Οικονομικός εφιάλτης: Πώς η σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν γκρεμίζει την παγκόσμια οικονομία
Η ψευδαίσθηση της αμερικανικής ηγεμονίας, η άνοδος των BRICS και οι καταστροφικές συνέπειες ενός πολέμου που απειλεί να αφαιρέσει 1% από το παγκόσμιο ΑΕΠ, γονατίζοντας την αγορά.
Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εμπλέκονται σε μια σφοδρή αντιπαράθεση με το Ιράν, περιμένοντας ποιος θα “ανοιγοκλείσει” πρώτος τα μάτια, ένα κρίσιμο ερώτημα πλανάται πάνω από τη διεθνή κοινότητα: Οδηγεί αυτός ο πόλεμος τον κόσμο σε μια ολοκληρωτική οικονομική κατάρρευση;
σχετικά άρθρα
Η απάντηση δεν κρύβεται μόνο στα δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια που δαπανώνται απευθείας στα πεδία των μαχών, ούτε αποκλειστικά στις ανυπολόγιστες ζημιές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων που υφίστανται το Ιράν και οι αραβικές χώρες του Κόλπου. Η πραγματική αιμορραγία καταγράφεται στην καθημερινότητα των πολιτών παγκοσμίως. Οι καταναλωτές ήδη επωμίζονται μια αύξηση της τάξης του 50% στις τιμές των καυσίμων, ενώ η συνεχιζόμενη κρίση στα Στενά του Ορμούζ εκτοξεύει το κόστος αγαθών και υπηρεσιών.
Ο λογαριασμός δεν βαραίνει πλέον μόνο τους Αμερικανούς. Σε κάθε γωνιά του πλανήτη, εμπορικές πτήσεις ακυρώνονται, οι σχολικές εβδομάδες συρρικνώνονται και εργοστάσια αναγκάζονται να βάλουν λουκέτο, αφήνοντας εκατομμύρια εργαζόμενους χωρίς εισόδημα. Το ερώτημα είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτό το οικονομικό ωστικό κύμα.
Η Δύση της Αμερικανικής Αυτοκρατορίας
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της σημερινής κρίσης, πρέπει να δούμε τη “μεγάλη εικόνα”, όπως εξηγεί ο Richard Wolff, ομότιμος καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα γεγονός ιστορικής διάστασης: το τέλος μιας αυτοκρατορίας. Όπως η Βρετανική Αυτοκρατορία κυριάρχησε τον 18ο και 19ο αιώνα, έτσι και η Αμερικανική την αντικατέστησε, απολαμβάνοντας περίπου έναν αιώνα απόλυτης ηγεμονίας.
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν όλοι οι υπόλοιποι διεκδικητές της παγκόσμιας κυριαρχίας είχαν κυριολεκτικά καταστραφεί, οι ΗΠΑ βρέθηκαν στη μοναδική θέση να υπαγορεύουν τους κανόνες. Το δολάριο εδραιώθηκε ως το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, δημιουργήθηκαν 750 στρατιωτικές βάσεις ανά την υφήλιο, και η αμερικανική οικονομία κυριάρχησε πλήρως. Ωστόσο, το μεγάλο σφάλμα της αμερικανικής ηγεσίας ήταν η αδυναμία της να αντιληφθεί πόσο προσωρινή και εύθραυστη ήταν αυτή η συνθήκη.
Συντήρησαν την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα και συνεχίζουν να το πράττουν και σήμερα, αρνούμενοι να αντικρίσουν τη νέα πραγματικότητα: την άνοδο της Ρωσίας, της Κίνας, της Ινδίας, της Βραζιλίας (των λεγόμενων χωρών BRICS) και άλλων εθνών που ανέκαμψαν και, σε πολλές περιπτώσεις, ξεπέρασαν τις ΗΠΑ σε ρυθμούς ανάπτυξης.
Η Ψευδαίσθηση της Ισχύος και ο Στρατιωτικός Τυχοδιωκτισμός
Σήμερα, η Ουάσιγκτον κινείται με την εντύπωση ότι εξακολουθεί να διαθέτει την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία του 1945. Το αποτέλεσμα αυτής της επικίνδυνης άρνησης είναι μια σειρά από καταστροφικά λάθη και χαμένους πολέμους: Βιετνάμ, Αφγανιστάν, Ιράκ, η εμπλοκή στην Ουκρανία και, τώρα, η μετωπική σύγκρουση με το Ιράν.
Η περίπτωση του Ιράν είναι ιδιαίτερα δραματική. Από την πρώτη κιόλας μέρα, η πλειοψηφία των Αμερικανών πολιτών –σε αντίθεση με άλλες πολεμικές συγκρούσεις του παρελθόντος– τάχθηκε κατά αυτής της επιχείρησης. Παράλληλα, η εικόνα των ΗΠΑ στο εξωτερικό έχει αλλάξει. Αν και πολλές χώρες βλέπουν ακόμα τον αμερικανικό “Λεβιάθαν” να κινείται επιθετικά –απειλώντας συμμάχους, αμφισβητώντας συμφωνίες και προβάλλοντας ισχύ στην Ασία και τη Λατινική Αμερική– αυτή η μυϊκή επίδειξη δεν αποτελεί απόδειξη δύναμης, αλλά το ακριβώς αντίθετο: τις απελπισμένες κινήσεις ενός συστήματος που προσπαθεί να επιβιώσει.
Όλη αυτή η στάση είναι συχνά ένα αριστούργημα δημοσίων σχέσεων. Οι ΗΠΑ, η χώρα που εφηύρε τη σύγχρονη διαφήμιση, είναι εξαιρετικά ικανές στο να προβάλλουν μια συγκεκριμένη εικόνα, ανεξάρτητα από την υποκείμενη πραγματικότητα. Όμως, αυτή η επικοινωνιακή βιτρίνα αρχίζει πλέον να καταρρέει κάτω από το βάρος των ιστορικών αντιφάσεων.
Το Τέλος του «Τζάμπα» Ελέγχου και η Πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής
Το αφήγημα πως οι ΗΠΑ μπορούν να αποσύρονται στρατηγικά από τη Μέση Ανατολή και να αναθέτουν τον έλεγχο στους συμμάχους τους (όπως το Ισραήλ ή η Ευρώπη), απολαμβάνοντας ταυτόχρονα τα οφέλη του πετροδόλαρου χωρίς να πληρώνουν το κόστος, αποδεικνύεται ουτοπικό. Είναι η κλασική φαντασίωση κάθε φθίνουσας αυτοκρατορίας: να διατηρεί τα προνόμια της αποικιοκρατίας, χωρίς τις ευθύνες και τις φθορές.
Αυτή η χώρα χρηματοδότησε τους πολέμους στο Βιετνάμ, το Ιράκ και το Αφγανιστάν με δανεικά χρήματα. Αποτελεί τραγική ειρωνεία το γεγονός ότι οι ΗΠΑ συχνά δανείζονταν από χώρες όπως η Κίνα, για να χρηματοδοτήσουν πολέμους στους οποίους το Πεκίνο βρισκόταν στην αντίπερα όχθη. Σήμερα, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή βρίσκεται εκτός αμερικανικού ελέγχου. Οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή είναι πλέον απροστάτευτες, ενώ τα κράτη του Κόλπου επανασχεδιάζουν την εξωτερική τους πολιτική με τρόπους που θα κοστίσουν ακριβά στην Ουάσιγκτον.
Αντί η αμερικανική ηγεσία να αποδεχτεί την αναπόφευκτη συρρίκνωση της επιρροής της και να αναζητήσει συναινέσεις –για παράδειγμα, βρίσκοντας κοινό έδαφος με την Κίνα για την παγκόσμια σταθερότητα– επιλέγει να δαιμονοποιεί τους αντιπάλους της. Οι απειλές περί επιστροφής της Κίνας στη “Λίθινη Εποχή” δεν είναι δείγμα ισχύος, αλλά οι άγριες χειρονομίες μιας βυθιζόμενης επιχείρησης.
Η Εσωτερική Αιμορραγία και το Χάσμα των Ανισοτήτων
Η αντίφαση γίνεται ακόμα πιο εκκωφαντική όταν κοιτάξουμε το εσωτερικό των ΗΠΑ. Από τη μία πλευρά, βλέπουμε το αίτημα για αύξηση του αμυντικού προϋπολογισμού στο 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια (μια πρωτοφανής αύξηση 600 δισεκατομμυρίων σε μια ήδη τεράστια βάση), χωρίς να υφίσταται άμεση στρατιωτική απειλή από τη Ρωσία ή την Κίνα για το αμερικανικό έδαφος. Από την άλλη, οι επίσημοι σύμβουλοι της κυβέρνησης πανηγυρίζουν για μια “ακμάζουσα” οικονομία και ένα χρηματιστήριο που σπάει ρεκόρ.
Η πραγματικότητα στα τραπέζια της αμερικανικής μεσαίας και κατώτερης τάξης, όμως, είναι εφιαλτική. Τα ρεκόρ στα χρέη των πιστωτικών καρτών δεν υποδηλώνουν καταναλωτική εμπιστοσύνη, αλλά απελπισία. Οι πολίτες χρεώνονται για να καλύψουν βασικές ανάγκες, καθώς οι τιμές στα καύσιμα, τα τρόφιμα και τα είδη πρώτης ανάγκης έχουν εκτοξευτεί μετά την πανδημία, χωρίς τα εισοδήματά τους να ακολουθούν ανάλογη πορεία.
Όσο για το περίφημο ράλι του χρηματιστηρίου; Το 80% των μετοχών ανήκει στο πλουσιότερο 10% των Αμερικανών. Το αφήγημα της ευημερίας αφορά αποκλειστικά την ελίτ. Το άφθονο χρήμα που τύπωσε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) από το κραχ του 2008 έως σήμερα, κατευθύνθηκε σχεδόν αποκλειστικά στις αγορές, δημιουργώντας τρομακτικό πληθωρισμό, ο οποίος συνθλίβει την αγοραστική δύναμη της πλειοψηφίας.
Όταν οι Καταναλωτές Μένουν Από Ρευστό
Τα σημάδια της κατάρρευσης της αμερικανικής αγοραστικής δύναμης έρχονται πλέον από τα πιο επίσημα και καπιταλιστικά χείλη. Διευθύνοντες σύμβουλοι παγκόσμιων κολοσσών τροφίμων, όπως η McDonald’s και η Kraft Heinz, αναγκάζονται να εισαγάγουν φθηνότερα γεύματα. Ο λόγος, όπως τον διατύπωσαν οι ίδιοι, είναι απλός και σοκαριστικός: «Οι Αμερικανοί ξέμειναν από χρήματα».
Αυτή η τεράστια ψαλίδα μεταξύ πλούσιων και φτωχών, σε συνδυασμό με την αδυναμία της μάζας να καλύψει βασικές διατροφικές ανάγκες, δημιουργεί ένα εκρηκτικό πολιτικό κοκτέιλ. Η χώρα είναι βαθιά διχασμένη, με ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού να νιώθει προδομένο και οργισμένο. Η πολιτική αστάθεια, η ακραία πόλωση και η αμφισβήτηση ακόμα και των ίδιων των εκλογικών διαδικασιών –κάτι αδιανόητο στην αμερικανική ιστορία πριν από λίγα χρόνια– είναι τα συμπτώματα ενός συστήματος που βρίσκεται σε βαθιά, δομική κρίση. Και ενώ η αμερικανική ανάπτυξη (ΑΕΠ) σέρνεται στο 2%, η Κίνα, με σταθερούς ρυθμούς 5-6%, ετοιμάζεται να την προσπεράσει ως η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη του πλανήτη.
Το Τίμημα Ενός Πολέμου Χωρίς Νικητές
Ποιο είναι λοιπόν το τελικό συμπέρασμα; Παρά τα όσα υποστηρίζουν συχνά πολιτικοί και στελέχη της πολεμικής βιομηχανίας, οι πόλεμοι δεν τονώνουν την οικονομία. Αντίθετα, κλέβουν την ανάπτυξη από το παρόν και υποθηκεύουν το μέλλον των επόμενων γενεών.
Η σύγκρουση στο Ιράν έχει ήδη αποδιοργανώσει όχι μόνο τις οικονομίες της Μέσης Ανατολής, αλλά την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα στο σύνολό της. Έγκριτοι οικονομολόγοι προβλέπουν πλέον ότι αυτός ο πόλεμος ενδέχεται να “εξαφανίσει” μια ολόκληρη ποσοστιαία μονάδα (1%) από το Παγκόσμιο ΑΕΠ. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, η πανδημία του κορωνοϊού αφαίρεσε περίπου τρεις μονάδες.
Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ τράβηξαν τη σκανδάλη αυτής της σύγκρουσης επιπόλαια, αγνοώντας επιδεικτικά τις παρενέργειες. Σήμερα, αυτές οι συνέπειες επιστρέφουν ως μπούμερανγκ, υπενθυμίζοντας με τον πιο βίαιο τρόπο ότι οι πολεμικές συγκρούσεις είναι χαοτικές, παίρνουν απρόβλεπτες τροπές και θα έπρεπε να αποφεύγονται όταν υπάρχουν διπλωματικές εναλλακτικές. Σήμερα, όλοι μας πληρώνουμε κυριολεκτικά το τίμημα της λήθης ενός βασικού κανόνα: Οι πόλεμοι δεν είναι ποτέ ένας υγιεινός περίπατος.
