Σε έναν κόσμο που ο Ian Bremmer ονομάζει εύστοχα «G-Zero» –έναν κόσμο, δηλαδή, χωρίς σαφή παγκόσμια ηγεμονία και με θεσμούς που πνέουν τα λοίσθια– η είδηση της αποχώρησης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) από τον OPEC δεν αποτελεί απλώς έναν οικονομικό ελιγμό. Είναι η επίσημη επικύρωση μιας βαθιάς γεωπολιτικής μετατόπισης. Τα κράτη πλέον τοποθετούν το εθνικό τους συμφέρον πάνω από τις παραδοσιακές συμμαχίες, θεωρώντας τους παλαιούς οργανισμούς περισσότερο ως βαρίδια παρά ως δίχτυα ασφαλείας.
σχετικά άρθρα
Η κίνηση αυτή των Εμιράτων έρχεται ως το πιο ηχηρό αποτέλεσμα των παράπλευρων απωλειών από τον πόλεμο στο Ιράν. Αν και η ένταση μεταξύ των δύο «γιγάντων» του Κόλπου, του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS) της Σαουδικής Αραβίας και του Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ (MBZ) των ΗΑΕ, προϋπήρχε, ο πόλεμος λειτούργησε ως καταλύτης, αναδεικνύοντας δύο διαμετρικά αντίθετες στρατηγικές επιβίωσης και ανάπτυξης.
Δύο κόσμοι, δύο μοντέλα ανάπτυξης
Η Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα δεν διαφέρουν μόνο στο μέγεθος, αλλά και στη φιλοσοφία. Το Ριάντ, με έναν πληθυσμό 35 εκατομμυρίων, επιχειρεί μια εσωτερική οικονομική επανάσταση. Ο στόχος του MBS είναι να ξεκλειδώσει το ανθρώπινο κεφάλαιο της χώρας, εντάσσοντας επιτέλους τις γυναίκες στην παραγωγική διαδικασία. Το σαουδαραβικό μοντέλο παραμένει προσηλωμένο στην εξόρυξη του «τελευταίου φθηνού βαρελιού» πετρελαίου στον κόσμο, θεωρώντας ότι η ζήτηση θα παραμείνει ισχυρή για δεκαετίες.
Από την άλλη πλευρά, τα Εμιράτα λειτουργούν περισσότερο ως η «Ελβετία της Μέσης Ανατολής». Με πληθυσμό που αποτελείται κατά 90% από ξένους, το Άμπου Ντάμπι και το Ντουμπάι έχουν χτίσει ένα brand που βασίζεται στον τουρισμό, την τεχνολογία, την υγεία και τις υποδομές. Για τα Εμιράτα, ο OPEC και οι περιορισμοί του στις ποσοστώσεις παραγωγής αποτελούν εμπόδιο. Θέλουν να ρευστοποιήσουν τα αποθέματά τους τώρα, όσο οι τιμές των ορυκτών καυσίμων παραμένουν υψηλές, ώστε να χρηματοδοτήσουν τη μετάβαση στην τεχνητή νοημοσύνη και τις πράσινες μορφές ενέργειας.
Το υπαρξιακό δίλημμα του ιρανικού πολέμου
Η μεγαλύτερη τριβή, ωστόσο, εντοπίζεται στον τρόπο διαχείρισης της ιρανικής απειλής. Καθώς ο πόλεμος διανύει τον τρίτο του μήνα, η θέση των Εμιράτων ευθυγραμμίζεται πλήρως με εκείνη του Ισραήλ. Το Άμπου Ντάμπι θεωρεί ότι το ισλαμικό καθεστώς της Τεχεράνης είναι πολύ επικίνδυνο για να παραμείνει στη σημερινή του μορφή. Υποστηρίζουν τη στρατηγική της «κοπής του χόρτου» –συνεχή πλήγματα που αποδυναμώνουν τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν– και αν οι ΗΠΑ διστάζουν, τα Εμιράτα είναι έτοιμα να βαδίσουν χέρι-χέρι με τους Ισραηλινούς.
Αντιθέτως, η Σαουδική Αραβία δείχνει να ιεραρχεί πάνω από όλα τη σταθερότητα της επόμενης ημέρας. Το Ριάντ φαίνεται πιο πρόθυμο να αναζητήσει μια ειρηνευτική συμφωνία, επιστρατεύοντας τη βοήθεια του Πακιστάν, ακόμα και της Κίνας. Αυτό δημιουργεί δύο διακριτά μπλοκ στην περιοχή: Από τη μία το άξονα ΗΑΕ-Ισραήλ-Ινδία και από την άλλη τη συμμαχία Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν-Αιγύπτου-Τουρκίας. Η ρήξη αυτή είναι τόσο βαθιά που δεν αποκλείεται σύντομα να δούμε τη διάλυση του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC).
Η αμερικανική αποτυχία και η κριτική του Φρίντριχ Μερτς
Ο πόλεμος στο Ιράν εξελίσσεται σε μια από τις μεγαλύτερες εξωτερικές αποτυχίες των κυβερνήσεων Τραμπ. Το κόστος, άμεσο και έμμεσο, είναι δυσβάσταχτο όχι μόνο για τις ΗΠΑ αλλά και για τους συμμάχους τους. Η δήλωση του Γερμανού καγκελάριου, Φρίντριχ Μερτς, ότι ο πόλεμος αυτός αποτελεί «ταπείνωση για τις ΗΠΑ», αντικατοπτρίζει την οργή της διεθνούς κοινότητας για τις μονομερείς αποφάσεις της Ουάσιγκτον.
Η πεποίθηση που κερδίζει έδαφος είναι ότι ο κόσμος θα ήταν σε πολύ καλύτερη μοίρα αν οι ΗΠΑ δεν είχαν αποχωρήσει από την πυρηνική συμφωνία (JCPOA) και αν είχαν αποδεχθεί τη μεσολαβητική πρόταση του Ομάν πριν την έναρξη των εχθροπραξιών. Ακόμα και αν επιτευχθεί μια γρήγορη κατάπαυση του πυρός, η ζημιά έχει ήδη γίνει. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά και το οικονομικό κόστος θα συνεχίσει να επιβαρύνει την παγκόσμια αγορά για πολύ καιρό μετά το τέλος των μαχών.
Η αποχώρηση των Εμιράτων από τον OPEC είναι το πρώτο κομμάτι ενός ντόμινο που αλλάζει τον χάρτη. Η πιθανότητα μιας άμεσης αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο πρώην συμμάχων του Κόλπου είναι πλέον ένα σενάριο που, αν και απευκταίο, δεν μπορεί να αγνοηθεί.
