Εμείς εδώ στην Ελλάδα μεγαλώσαμε με τον Θουκυδίδη. Τον διδαχτήκαμε, τον αναλύσαμε, τον είδαμε ως το απόλυτο εγχειρίδιο της ανθρώπινης φύσης. Έχει όμως εξαιρετικό ενδιαφέρον, ίσως και μια δόση ιστορικής ειρωνείας, να παρακολουθεί κανείς πώς οι Αμερικανοί αναλυτές –οι σύγχρονοι εκφραστές της σημερινής αυτοκρατορίας– διαβάζουν τον Πελοποννησιακό Πόλεμο για να εξηγήσουν τα δικά τους αδιέξοδα.
σχετικά άρθρα
Στις αμερικανικές αίθουσες γεωπολιτικής ανάλυσης, το αφήγημα είναι ξεκάθαρο: η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται απλώς, αλλά λειτουργεί ως ένας αμείλικτος καθρέφτης. Και σε αυτόν τον καθρέφτη, οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν το είδωλο της Αρχαίας Αθήνας. Όχι της Αθήνας του πνεύματος και της φιλοσοφίας, αλλά της Αθήνας της ηγεμονίας, της αλαζονείας και, τελικά, της πτώσης.
Από τη Δηλιακή Συμμαχία στο ΝΑΤΟ: Το Σύνδρομο του Προστάτη
Ας πάμε πίσω στο 480 π.Χ. Μετά τον θρίαμβο στη Σαλαμίνα και την απόκρουση της περσικής απειλής, η Αθήνα και η Σπάρτη ήταν οι αδιαμφισβήτητοι νικητές. Ο φόβος όμως μιας νέας περσικής εισβολής οδήγησε τις ελληνικές πόλεις-κράτη του Αιγαίου στη δημιουργία της Δηλιακής Συμμαχίας. Η συμφωνία ήταν απλή: η Αθήνα, διαθέτοντας τον ισχυρότερο στόλο, θα παρείχε την ασπίδα. Οι υπόλοιποι, μην έχοντας αντίστοιχη ναυτική δύναμη, θα συνεισέφεραν τον χρυσό τους στο ταμείο της Δήλου. Μια καθαρά αμυντική συμμαχία. Ένα αρχαίο ΝΑΤΟ.
Τι συμβαίνει όμως όταν ο εχθρός αργεί να φανεί και το ταμείο γεμίζει; Η διαφθορά της εξουσίας. Οι Αθηναίοι άπλωσαν χέρι στο συμμαχικό ταμείο για να χτίσουν τον Παρθενώνα και να χρηματοδοτήσουν τη χρυσή εποχή τους. Το εύκολο χρήμα διέφθειρε την κοινωνία. Και όταν οι σύμμαχοι άρχισαν να διαμαρτύρονται, η Αθήνα μετεξελίχθηκε από προστάτης σε δυνάστη. Απαίτησε φόρο υποτέλειας. Λειτούργησε, όπως ωμά παραδέχονται οι Αμερικανοί αναλυτές σήμερα, ως ένα “κράτος-μαφία”. Ή πληρώνεις προστασία, ή σε καταστρέφω.
Η αναλογία με το σύγχρονο ΝΑΤΟ, σύμφωνα με αυτή την αμερικανική οπτική, είναι ανατριχιαστική. Το ΝΑΤΟ ξεκίνησε ως αμυντική συμμαχία απέναντι στη Σοβιετική Ένωση. Σήμερα, όμως, πώς λειτουργεί; Η καταστροφή του αγωγού Nord Stream –μια κίνηση που έκοψε το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο από τη Γερμανία, ακρωτηριάζοντας την ευρωπαϊκή βιομηχανία– διαβάζεται από πολλούς ως ένα ξεκάθαρο χτύπημα της Ουάσιγκτον στους ίδιους της τους συμμάχους. Σκοπός; Η πλήρης εξάρτηση. Παράλληλα, η πίεση προς την Ευρώπη (Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία) να αυξήσει δραματικά τους αμυντικούς προϋπολογισμούς δεν στοχεύει αποκλειστικά στην ανάσχεση της Ρωσίας. Ο πραγματικός στόχος, υποστηρίζουν αναλυτές στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, είναι να αναγκαστούν οι Ευρωπαίοι να αγοράσουν πανάκριβα αμερικανικά οπλικά συστήματα. Η ρωσική απειλή είναι απλώς το πρόσχημα για τη συντήρηση του αμερικανικού στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος.
Η Απώλεια της Αρετής: Από τη Μυτιλήνη στη Μήλο
Στην πορεία προς τον όλεθρο, οι αυτοκρατορίες παλεύουν με τις ίδιες τους τις αντιφάσεις. Το 428 π.Χ., όταν η Μυτιλήνη επαναστάτησε, οι Αθηναίοι αποφάσισαν αρχικά να σφάξουν όλους τους άνδρες και να εξανδραποδίσουν τα γυναικόπαιδα. Όμως, το ίδιο βράδυ οι τύψεις τους κράτησαν ξύπνιους. Η δημοκρατική τους συνείδηση, η ψευδαίσθηση (ή η ανάγκη) της αρετής, τους οδήγησε να στείλουν μια δεύτερη τριήρη την επόμενη μέρα για να ανακαλέσουν τη σφαγή. Υπήρχε ακόμα μια εσωτερική σύγκρουση μεταξύ της δημοκρατίας και της αυτοκρατορικής βαρβαρότητας.
Δώδεκα χρόνια μετά, το 416 π.Χ., αυτή η σύγκρουση είχε εξαφανιστεί. Η Αθήνα, εξαντλημένη οικονομικά από τον πόλεμο με τη Σπάρτη (έχοντας φτάσει στο σημείο να λιώσει μέχρι και χρυσά αγάλματα), δεν είχε πλέον καμία ψευδαίσθηση αρετής. Όταν η ουδέτερη Μήλος αρνήθηκε να υποταχθεί, η απάντηση των Αθηναίων ήταν κυνική: «Ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του, και ο αδύναμος υπομένει ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του».
Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με τους Αμερικανούς αναλυτές, περνούν ακριβώς την ίδια φάση. Ενώ παραδοσιακά ήθελαν να απολαμβάνουν τα προνόμια της αυτοκρατορίας διατηρώντας παράλληλα τον μανδύα του ηθικού πλεονεκτήματος (της «αρετής»), καθώς τα οικονομικά τους στερεύουν και η ηγεμονία τους αμφισβητείται, ο μανδύας αυτός πέφτει. Η ρητορική ενός πρώην (και ίσως επόμενου) Προέδρου που προτείνει ανοιχτά την «αγορά» της Γροιλανδίας ή τον εκβιασμό συμμάχων, θυμίζει νονό της νύχτας. Ο κυνισμός αντικαθιστά τη διπλωματία.
Η Σικελική Εκστρατεία και το Μέτωπο της Μέσης Ανατολής
Η απόλυτη καταστροφή για την Αθήνα ήρθε με τη Σικελική Εκστρατεία το 415 π.Χ. Με προτροπή του Αλκιβιάδη –ο οποίος παρομοιάζεται συχνά με σημερινούς λαϊκιστές ηγέτες– οι Αθηναίοι αποφάσισαν, ενώ βρίσκονταν ήδη σε έναν εξοντωτικό πόλεμο, να ανοίξουν ένα νέο, μακρινό μέτωπο αναζητώντας πλούτο. Η επιχείρηση ήταν μια τεράστια αποτυχία επιμελητείας και στρατηγικής. Ο αθηναϊκός στόλος καταστράφηκε στις Συρακούσες. Αυτή η υπερεξάπλωση (imperial overstretch) έδωσε την ευκαιρία στους Πέρσες να χρηματοδοτήσουν τους Σπαρτιάτες, οι οποίοι τελικά πολιόρκησαν και γονάτισαν την Αθήνα.
Σήμερα, οι Αμερικανοί αναλυτές βλέπουν τη Μέση Ανατολή ως τη δική τους εν δυνάμει Σικελία. Οι τεράστιες διαδηλώσεις για τη Γάζα, σημειώνουν, δεν πρόκειται να αλλάξουν τον ρου της αμερικανικής πολιτικής, διότι η Αμερική, ως αυτοκρατορία σε κρίση, νιώθει την υπαρξιακή ανάγκη να συντρίψει το Ιράν για να διατηρήσει την επιρροή της. Προετοιμάζονται για αυτή τη σύγκρουση από το 1979. Η πρόβλεψή τους είναι σκοτεινή: Καθώς η Αμερική θα γίνεται πιο απελπισμένη, η ωμή, κυνική της δύναμη θα εκφραστεί με πρωτοφανή βιαιότητα, οδηγώντας σε μια σύγκρουση με το Ιράν που θα αλλάξει τον κόσμο μας ανεπιστρεπτί. Ένας παγκόσμιος πόλεμος που θα σαρώσει τα πάντα.
Το Αντίδοτο στο Σκοτάδι
Μπροστά σε αυτή την εφιαλτική ανάλυση της ανθρώπινης ιστορίας, όπου ο ιμπεριαλισμός καταβροχθίζει τις δημοκρατίες, το ερώτημα που τίθεται είναι υπαρξιακό. Είμαστε καταδικασμένοι να επαναλαμβάνουμε τον Πελοποννησιακό Πόλεμο μέχρι την τελική μας καταστροφή;
Οι σπουδαιότεροι στοχαστές –από τον Όμηρο μέχρι τον Δάντη και τον Καντ– άφησαν ένα κοινό μήνυμα, που μοιάζει να είναι το μόνο αντίδοτο απέναντι στην «Καρδιά του Σκότους». Η φαντασία και η αγάπη είναι οι κινητήριες δυνάμεις του σύμπαντος. Ακόμα και όταν η γεωπολιτική σκακιέρα δείχνει μόνο απόγνωση και τα κράτη-μαφίες ετοιμάζονται για τη μεγάλη σύγκρουση, το άτομο έχει τη δύναμη να ορθώσει ανάστημα. Σε καιρούς ζόφου, το μόνο που μπορεί να σώσει την ανθρωπότητα είναι η υπεράσπιση της ίδιας μας της ανθρώπινης υπόστασης. Να γίνουμε εμείς το φως, όταν οι ηγεμονίες αποφασίζουν να βυθίσουν τον κόσμο στο σκοτάδι.
