Το θρίλερ του Ορμούζ κρατά όμηρο τον πλανήτη – Γιατί η σύγκρουση ΗΠΑ, Ιράν και Ισραήλ δεν τελειώνει
Οι αμερικανικές επιθέσεις σε ιρανικές στρατιωτικές υποδομές δείχνουν ότι η συμφωνία Τραμπ με την Τεχεράνη δεν έβαλε τέλος στον πόλεμο, καθώς τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το πραγματικό πεδίο ισχύος στη Μέση Ανατολή
Οι αμερικανικές επιθέσεις της 26ης Ιουνίου σε ιρανικές στρατιωτικές υποδομές δεν αποτέλεσαν κεραυνό εν αιθρία. Ήρθαν μόλις μία ημέρα μετά την επίθεση του Ιράν σε πλοίο με σημαία Σιγκαπούρης στα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν άφηνε στην αμερικανική Κεντρική Διοίκηση, τη CENTCOM, πολλά περιθώρια να μην απαντήσει.
σχετικά άρθρα
Η ιρανική επίθεση, με τη σειρά της, παρουσιάζεται ως απάντηση στα ισραηλινά πλήγματα στον Λίβανο κατά της Χεζμπολάχ, συμμάχου της Τεχεράνης. Το εντυπωσιακό είναι ότι όλα αυτά συνέβησαν μόλις 24 ώρες αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, είχε δηλώσει ότι ο πόλεμος είχε λήξει μέσω διαπραγματευτικής συμφωνίας που υπεγράφη με το Ιράν στις 14 Ιουνίου.
Αυτό το μοτίβο, σύμφωνα με την ανάλυση, δείχνει ότι η σύγκρουση δεν έχει τελειώσει. Αντίθετα, κινείται σε έναν φαύλο κύκλο: το Ισραήλ χτυπά σε Λίβανο ή Γάζα, το Ιράν απαντά επιτιθέμενο στη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ και οι ΗΠΑ ανταπαντούν για να δείξουν ότι δεν επιτρέπουν στην Τεχεράνη να ελέγχει ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, από όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Όσο το Ιράν μπορεί να απειλεί τη διέλευση εμπορικών πλοίων, ακόμη και χωρίς να σταματά κάθε σκάφος, διατηρεί ένα τεράστιο πλεονέκτημα.
Οι Φρουροί της Επανάστασης μπορούν, σύμφωνα με την ανάλυση, να χρησιμοποιούν drones και ταχύπλοα μικρά σκάφη, τη λεγόμενη «mosquito fleet», για να κάνουν τη διέλευση τόσο επικίνδυνη και ακριβή ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν την περιοχή. Ακόμη και η πιθανότητα επίθεσης αρκεί για να αυξηθούν τα ασφάλιστρα, να μειωθεί η κίνηση και να προκληθεί άνοδος στις τιμές του πετρελαίου.
Το παράδοξο είναι ότι αυτό συμβαίνει παρά τη βαριά αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή. Για τον συντάκτη της ανάλυσης, αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ασύμμετρης φύσης του σύγχρονου πολέμου: μια δύναμη στρατιωτικά κατώτερη μπορεί, με σχετικά περιορισμένα μέσα, να προκαλέσει τεράστιο οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος.
Τι σημαίνει «νίκη» στον πόλεμο με το Ιράν
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ήθελαν να ελέγχουν πλήρως το Στενό του Ορμούζ, καθώς αυτό θα περιόριζε αποφασιστικά την ιρανική ισχύ και θα έδινε στην Ουάσινγκτον τη δυνατότητα να παρουσιάσει μια καθαρή νίκη.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, η πραγματικότητα είναι πιο δύσκολη. Ο πόλεμος φαίνεται να ξεκίνησε χωρίς σαφές εναλλακτικό σχέδιο μετά την αποτυχία της προσδοκίας ότι θα υπάρξει λαϊκή εξέγερση στο εσωτερικό του Ιράν. Οι Ιρανοί, από την πλευρά τους, δεν έχουν καταφέρει να πλήξουν αποτελεσματικά τις αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις, όμως διατηρούν τη δυνατότητα να απειλούν τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ.
Αυτό οδηγεί σε ένα ιδιότυπο αδιέξοδο. Οι ΗΠΑ έχουν μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ, αλλά δεν έχουν καταφέρει να εξασφαλίσουν την πλήρη ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Το Ιράν δεν μπορεί να νικήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά μπορεί να κρατά υπό πίεση την παγκόσμια οικονομία.
Η ανάλυση υποστηρίζει ότι για να σπάσει πραγματικά η ιρανική πίεση στη ναυσιπλοΐα, η CENTCOM θα έπρεπε πιθανότατα να αναλάβει μια πολύ πιο δύσκολη και επικίνδυνη επιχείρηση: να θέσει υπό έλεγχο το ίδιο το Στενό του Ορμούζ.
Στην πράξη, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει τουλάχιστον την κατάληψη της νήσου Κεσμ, όπου βρίσκεται σημαντική ιρανική στρατιωτική βάση, αλλά και τμημάτων της ιρανικής ακτογραμμής. Μια τέτοια επιχείρηση θα συνεπαγόταν, σύμφωνα με την ανάλυση, μεγάλες αμερικανικές απώλειες, κάτι για το οποίο ο Τραμπ δεν φαίνεται να έχει πολιτική διάθεση, λόγω του κόστους που θα είχε στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Αντί για αυτό, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχείρησε να διαχειριστεί την κρίση μέσω διαπραγμάτευσης. Όμως, ενώ οι συνομιλίες συνεχίζονται, οι τρεις βασικοί παίκτες της σύγκρουσης – ΗΠΑ, Ιράν και Ισραήλ – εξακολουθούν να ανταλλάσσουν πλήγματα κατά διαστήματα.
Σύμφωνα με την ανάλυση, το Ισραήλ είναι εκείνο που συχνά πυροδοτεί νέο κύκλο έντασης, χτυπώντας στον Λίβανο ή στη Γάζα. Το Ιράν, που επιδιώκει να αντικαταστήσει το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία ως κυρίαρχη περιφερειακή δύναμη, αισθάνεται ότι πρέπει να απαντήσει. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, δεν θέλουν να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να εμφανιστεί ως πραγματικός ελεγκτής του Ορμούζ και απαντούν στις ιρανικές ενέργειες.
Το ερώτημα, επομένως, είναι γιατί το Ισραήλ συνεχίζει να προκαλεί νέους κύκλους κλιμάκωσης, εμποδίζοντας μια πιο σταθερή ειρήνη.
Η απάντηση που δίνει η ανάλυση είναι ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν αναζητά αυτό που αναζητά ο Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος θέλει μια γρήγορη συμφωνία που θα μπορεί να παρουσιάσει στο εσωτερικό των ΗΠΑ ως επιτυχία. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, όμως, θέλει να εμποδίσει το Ιράν να εδραιωθεί ως ισότιμη περιφερειακή δύναμη.
Αυτό, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι το πραγματικό διακύβευμα του πολέμου: ποιος ελέγχει τη Μέση Ανατολή και το πετρέλαιό της.
Αν ο πόλεμος τελειώσει επειδή το Ιράν συμφώνησε να ανοίξει το Ορμούζ, τότε η Τεχεράνη θα εξακολουθεί να θεωρείται ότι ελέγχει το πέρασμα. Δεν θα έχει αναγκαστεί να υποχωρήσει από στρατιωτική ήττα, αλλά θα έχει διαπραγματευτεί από θέση ισχύος.
Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό για το Ισραήλ. Αν το Ιράν διατηρήσει την ικανότητα να «κλείνει» το πετρέλαιο κάθε φορά που το Ισραήλ ξεκινά μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση σε απάντηση σε επίθεση της Χαμάς ή της Χεζμπολάχ, τότε η ισραηλινή στρατηγική ελευθερία περιορίζεται. Θα επηρεαστεί όχι μόνο η δυνατότητα του Ισραήλ να αμύνεται όπως το ίδιο κρίνει, αλλά και η πολιτική του στη Δυτική Όχθη, όπου επιδιώκει διαχρονικά την επέκταση των εποικισμών.
Η λογική της ισχύος και το αδιέξοδο της επόμενης ημέρας
Η ανάλυση περιγράφει τη σκέψη του Νετανιάχου με όρους ωμής γεωπολιτικής ισχύος. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, όπως πολλοί ηγέτες στην ιστορία των διεθνών σχέσεων, βλέπει το παγκόσμιο σύστημα ως έναν χώρο χωρίς ανώτερη αρχή που επιβάλλει κανόνες. Σε αυτό το περιβάλλον, σημασία έχει η ισχύς και, εξίσου σημαντικά, η εικόνα της ισχύος.
Για τον Νετανιάχου, μια συμφωνία που επιτρέπει στο Ιράν να εμφανιστεί ως δύναμη που μπορεί να ελέγχει το Ορμούζ δεν είναι ειρήνη, αλλά στρατηγική ήττα. Γι’ αυτό, σύμφωνα με την ανάλυση, έχει κίνητρο να συνεχίσει να υπονομεύει εκεχειρίες, προκαλώντας νέες ιρανικές απαντήσεις και νέες αμερικανικές αντιδράσεις.
Αντίθετα, ο Τραμπ φαίνεται να επιδιώκει μια συμφωνία που θα του επιτρέψει να παρουσιάσει ότι τερμάτισε τον πόλεμο. Όμως, κατά την ανάλυση, με το να ξεκινήσει έναν πόλεμο χωρίς να είναι διατεθειμένος να τον τελειώσει στρατιωτικά, κινδυνεύει να στείλει το αντίθετο μήνυμα από εκείνο που επιδιώκει: ότι οι ΗΠΑ δεν ελέγχουν πλέον πλήρως τη Μέση Ανατολή.
Το Ιράν, αν και στρατιωτικά κατώτερο, ανακάλυψε ότι μπορεί με περιορισμένους πόρους να πιέσει την παγκόσμια οικονομία. Με drones, ταχύπλοα και επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, μπορεί να δημιουργεί αβεβαιότητα στην αγορά πετρελαίου, να αυξάνει τις τιμές και να πιέζει την Ουάσινγκτον χρονικά και πολιτικά.
Εάν οι ΗΠΑ καταλήξουν να διαπραγματεύονται με την Τεχεράνη για το άνοιγμα του Ορμούζ αντί να επιβάλουν στρατιωτικά την ελεύθερη διέλευση, τότε, σύμφωνα με την ανάλυση, το Ιράν θα έχει αποκτήσει μια ισχύ που ίσως δεν γνώριζε καν ότι διέθετε: την ικανότητα να κρατά σε ομηρία την παγκόσμια οικονομία.
Αυτό, κατά τον συντάκτη, θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους της αμερικανικής κυριαρχίας στη Μέση Ανατολή και ίσως να έχει ευρύτερες επιπτώσεις στη διεθνή ισορροπία ισχύος. Για το Ισραήλ, που στηρίζει μεγάλο μέρος της στρατηγικής του ισχύος στην ειδική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν εξαιρετικά αρνητική.
Το ερώτημα είναι τι μπορεί να αλλάξει.
Θα αποφασίσει ο Τραμπ να αναλάβει το πολιτικό κόστος μιας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης για τον πλήρη έλεγχο του Ορμούζ; Η ανάλυση απαντά αρνητικά, θεωρώντας ότι μια τέτοια επιλογή θα ήταν εξαιρετικά αντιδημοφιλής στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Θα σταματήσει ο Νετανιάχου, ή οποιοσδήποτε διάδοχός του, να προκαλεί νέους κύκλους έντασης; Η εκτίμηση είναι επίσης αρνητική, καθώς κάθε Ισραηλινός πρωθυπουργός θα έχει ισχυρό κίνητρο να εμποδίσει την άνοδο του Ιράν ως περιφερειακής δύναμης.
Θα σταματήσει το Ιράν να επιτίθεται σε πλοία ως απάντηση σε ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα ή στον Λίβανο; Και εδώ η απάντηση είναι αρνητική. Η Τεχεράνη, σύμφωνα με την ανάλυση, έχει πλέον περισσότερη ισχύ από ποτέ και δεν έχει λόγο να σταματήσει να τη χρησιμοποιεί.
Το πιθανότερο είναι ότι η παγκόσμια οικονομία θα αρχίσει σταδιακά να προσαρμόζεται, αναζητώντας εναλλακτικούς τρόπους μεταφοράς πετρελαίου και άλλων εμπορευμάτων. Ωστόσο, το Ορμούζ δεν θα πάψει να αποτελεί κρίσιμη εμπορική διαδρομή και βασικό εργαλείο ισχύος στο μεγάλο παιχνίδι των διεθνών σχέσεων.
Έτσι, το σημερινό αδιέξοδο μπορεί να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, μέχρι να αλλάξει κάποιος από τους βασικούς παράγοντες της εξίσωσης. Ποιος θα είναι αυτός ο παράγοντας, παραμένει αβέβαιο.
Κάτω από την επιφάνεια των συνεχών επιθέσεων, των εκεχειριών που καταρρέουν και των νέων αντιποίνων, οι παγκόσμιες ισορροπίες μετακινούνται. Και, όπως καταλήγει η ανάλυση, κανείς δεν μπορεί ακόμη να γνωρίζει πώς θα μοιάζει η γεωπολιτική σκακιέρα όταν σταματήσουν να κινούνται τα κομμάτια.
