Η ψευδαίσθηση της εναέριας υπεροχής και η αμερικανική παγίδα στον Περσικό Κόλπο

Πώς οι βομβαρδισμοί των ΗΠΑ στο Ιράν πυροδότησαν έναν γενικευμένο πόλεμο φθοράς και τα σενάρια απεμπλοκής.

Η ψευδαίσθηση της εναέριας υπεροχής και η αμερικανική παγίδα στον Περσικό Κόλπο

Τον Ιούνιο του 2025, επτά βομβαρδιστικά stealth B2 απογειώθηκαν από το Μισούρι των Ηνωμένων Πολιτειών, διανύοντας μια πτήση 18 ωρών με τελικό προορισμό το Ιράν. Η αποστολή τους φάνταζε στα χαρτιά ως το απόλυτο, χειρουργικό χτύπημα. Απελευθέρωσαν 14 από τις πιο βαριές βόμβες που διαθέτει το αμερικανικό οπλοστάσιο, βάρους 30.000 λιβρών η καθεμία, βάζοντας στο στόχαστρο την ορεινή εγκατάσταση του Φορντόου και άλλες στρατηγικές υποδομές. Λίγο αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωνε με αυτοπεποίθηση ότι οι στόχοι είχαν εξαλειφθεί πλήρως. Ωστόσο, η πραγματικότητα που θα ακολουθούσε απείχε παρασάγγας από το αφήγημα του Λευκού Οίκου.

σχετικά άρθρα

Trump's Iran Attack Was Impressive, but Airpower Has Its Limits | Council on Foreign Relations

Στο Σικάγο, ο Ρόμπερτ Πέιπ, ένας καθηγητής που μελετά την ιστορία και την αποτελεσματικότητα των αεροπορικών βομβαρδισμών εδώ και τρεις δεκαετίες, είχε διαφορετική άποψη. Η δική του ψυχρή ανάγνωση ήταν ότι οι βόμβες αυτές απλώς “άνοιξαν κάποιες τρύπες” και ταυτόχρονα ξύπνησαν μια σφηκοφωλιά. Οκτώ μήνες μετά, τον Μάρτιο του 2026, η προφητεία του επιβεβαιώθηκε με τον πιο εφιαλτικό τρόπο: η περιοχή είχε βυθιστεί σε έναν γενικευμένο πόλεμο που αγκάλιασε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αμείλικτο. Τι ακριβώς είδε ο έμπειρος αναλυτής που διέφυγε από την προσοχή του στρατιωτικού κατεστημένου της Ουάσιγκτον;

Η ιστορική πλάνη και η αναποτελεσματικότητα των βομβαρδισμών

Για να κατανοήσει κανείς τη δυναμική της σύγκρουσης, πρέπει να ανατρέξει στο έργο του Πέιπ. Το 1996 εξέδωσε το βιβλίο “Bombing to Win”, μια εξαντλητική μελέτη των αεροπορικών εκστρατειών από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έως τον Πόλεμο του Κόλπου. Το συμπέρασμά του ήταν απόλυτο και ωμό: οι βομβαρδισμοί μπορούν ενδεχομένως να τσακίσουν στρατούς, αλλά σχεδόν ποτέ δεν αναγκάζουν μια κυβέρνηση να παραδοθεί ή να εγκαταλείψει τους ζωτικούς της στόχους. Η προσπάθεια ανατροπής ενός καθεστώτος αποκλειστικά από αέρος δεν έχει λειτουργήσει ποτέ.

1965 in the Vietnam War - Wikipedia

Η ιστορία επιβεβαιώνει αυτόν τον κανόνα με τραγική συνέπεια. Στο Βιετνάμ το 1965, η Ουάσιγκτον, επιθυμώντας να αποφύγει έναν μεγάλο χερσαίο πόλεμο, ξεκίνησε την Επιχείρηση Rolling Thunder. Σχεδιασμένη να διαρκέσει μόλις οκτώ εβδομάδες, θεωρήθηκε ως η απαραίτητη πίεση για να λυγίσει το Ανόι. Το Ανόι όμως δεν λύγισε. Έξι μέρες μετά την πρώτη επιδρομή, 3.500 πεζοναύτες αποβιβάστηκαν στο Ντανάνγκ, δήθεν μόνο για να φρουρούν την αεροπορική βάση. Τρία χρόνια αργότερα, οι βόμβες συνέχιζαν να πέφτουν κατά χιλιάδες, ξεπερνώντας σε όγκο ολόκληρο το θέατρο του Ειρηνικού στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και οι φρουροί είχαν μετατραπεί σε μια στρατιά μισού εκατομμυρίου ανδρών.

Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε στο Ιράκ το 1991, όπου πέντε εβδομάδες σφοδρών βομβαρδισμών άφησαν τον Σαντάμ Χουσεΐν στην εξουσία για άλλα 12 χρόνια. Στη Σερβία το 1999, το ΝΑΤΟ περίμενε ότι λίγες μέρες πληγμάτων θα ήταν αρκετές, αλλά χρειάστηκε η απειλή χερσαίας εισβολής για να καμφθεί το Βελιγράδι. Ακόμα και στη Λιβύη το 2011, το καθεστώς έπεσε μόνο επειδή υπήρχε ένας στρατός ανταρτών να πολεμά στο έδαφος.

1991. "Η καταιγίδα της Ερήμου" σε απευθείας μετάδοση. Ο πόλεμος του καναπέ με τις σκηνοθετημένες ειδήσεις - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Η ανατομία της παγίδας κλιμάκωσης στον Περσικό

Ο Πέιπ ονομάζει αυτή την εξελικτική πορεία “παγίδα της κλιμάκωσης”, η οποία ξεδιπλώνεται σε συγκεκριμένα, σχεδόν νομοτελειακά στάδια. Το πρώτο στάδιο είναι το ίδιο το χτύπημα. Οι βόμβες ακριβείας στοχεύουν την ηγεσία και τον στρατό, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση μιας αποφασιστικής νίκης. Για παράδειγμα, στις 28 Φεβρουαρίου, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν σκοτώνεται στο πρώτο κύμα επιθέσεων. Η αμερικανική κοινή γνώμη και η πολιτική ηγεσία πιστεύουν ότι ο στόχος επετεύχθη.

Το δεύτερο στάδιο έρχεται όταν ο αντίπαλος αρνείται να καταρρεύσει και η σύγκρουση παίρνει ασύμμετρη μορφή. Το Ιράν γνωρίζει καλά ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει κατά μέτωπο το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ. Έτσι, δεν το επιχειρεί καν. Αντίθετα, εφαρμόζει αυτό που ο Πέιπ χαρακτηρίζει “οριζόντια κλιμάκωση”. Χτυπά την Αμερική εκεί που είναι πιο εκτεθειμένη: σε στρατιωτικές βάσεις διάσπαρτες στον Κόλπο, σε εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στο Κατάρ και, φυσικά, στα στενά του Ορμούζ, την κρισιμότερη αρτηρία του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου.

Εκεί ακριβώς ενεργοποιείται το τρίτο στάδιο, το οποίο ορίζεται ως η ασφυξία. Ο πόλεμος μεταφέρεται από τα πεδία των μαχών στην ίδια την καρδιά της παγκόσμιας οικονομίας. Οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύονται, η εμπορική ναυτιλία παραλύει και οι αλυσίδες εφοδιασμού καταρρέουν. Κάθε εβδομάδα που περνά, το κόστος για την ισχυρότερη πλευρά, δηλαδή τις ΗΠΑ, γίνεται δυσανάλογα μεγαλύτερο από ό,τι για την πιο αδύναμη.

Το πολιτικό και οικονομικό κόστος της σύρραξης

Σε αυτό το σημείο της σύγκρουσης, η αμερικανική ηγεσία έρχεται αντιμέτωπη με ένα αμείλικτο δίλημμα. Αν υποχωρήσει, η κίνηση θα εκληφθεί διεθνώς ως ταπεινωτική ήττα. Αν αποφασίσει να πιέσει περισσότερο, αναπτύσσοντας χερσαίες δυνάμεις, η παγίδα της κλιμάκωσης κλείνει άλλη μια στροφή, σέρνοντας τη χώρα βαθύτερα στον βάλτο. Ιστορικά, οι ηγέτες σχεδόν πάντα επιλέγουν τον δεύτερο δρόμο, εγκλωβισμένοι στην πολιτική επιβίωση και το γόητρο.

Εδώ εντοπίζεται και ο πυρήνας της στρατηγικής του Ιράν. Σε αυτού του είδους τον ασύμμετρο πόλεμο, η ασθενέστερη πλευρά δεν επιδιώκει να κερδίσει κατά κράτος τις στρατιωτικές μάχες. Ο πρωταρχικός της στόχος είναι να κάνει τους ψηφοφόρους της ισχυρότερης πλευράς να πληρώσουν το τίμημα. Ο πραγματικός στόχος της Τεχεράνης δεν ήταν ο αμερικανικός στόλος, αλλά οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ.

Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν αυτή τη στόχευση. Στις 3 Νοεμβρίου, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι, εξοργισμένοι από τον πληθωρισμό και την ενεργειακή κρίση, έδωσαν τον έλεγχο του Κογκρέσου στους Δημοκρατικούς. Ο πρόεδρος έριξε την ευθύνη στις τιμές των καυσίμων, ενώ ο αντιπρόεδρος κατηγόρησε ανοιχτά τις συνέπειες του πολέμου. Ο πόλεμος φθοράς είχε πετύχει το πολιτικό του πλήγμα.

Οι τρεις δρόμοι εξόδου και ο κίνδυνος της εμπλοκής

Πώς μπορεί όμως να ανοίξει μια τέτοια παγίδα; Οι αναλύσεις υποδεικνύουν τρεις πιθανούς δρόμους, καθένας με το δικό του βαρύ τίμημα. Ο πρώτος είναι ο μακρύς πόλεμος. Πρόκειται για την προεπιλεγμένη, αδρανειακή κατάσταση, όπου καμία πλευρά δεν μπορεί να κερδίσει καθαρά, αλλά και καμία δεν αντέχει να χάσει. Η σύγκρουση εγκαθίσταται σε έναν αέναο κύκλο από σποραδικά χτυπήματα, νάρκες στα στενά και αδιέξοδες διπλωματικές συνομιλίες, διατηρώντας την παγκόσμια οικονομία σε ομηρία.

Ο δεύτερος δρόμος είναι ο χερσαίος πόλεμος. Οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να καταλάβουν ένα τμήμα των ιρανικών ακτών για να επιβάλουν το άνοιγμα των στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, τα όποια τακτικά κέρδη θα ήταν βραχύβια χωρίς μια μόνιμη κατοχή. Και όπως έχει αποδείξει η πρόσφατη ιστορία στη Μέση Ανατολή, η κατοχή είναι ακριβώς το στοιχείο που μετατρέπει μια στρατιωτική επιχείρηση σε έναν πόλεμο χωρίς τέλος, εξαντλώντας τους πόρους και την υπομονή της κοινής γνώμης.

Ο τρίτος, και ίσως πιο ρεαλιστικός δρόμος, είναι η πολιτική έξοδος. Μια συμφωνία που επιτρέπει και στις δύο πλευρές να διασώσουν τα προσχήματα, προωθούμενη κυρίως από ένα Κογκρέσο που ελέγχει πλέον τη ροή του χρήματος. Είναι ο ίδιος ακριβώς τρόπος με τον οποίο το αμερικανικό νομοθετικό σώμα τερμάτισε τον ρόλο των ΗΠΑ στο Βιετνάμ τη δεκαετία του 1970. Όμως, αυτή η προσέγγιση εγκυμονεί τον κίνδυνο να πυροδοτήσει έναν σφοδρό εσωτερικό πολιτικό πόλεμο στην Ουάσιγκτον, πριν καν καταφέρει να τερματίσει τον πόλεμο στον Κόλπο.

Οι πιο επικίνδυνες οκτώ εβδομάδες και η επόμενη μέρα

Αυτή η εσωτερική σύγκρουση έχει πλέον συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Ενώ οι ψηφοφόροι έδωσαν τον έλεγχο στους Δημοκρατικούς, το νέο Κογκρέσο δεν αναλαμβάνει καθήκοντα παρά μόνο στις 3 Ιανουαρίου. Αυτό το μεσοδιάστημα των οκτώ εβδομάδων χαρακτηρίζεται από τους αναλυτές ως το πιο επικίνδυνο διάστημα από την έναρξη του πολέμου. Ένας πρόεδρος που μόλις έχει υποστεί εκλογική ήττα διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων. Η λογική της παγίδας υπαγορεύει ότι ένας ηγέτης υπό τεράστια πίεση τείνει να πιέζει περισσότερο τα πράγματα στα άκρα.

Η βασική προτροπή των ειδικών είναι απόλυτα ξεκάθαρη: καμία περαιτέρω κλιμάκωση στο Ιράν μέχρι να ορκιστεί το νέο Κογκρέσο. Αν αυτές οι κρίσιμες εβδομάδες κυλήσουν ομαλά, ο τρίτος δρόμος της διπλωματίας μπορεί να ανοίξει. Οι πόλεμοι, στο τέλος της ημέρας, τροφοδοτούνται από το χρήμα, και το Κογκρέσο κρατά τα κλειδιά του προϋπολογισμού. Οι ηγέτες των Δημοκρατικών έχουν ήδη δεσμευτεί να διακόψουν τη χρηματοδότηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, με το πρώτο μεγάλο τεστ να έρχεται στις 11 Δεκεμβρίου, όταν λήγει η εξουσιοδότηση κρατικών δαπανών.

Η αναμέτρηση δεν θα είναι αναίμακτη σε πολιτικό επίπεδο. Ο πρόεδρος διατηρεί το δικαίωμα του βέτο, ενώ ακόμα και στο εσωτερικό των Δημοκρατικών υπάρχουν διαφωνίες για το πόσο γρήγορα πρέπει να τραβηχτεί η πρίζα. Όμως, για πρώτη φορά από τον Φεβρουάριο, υπάρχει ένα χειροπιαστό ημερολόγιο απεμπλοκής.

Το τέλος αυτού του πολέμου δεν θα έρθει με μια καταστροφική βόμβα, αλλά με μια κρίσιμη ψηφοφορία. Αν όμως η μετάβαση των επόμενων εβδομάδων εκτροχιαστεί, ο κόσμος θα βρεθεί αντιμέτωπος με έναν αληθινό, ατελείωτο πόλεμο. Και ακόμα κι αν επιτευχθεί η απεμπλοκή, η γεωπολιτική εικόνα που θα αφήσει πίσω της θα είναι δραματικά αλλαγμένη. Το Ιράν, παρά τους ανηλεείς βομβαρδισμούς μηνών, θα παραμένει όρθιο, διατηρώντας το χέρι του σταθερά πάνω στα στενά του Ορμούζ. Τα αραβικά κράτη του Κόλπου θα πρέπει να μάθουν να συμβιώνουν σε μια νέα ισορροπία τρόμου. Το ερώτημα για το ποιος τελικά κέρδισε και ποιος έχασε στη Μέση Ανατολή θα καθορίσει τις διεθνείς σχέσεις για τις επόμενες δεκαετίες.