δυσπιστία την κυρίαρχη μεταπολιτευτική αφήγηση. Από την άλλη, η κυβέρνηση δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ότι υιοθετεί θέσεις που θα μπορούσαν να την απομακρύνουν από το ευρύτερο εκλογικό ακροατήριο.
Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, το ζητούμενο είναι να μην εγκλωβιστεί σε μια συζήτηση που δεν προσφέρει πολιτικά στην κυβέρνηση, αλλά μπορεί να δημιουργήσει περιττές εντάσεις με την αντιπολίτευση και να αναζωπυρώσει ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές.
Για την αντιπολίτευση, αντίθετα, το θέμα αποτελεί ευκαιρία να πιέσει προσωπικά τον πρωθυπουργό, να ζητήσει αποστάσεις από τον υπουργό του και να επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη σχέση της Νέας Δημοκρατίας με την ιστορική μνήμη της Μεταπολίτευσης.
Το βέβαιο είναι ότι η φετινή επέτειος αποκτά μια πρόσθετη πολιτική διάσταση. Πενήντα τρία χρόνια μετά την εξέγερση, το Πολυτεχνείο εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς, αλλά και πεδίο σκληρής πολιτικής αντιπαράθεσης.
Και τελικά, η υπόθεση Τσεβά αποδεικνύει κάτι ακόμη: ότι στην Ελλάδα η Ιστορία δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία και στα αρχεία. Παραμένει ενεργό πολιτικό κεφάλαιο, το οποίο κάθε πλευρά επιχειρεί να ερμηνεύσει, να υπερασπιστεί ή να αξιοποιήσει στη σημερινή πολιτική σύγκρουση.

