Το «αόρατο μπλοκάρισμα» στα Στενά του Ορμούζ που αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη – Ποιοι κερδίζουν και ποιοι πληρώνουν το κόστος
Η αύξηση του κόστους ενέργειας επηρεάζει καύσιμα, τρόφιμα, μεταφορές και βασικά αγαθά, επιβαρύνοντας τον καταναλωτή διεθνώς
Για δεκαετίες, το Ιράν χρησιμοποιούσε την απειλή κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ ως εργαλείο οικονομικής πίεσης. Σήμερα, αυτή η απειλή φαίνεται να έχει μετατραπεί σε πραγματικότητα. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά «σημεία συμφόρησης» παγκοσμίως, από όπου διέρχεται περίπου το 25% του θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το 19% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), γεγονός που καθιστά κάθε διαταραχή καταλυτική για τις διεθνείς αγορές.
σχετικά άρθρα
Ήδη, οι επιπτώσεις είναι εμφανείς. Μέσα σε λίγες ημέρες από το de facto κλείσιμο των Στενών, το Brent έφτασε τα 102 δολάρια στις 12 Μαρτίου, ενώ το αμερικανικό αργό (WTI) κινήθηκε κοντά στα 97 δολάρια. Οι ροές μέσω της περιοχής έχουν μειωθεί κατά 90% από τις 28 Φεβρουαρίου, ενώ η αβεβαιότητα επηρεάζει τη διεθνή ζήτηση. Οι κινήσεις για απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων –400 εκατ. βαρέλια από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας και 172 εκατ. βαρέλια από τις ΗΠΑ– δεν έχουν καταφέρει να ανακόψουν την ένταση στις αγορές.
Ποιοι κερδίζουν από την κρίση
Οι συνέπειες δεν κατανέμονται ομοιόμορφα. Ορισμένες χώρες, ιδιαίτερα ενεργειακοί παραγωγοί εκτός Κόλπου, ενδέχεται να επωφεληθούν βραχυπρόθεσμα από την άνοδο των τιμών και την ανακατεύθυνση της ζήτησης.
Η Αλγερία ενισχύει τα δημόσια οικονομικά της με τιμές πάνω από τα 80 δολάρια το βαρέλι, ενώ η Νιγηρία εκτιμάται ότι μπορεί να αποκομίσει πάνω από 21 δισ. δολάρια σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης. Ο Καναδάς, ως τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου, θα μπορούσε να καλύψει μέρος της ζήτησης από Ασία και Ευρώπη, αν και δεν διαθέτει ακόμη την απαιτούμενη υποδομή.
Στη Λατινική Αμερική, χώρες όπως η Βραζιλία και η Βενεζουέλα αναμένεται να ωφεληθούν, ενώ η Νορβηγία ενισχύεται επίσης ως μεγάλος παραγωγός. Παράλληλα, η Ρωσία συγκαταλέγεται στους βασικούς ωφελημένους, με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για έσοδα έως και 150 εκατ. δολάρια ημερησίως από εξαγωγές πετρελαίου.
Ωστόσο, η εικόνα αυτή παραμένει εύθραυστη, καθώς η παραγωγική δυνατότητα πολλών χωρών δεν επαρκεί για να καλύψει το συνολικό κενό της αγοράς.
Οι χαμένοι: Πίεση σε Ευρώπη και Ασία
Στον αντίποδα, οι επιπτώσεις για πολλές οικονομίες είναι άμεσες και έντονες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει σημαντικές πιέσεις, με τις τιμές του φυσικού αερίου να έχουν αυξηθεί πάνω από 70% από την έναρξη της σύγκρουσης. Χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Ελλάδα, η Ισπανία και το Βέλγιο επηρεάζονται λόγω της εξάρτησής τους από εισαγωγές μέσω Ορμούζ.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το φυσικό αέριο καλύπτει περίπου το 30% της ηλεκτροπαραγωγής και το 70% της θέρμανσης, οι πιέσεις αναμένεται να ενταθούν, ενώ η αναπλήρωση αποθεμάτων ενόψει χειμώνα καθίσταται δυσκολότερη.
Η Ασία βρίσκεται επίσης σε κατάσταση συναγερμού. Παρά τα στρατηγικά αποθέματα που ξεπερνούν το 1 δισ. βαρέλια, η κατανάλωση μπορεί να τα εξαντλήσει γρήγορα. Η Σιγκαπούρη, που εξαρτάται σχεδόν πλήρως από εισαγόμενο φυσικό αέριο, θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτη, ενώ χώρες όπως η Ινδία, το Πακιστάν και η Νότια Κορέα λαμβάνουν μέτρα περιορισμού κατανάλωσης και αναζήτησης εναλλακτικών πηγών.
Ο Κόλπος στο επίκεντρο της κρίσης
Στην ίδια την περιοχή του Κόλπου, οι επιπτώσεις είναι άμεσες και εκτεταμένες. Παρά τις υψηλές τιμές, οι επιθέσεις σε υποδομές και η διακοπή εξαγωγών έχουν οδηγήσει σε απώλειες που εκτιμώνται στα 15 δισ. δολάρια.
Το Κατάρ έχει αναστείλει εξαγωγές LNG, ενώ κρίσιμες εγκαταστάσεις έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας. Εναλλακτικές διαδρομές, όπως αγωγοί στα ΗΑΕ και τη Σαουδική Αραβία, δεν επαρκούν για να καλύψουν τις απώλειες, ενώ ορισμένες έχουν ήδη πληγεί.
Χώρες όπως το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ιράκ δεν διαθέτουν εναλλακτικές οδούς εξαγωγής, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε πλήρη διακοπή παραγωγής αν συνεχιστεί η κρίση.
Ποιοι αντέχουν και για πόσο
Ορισμένες οικονομίες εμφανίζονται πιο ανθεκτικές βραχυπρόθεσμα. Η Κίνα, με διαφοροποιημένες πηγές προμήθειας και μεγάλα αποθέματα, μπορεί να απορροφήσει μέρος των κραδασμών. Η Γαλλία, χάρη στην πυρηνική ενέργεια και τις διαφοροποιημένες εισαγωγές, εμφανίζεται λιγότερο εκτεθειμένη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου, έχουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν την παραγωγή, ενώ χρησιμοποιούν στρατηγικά αποθέματα και χαλαρώνουν περιορισμούς για να περιορίσουν τις επιπτώσεις.
Ωστόσο, σε βάθος χρόνου, ακόμη και οι πιο ανθεκτικές οικονομίες δεν μπορούν να παραμείνουν ανεπηρέαστες, καθώς η αύξηση των τιμών ενέργειας μεταφέρεται άμεσα στο κόστος ζωής.
Μια κρίση που επηρεάζει τους πάντες
Με εκατοντάδες δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία να παραμένουν εγκλωβισμένα στην περιοχή και χωρίς σαφή ορίζοντα αποκλιμάκωσης, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αποκτά παγκόσμιες διαστάσεις.
Η αύξηση του κόστους ενέργειας επηρεάζει καύσιμα, τρόφιμα, μεταφορές και βασικά αγαθά, επιβαρύνοντας τον καταναλωτή διεθνώς. Παράλληλα, η κατάσταση λειτουργεί ως επιταχυντής για επενδύσεις σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από κρίσιμα θαλάσσια περάσματα.