Το Ιράν βάζει «χρονοδιακόπτη» στο Ορμούζ – Γιατί οι επόμενες 60 ημέρες αφορούν και την Ελλάδα
Η Τεχεράνη δεν άνοιξε απλώς το Στενό του Ορμούζ. Κράτησε το ισχυρότερο χαρτί της στο τραπέζι και έστειλε μήνυμα σε ΗΠΑ, Ευρώπη και αγορές ενέργειας.
Χάρτης του Στενού του Ορμούζ με δεξαμενόπλοια και γεωπολιτική ένταση Ιράν ΗΠΑ.
Το Ιράν κρατά το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο της διαπραγμάτευσης με τις ΗΠΑ, με άμεσες συνέπειες για ενέργεια, ναυτιλία και Ελλάδα.
Το Ιράν δεν έκλεισε την κρίση στο Ορμούζ. Απλώς πάτησε «παύση» για 60 ημέρες. Η δήλωση του Μοχάμεντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ δείχνει ότι η Τεχεράνη κρατά τον έλεγχο του Στενού ως διαπραγματευτικό όπλο απέναντι στις ΗΠΑ. Παράλληλα, στέλνει καθαρό μήνυμα στις αγορές: αν οι συνομιλίες αποτύχουν, η ενεργειακή αβεβαιότητα επιστρέφει αμέσως.
σχετικά άρθρα
Γιατί έχει σημασία
Το Στενό του Ορμούζ δεν αποτελεί μια ακόμη θαλάσσια δίοδο. Αποτελεί το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη. Η αμερικανική EIA το χαρακτηρίζει ως το σημαντικότερο πετρελαϊκό chokepoint, επειδή από εκεί περνούν τεράστιες ποσότητες αργού πετρελαίου και καυσίμων από τον Περσικό Κόλπο προς τις διεθνείς αγορές.
Επομένως, κάθε ασάφεια γύρω από το Ορμούζ δεν μένει στη Μέση Ανατολή. Περνά γρήγορα στις τιμές του πετρελαίου, στο LNG, στα ναύλα, στον πληθωρισμό και τελικά στον λογαριασμό του Ευρωπαίου καταναλωτή.
Η συμφωνία δεν έλυσε την κρίση
Το μνημόνιο ΗΠΑ–Ιράν άνοιξε ένα παράθυρο 60 ημερών. Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, η συμφωνία προβλέπει ελεύθερη και χωρίς τέλη διέλευση για εμπορικά πλοία στο Ορμούζ για αυτό το διάστημα. Παράλληλα, οι δύο πλευρές επιχειρούν να μετατρέψουν την προσωρινή αποκλιμάκωση σε πιο μόνιμη ρύθμιση.
Ωστόσο, η Τεχεράνη δεν παρουσιάζει αυτή τη ρύθμιση ως παραχώρηση. Αντίθετα, ο Καλιμπάφ επιμένει ότι το Ιράν δεν παραιτείται από τα δικαιώματά του στο Στενό. Έτσι, το μήνυμα γίνεται σαφές: η ελεύθερη διέλευση ισχύει όσο προχωρούν οι διαπραγματεύσεις.
Το κρυφό νόημα των 60 ημερών
Οι 60 ημέρες δεν αποτελούν τεχνική λεπτομέρεια. Αποτελούν πολιτικό εργαλείο.
Το Ιράν δεν χρειάζεται να κλείσει το Ορμούζ για να πιέσει. Αρκεί να κρατά ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων περιορισμών, ελέγχων ή χρεώσεων. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργεί μόνιμη αβεβαιότητα και αυξάνει το κόστος ρίσκου για τις αγορές.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον κερδίζει χρόνο, αλλά όχι λύση. Οι ΗΠΑ χρειάζονται ηρεμία στις αγορές ενέργειας. Χρειάζονται επίσης χώρο για διαπραγμάτευση στα πυρηνικά, στις κυρώσεις και στην περιφερειακή ασφάλεια. Ωστόσο, η έλλειψη άμεσων επαφών υψηλού επιπέδου δείχνει ότι η διαδικασία παραμένει εύθραυστη.
Η Ευρώπη πληρώνει την αστάθεια
Η Ευρώπη έχει άμεσο συμφέρον από τη σταθερότητα στο Ορμούζ. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ στράφηκε ακόμη περισσότερο στο LNG και στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Επομένως, κάθε αναταραχή στον Περσικό Κόλπο αυξάνει την πίεση στο κόστος ενέργειας.
Επιπλέον, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο. Το Reuters κατέγραψε ότι η κρίση στο Ορμούζ έχει ήδη πλήξει τις ροές LNG και έχει επηρεάσει περίπου το 20% της μηνιαίας παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Άρα, η Ευρώπη δεν παρακολουθεί απλώς μια διπλωματική διαμάχη ΗΠΑ–Ιράν. Παρακολουθεί έναν πιθανό μηχανισμό νέου πληθωριστικού σοκ.
Γιατί αφορά την Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει τρεις λόγους να κοιτά σοβαρά το Ορμούζ.
Πρώτον, η ελληνική ναυτιλία έχει τεράστια έκθεση στις διεθνείς θαλάσσιες ροές. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε το Safety4Sea για την Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών, η ελληνική ναυτιλία ελέγχει το 19,1% του παγκόσμιου στόλου σε όρους dwt.
Δεύτερον, η ελληνική οικονομία επηρεάζεται από τις διεθνείς τιμές ενέργειας. Αν το Ορμούζ ξαναμπεί σε κρίση, οι αγορές ενέργειας αντιδρούν γρήγορα. Στη συνέχεια, η πίεση φτάνει στα καύσιμα, στις μεταφορές, στα προϊόντα και στο κόστος ζωής.
Τρίτον, η Ελλάδα λειτουργεί ως ενεργειακή και ναυτιλιακή πύλη της Ευρώπης. Συνεπώς, κάθε κρίση σε βασική θαλάσσια δίοδο αυξάνει τη σημασία της Ανατολικής Μεσογείου, των λιμανιών, των αγωγών, των LNG υποδομών και της θαλάσσιας ασφάλειας.
Τι δεν λένε οι περισσότεροι
Οι περισσότεροι διαβάζουν τη συμφωνία ως αποκλιμάκωση. Όμως, η Τεχεράνη τη διαβάζει ως δοκιμαστική περίοδο.
Αυτό αλλάζει τα πάντα. Αν οι ΗΠΑ δεν προχωρήσουν σε κινήσεις για κυρώσεις, πυρηνικά και περιφερειακή ασφάλεια, το Ιράν μπορεί να επαναφέρει το Ορμούζ στο κέντρο της κρίσης. Παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιήσει την αβεβαιότητα για να αυξήσει την αξία των διαπραγματευτικών του χαρτιών.
Έτσι, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν άνοιξε το Ορμούζ. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι ζητά το Ιράν για να το κρατήσει ανοιχτό μετά τις 60 ημέρες.
Τι ακολουθεί
Οι επόμενες εβδομάδες κρίνουν τρία μέτωπα.
Πρώτα, οι ΗΠΑ και το Ιράν δοκιμάζουν αν μπορούν να περάσουν από προσωρινή εκεχειρία σε πραγματική συμφωνία. Στη συνέχεια, οι αγορές ελέγχουν αν η ναυσιπλοΐα επιστρέφει σε κανονικούς ρυθμούς. Τέλος, η Ευρώπη μετρά το ρίσκο νέου ενεργειακού σοκ.
Για την Ελλάδα, το δίδαγμα είναι σαφές. Η ασφάλεια στο Ορμούζ δεν αφορά μόνο τον Περσικό Κόλπο. Αφορά τη ναυτιλία, την ενέργεια, τις τιμές και τη θέση της χώρας μέσα στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας.
Το Ιράν δεν έκλεισε το Στενό. Όμως, έδειξε ότι κρατά το χέρι πάνω στον διακόπτη. Και αυτό αρκεί για να κάνει τις επόμενες 60 ημέρες κρίσιμες.
