Το μεγάλο παιχνίδια των Αραβικών Εμιράτων: Γιατί η «Μικρή Σπάρτη» χρηματοδοτεί το Ιράν με 300 δισ. δολάρια
Πώς η συμφωνία του Ντόναλντ Τραμπ, ο πόλεμος και η γεωπολιτική σκακιέρα αναγκάζουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να αλλάξουν ριζικά το δόγμα της εξωτερικής τους πολιτικής απέναντι στην Τεχεράνη
Η ιστορική συμφωνία που υπέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν στο παλάτι των Βερσαλλιών, νωρίτερα από το αναμενόμενο, σηματοδοτεί μια τεκτονική αλλαγή για τη Μέση Ανατολή. Η προσπάθεια τερματισμού των εχθροπραξιών έχει φέρει στο τραπέζι ένα μνημόνιο κατανόησης που ισοδυναμεί με τη μεγαλύτερη οικονομική «ένεση» στην ιστορία της Τεχεράνης. Μιλάμε για μια άνευ προηγουμένου ροή κεφαλαίων: περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια σε ταμείο ανασυγκρότησης, επιπλέον 100 δισεκατομμύρια από «παγωμένα» κεφάλαια που πλέον αποδεσμεύονται, και τεράστια μελλοντικά κέρδη από την πώληση αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου στην παγκόσμια αγορά.
σχετικά άρθρα
Σε αυτά τα ποσά πρέπει να προστεθούν και τα στρατηγικά τέλη διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ. Τα «ισχνά χρόνια» για το Ιράν φαίνεται να τελειώνουν οριστικά. Φυσικά, όπως συμβαίνει πάντα με τις εξαγγελίες του Τραμπ, τα νούμερα μπορεί να είναι ρευστά, αλλά η κεντρική εικόνα παραμένει ξεκάθαρη: το Ιράν ετοιμάζεται να θησαυρίσει. Αυτός είναι και ο λόγος που το Ισραήλ χαρακτηρίζει τη συμφωνία ως «καταστροφική συνθηκολόγηση» στους επιτιθέμενους, θεωρώντας πως αφήνει τη χώρα ευάλωτη. Όμως, όπως πάντα στην κεντρική πολιτική σκηνή, ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες. Και η πιο κρίσιμη λεπτομέρεια εδώ δεν αφορά ούτε τις ΗΠΑ, ούτε την Ευρώπη.
Η Στροφή 180 Μοιρών της «Μικρής Σπάρτης»
Σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, όπως το Reuters, η πρώτη πλευρά που άρχισε να εκταμιεύει τα τεράστια αυτά ποσά –ακόμη και πριν στεγνώσει το μελάνι των υπογραφών– ήταν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ). Μέχρι τα μέσα Ιουνίου, τα ΗΑΕ φέρεται να είχαν ήδη καταβάλει 300 δισεκατομμύρια δολάρια στο Ιράν, με προοπτική να εκταμιεύσουν επιπλέον 10 έως 20 δισεκατομμύρια. Αν και η κυβέρνηση των Εμιράτων το διαψεύδει κατηγορηματικά, οι πληροφορίες είναι επίμονες και η κατεύθυνση των πραγμάτων φαίνεται να έχει αλλάξει δραματικά.
Η είδηση προκαλεί παγκόσμιο σοκ. Δεν μιλάμε για το Κατάρ ή το Ομάν, που παραδοσιακά διατηρούν διαύλους με την Τεχεράνη. Μιλάμε για τα ΗΑΕ, τη χώρα που μέχρι πριν από λίγες ημέρες τηρούσε την πιο επιθετική στάση απέναντι στο Ιράν. Μόλις πριν από μερικές εβδομάδες, τα Εμιράτα εμφανίζονταν έτοιμα να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ «με κάθε αναγκαίο μέσο», πιέζοντας τις ΗΠΑ και άλλους συμμάχους να συμμετάσχουν στη σύγκρουση. Και δεν έμειναν στα λόγια. Τα ΗΑΕ συμμετείχαν ενεργά στις εχθροπραξίες, πραγματοποιώντας δεκάδες αεροπορικές επιδρομές κατά του Ιράν. Πώς λοιπόν φτάσαμε σε αυτή την πλήρη ανατροπή 180 μοιρών;
Το Δόγμα της «Πολυ-ευθυγράμμισης»
Για να κατανοήσουμε την αλλαγή στάσης του Άμπου Ντάμπι, πρέπει να αναλύσουμε τον πυρήνα της εθνικής του στρατηγικής. Τα ΗΑΕ είναι μια χώρα των απόλυτων αντιφάσεων. Ενώ αποτελούν ένα κράτος θεμελιωμένο στο πετρέλαιο, ο «μαύρος χρυσός» αφορά πλέον μόνο το 22% της οικονομίας τους. Ενώ τείνουν χείρα βοηθείας στην Ουκρανία, ταυτόχρονα αποτελούν τον αγαπημένο φορολογικό και επενδυτικό παράδεισο των Ρώσων ολιγαρχών του Πούτιν. Και ενώ είναι ο πιο στενός φίλος της Ουάσιγκτον στον Κόλπο, μόλις το 2024 εντάχθηκαν στη συμμαχία των BRICS+.
Όλο αυτό δεν είναι τυχαίο. Υπακούει σε ένα εξαιρετικά ιδιόρρυθμο δόγμα εξωτερικής πολιτικής που ονομάζεται «πολυ-ευθυγράμμιση» (multi-alignment). Σε αντίθεση με το Κίνημα των Αδεσμεύτων του Ψυχρού Πολέμου, που πρέσβευε την αποχή από τα μεγάλα μπλοκ, η πολυ-ευθυγράμμιση απαιτεί να είσαι ευθυγραμμισμένος με όλους ταυτόχρονα. Στόχος είναι η δημιουργία ενός τόσο πυκνού δικτύου δεσμών με διαφορετικούς, ακόμη και αντίπαλους «παίκτες», ώστε τα Εμιράτα να καταστούν απόλυτα αναγκαία για όλους. Κανείς δεν μπορεί να αντέξει το κόστος του να τα χάσει.
Η Στρατιωτική Μηχανή και η Τεχνητή Νοημοσύνη
Αυτή η περίπλοκη διπλωματία δεν θα είχε καμία αξία αν δεν συνοδευόταν από τη σκληρή ισχύ. Τα ΗΑΕ επενδύουν αστρονομικά ποσά στην άμυνα, γεγονός που οδήγησε τον πρώην Υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Τζέιμς Μάτις, να τα χαρακτηρίσει «Μικρή Σπάρτη». Ο χαρακτηρισμός δεν είναι υπερβολή. Τα ΗΑΕ διαθέτουν μια από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές παρουσίες εκτός των συνόρων τους παγκοσμίως. Έχουν εγκαθιδρύσει στρατιωτικές βάσεις στο Κέρας της Αφρικής (Ερυθραία, Σομαλιλάνδη, Σομαλία), ελέγχουν το στρατηγικό νησί Σοκότρα στην είσοδο του Κόλπου του Άντεν και διατηρούν θύλακες σε Λιβύη, Τσαντ και Αίγυπτο.
Με πληθυσμό μόλις 1,5 εκατομμύριο γηγενείς πολίτες, η στρατιωτική τους εμβέλεια είναι εξωπραγματική. Έχουν επέμβει στην Υεμένη, έχουν στηρίξει τον στρατάρχη Χαφτάρ στη Λιβύη και έχουν εμπλακεί στον αιματηρό πόλεμο του Σουδάν. Πώς το καταφέρνουν αυτό; Αρχικά, αγοράζοντας ξένους μισθοφόρους για να διεξάγουν τις επιχειρήσεις στο έδαφος. Αλλά, κυρίως, αντικαθιστώντας τους ανθρώπους με μηχανές. Τα ΗΑΕ αποτελούν πρωτοπόρους στη χρήση drones, τεχνητής νοημοσύνης (AI) και αυτόνομων οπλικών συστημάτων. Τα μαχητικά F-16 Desert Falcon, τα γαλλικά Rafale F4 και τα συστήματα Patriot λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές ισχύος που ελαχιστοποιούν την ανάγκη για ανθρώπινο δυναμικό.
Ο Εφιάλτης της Γεωγραφίας και οι Περιφερειακοί Γίγαντες
Ο λόγος που η χώρα εξοπλίζεται με τέτοια φρενήρη ένταση δεν είναι απλώς η φιλοδοξία, αλλά η ωμή επιβίωση. Μια ματιά στον χάρτη αρκεί για να εξηγήσει τους φόβους του Άμπου Ντάμπι. Από τη μία πλευρά βρίσκεται το Ιράν με πάνω από 90 εκατομμύρια κατοίκους και από την άλλη η Σαουδική Αραβία με περίπου 35 εκατομμύρια. Δύο γεωπολιτικοί γίγαντες που δεν έχουν κρύψει τις ηγεμονικές τους διαθέσεις.
Ιστορικά, τα Εμιράτα έχουν υποστεί τεράστιες πιέσεις από τους γείτονές τους. Λίγες μέρες πριν την επίσημη ίδρυση του κράτους το 1971, το Ιράν κατέλαβε στρατιωτικά τρία στρατηγικά νησιά στο Στενό του Ορμούζ, τα οποία κατέχει μέχρι και σήμερα. Αντίστοιχα, το Ριάντ αρνήθηκε να αναγνωρίσει το νέο κράτος μέχρι να του παραχωρηθεί ένας κρίσιμος εδαφικός διάδρομος (Khor al-Udaid), ο οποίος απέκοψε τα ΗΑΕ από τα σύνορα με το Κατάρ, καθώς και μια πετρελαιοφόρος περιοχή στα νοτιοδυτικά. Η συσσώρευση πλούτου, στρατού και παγκόσμιων συμμαχιών σχεδιάστηκε ακριβώς για να μην επαναληφθεί ποτέ αυτή η ιστορία αδυναμίας.
Το Οικονομικό Θαύμα και η Ασπίδα της Αλληλεξάρτησης
Για να χτιστεί αυτή η ασπίδα προστασίας, τα ΗΑΕ βασίστηκαν στο όραμα του ιδρυτή τους, Ζαγέντ μπιν Σουλτάν Αλ Ναχιάν. Όταν οι Βρετανοί αποχώρησαν το 1968, ο Ζαγέντ προσέφερε στα υπόλοιπα έξι αδύναμα εμιράτα προστασία και πρόσβαση στα αμύθητα πετροδολάρια του Άμπου Ντάμπι, με αντάλλαγμα την εκχώρηση της εξωτερικής πολιτικής και της εθνικής άμυνας. Ο κρατικός μηχανισμός που δημιουργήθηκε ήταν ξεκάθαρος: ο πλούτος έπρεπε να παγκοσμιοποιηθεί.
Η ίδρυση του Ντουμπάι ως παγκόσμιου κόμβου, η δημιουργία ειδικών οικονομικών ζωνών με μηδενική φορολογία και η επέκταση γιγαντιαίων εταιρειών όπως η DP World (η οποία ελέγχει 80 λιμάνια σε 40 χώρες) δεν είχαν στόχο μόνο το κέρδος. Ακολουθούσαν τη θεωρία της «περίπλοκης αλληλεξάρτησης». Αν το παγκόσμιο κεφάλαιο περνά μέσα από τη χώρα σου, κανείς δεν τολμά να σου επιτεθεί. «Κανείς δεν κηρύσσει τον πόλεμο στον τραπεζίτη του», όπως χαρακτηριστικά λέγεται στους διπλωματικούς διαδρόμους. Σε συνδυασμό με την παρουσία ξένων βάσεων –όπως η αμερικανική Al Dhafra και αντίστοιχες γαλλικές υποδομές– τα ΗΑΕ θεωρούσαν πως είχαν χτίσει ένα άτρωτο φρούριο.
Η Κατάρρευση του Μοντέλου και το Δίλημμα του Μέλλοντος
Όλα αυτά έμοιαζαν τέλεια στα χαρτιά, μέχρι που ο πρόσφατος πόλεμος με το Ιράν απέδειξε πως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκληρή. Η αρχιτεκτονική της «Μικρής Σπάρτης» άρχισε να ραγίζει. Το δίκτυο συμμαχιών δοκιμάστηκε και απέτυχε. Η Ουάσιγκτον κράτησε αποστάσεις, ενώ η Ρωσία και η Κίνα, αν και στενοί εμπορικοί εταίροι των ΗΑΕ, έγειραν φανερά προς το μέρος της Τεχεράνης. Το προσεκτικά δομημένο οικονομικό τους μοντέλο, που βασίζεται εξ ολοκλήρου στην παγκόσμια εμπιστοσύνη, κλονίστηκε συθέμελα με τους πρώτους πυραύλους που απείλησαν αεροδρόμια και κέντρα δεδομένων. Οι επενδυτές και οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν έχουν πατριωτικά αισθήματα· φεύγουν στο πρώτο σημάδι αστάθειας.
Στο στρατιωτικό επίπεδο, παρόλο που η αεράμυνα άντεξε και τα Εμιράτα πραγματοποίησαν πλήγματα εντός του Ιράν, η πικρή αλήθεια του ασύμμετρου πολέμου έγινε σαφής: απέναντι στο τεράστιο μέγεθος και το οπλοστάσιο της Τεχεράνης, μια πιθανή κλιμάκωση θα σήμαινε την απόλυτη καταστροφή των ζωτικών ενεργειακών υποδομών του Άμπου Ντάμπι. Το μοντέλο ισχύος δεν αρκούσε για να προσφέρει απόλυτη προστασία.
Αυτή η συνειδητοποίηση βρίσκεται πίσω από τη φημολογούμενη καταβολή των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η «Μικρή Σπάρτη» βρίσκεται μπροστά σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι, αντιμέτωπη με δύο εκ διαμέτρου αντίθετους δρόμους. Ο πρώτος δρόμος είναι η περαιτέρω στρατιωτικοποίηση, η απόλυτη ταύτιση με το Ισραήλ (το οποίο παρείχε κρίσιμη βοήθεια) και η σκληρή αντιπαράθεση με το Ιράν. Ο δεύτερος δρόμος, τον οποίο φαίνεται να επιλέγουν σιωπηρά σήμερα, είναι ο ωμός, επιχειρηματικός πραγματισμός: η αγορά της ειρήνης με κάθε κόστος. Ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να πληρώσουν απευθείας τους ίδιους τους Αγιατολάχ για να διασφαλίσουν ότι η ροή του χρήματος και η λάμψη του Ντουμπάι θα παραμείνουν ανέπαφες στο μέλλον.
Το Μεγάλο Παιχνίδι της Μέσης Ανατολής μόλις μπήκε σε μια εντελώς νέα, απρόβλεπτη και επικίνδυνη φάση. Και τα ΗΑΕ, όντας ένας μικρός πληθυσμιακά αλλά οικονομικά κολοσσιαίος παίκτης, δείχνουν διατεθειμένα να χρησιμοποιήσουν το μεγαλύτερο όπλο τους: τα ανεξάντλητα κρατικά ταμεία τους.
