Το 1979, η Κίνα εισέβαλε στο Βιετνάμ. Ο πόλεμος διήρκεσε μόλις 27 ημέρες. Το Πεκίνο αποσύρθηκε μετρώντας δεκάδες χιλιάδες απώλειες, έχοντας αποτύχει στους περισσότερους στρατιωτικούς του στόχους. Ωστόσο, μέσα από αυτή την αποτυχία, πήρε ένα μάθημα που έμελλε να αναδιαμορφώσει αθόρυβα την παγκόσμια σκακιέρα για τις επόμενες τέσσερις και πλέον δεκαετίες.
σχετικά άρθρα
Από εκείνο τον Μάρτιο του 1979, η Κίνα δεν έχει πολεμήσει σε καμία ξένη σύγκρουση. Ούτε σε μία. Σε μια περίοδο όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες βομβάρδισαν 32 χώρες, όπου η Ρωσία εισέβαλε στο Αφγανιστάν, την Τσετσενία, τη Γεωργία και την Ουκρανία, το Πεκίνο παρακολουθούσε από τον πάγκο. Όχι επειδή ήταν αδύναμο. Όχι επειδή δεν είχε συμφέροντα. Αλλά επειδή έκανε έναν στρατηγικό υπολογισμό που η Δύση, εγκλωβισμένη στη δική της στρατιωτική λογική, άργησε δραματικά να αντιληφθεί.
Εμείς εδώ στην Ευρώπη, διαβάζοντας συχνά τις εκθέσεις των Αμερικανών αναλυτών, αντιλαμβανόμαστε το εξής παράδοξο: η Ουάσιγκτον προσπαθεί να ερμηνεύσει την Κίνα με δυτικούς όρους. Όμως, το πώς η Κίνα μετατράπηκε από μια πάμφτωχη χώρα στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ιστορίας χωρίς να ρίξει ούτε μια σφαίρα, απαιτεί μια εντελώς διαφορετική ανάγνωση.
Το Σημείο Μηδέν και η Απόφαση του 1979
Για να κατανοήσουμε τη στρατηγική πίσω από αυτή τη σιωπή, πρέπει να θυμηθούμε την εικόνα της Κίνας το 1979. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν μόλις 182 δολάρια τον χρόνο. Η Πολιτιστική Επανάσταση είχε καταστρέψει μια ολόκληρη γενιά μορφωμένων επαγγελματιών και η βιομηχανική παραγωγή βρισκόταν σε πρωτόγονο στάδιο.
Τότε, ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ πήρε μια απόφαση: η Κίνα θα σταματούσε να αναλώνεται σε ιδεολογικές συγκρούσεις και θα επικεντρωνόταν στη δημιουργία πλούτου. Η στρατιωτική ισχύς, η διπλωματική επιρροή και η τεχνολογική υπεροχή θα ακολουθούσαν την οικονομική ανάπτυξη. Και η οικονομική ανάπτυξη απαιτούσε μια απόλυτη, αδιαπραγμάτευτη συνθήκη: την ειρήνη. Ο πόλεμος είναι ο εχθρός της ανάπτυξης, καθώς απορροφά τους πόρους, το ανθρώπινο κεφάλαιο και την προσοχή μιας ηγεσίας.
Το «Παράθυρο Ευκαιρίας» και η Οικονομική Αρχιτεκτονική
Η Κίνα διάβασε σωστά τη μεταψυχροπολεμική εποχή. Ενώ η Αμερική είχε εστιάσει την προσοχή της στη Μέση Ανατολή και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, και η Ευρώπη πάλευε με την ενσωμάτωση του πρώην ανατολικού μπλοκ, το Πεκίνο μεγάλωνε αθόρυβα. Η στρατηγική ήταν σαφής: «κρύψε τις ικανότητές σου και περίμενε την κατάλληλη στιγμή».
Η προσέγγιση αυτή ανέδειξε μια βαθύτερη αλήθεια: η οικονομική αλληλεξάρτηση είναι μια μορφή εξουσίας πολύ πιο ανθεκτική από τη στρατιωτική κυριαρχία. Όταν οι ΗΠΑ θέλουν να ασκήσουν πίεση, χρησιμοποιούν στρατιωτικές απειλές ή κυρώσεις, εργαλεία που γεννούν αντιστάσεις. Όταν η Κίνα θέλει να επηρεάσει, χρησιμοποιεί επενδύσεις, εμπόριο και υποδομές (όπως το κολοσσιαίο πρόγραμμα Belt and Road). Δεν χρειάζεται να διατηρεί στρατεύματα στη Ζάμπια για να επηρεάσει την κυβέρνησή της· αρκεί η Ζάμπια να της χρωστάει χρήματα και να εξαρτάται από τις κινεζικές αγορές. Είναι μια μόχλευση δομική, αθόρυβη και εξαιρετικά δύσκολο να ανατραπεί.
Η Ασυμμετρία της Υπομονής και το Παράδοξο της Ταϊβάν
Πίσω από την οικονομική ανάπτυξη, η Κίνα έχτιζε μεθοδικά τον στρατό της. Σήμερα διαθέτει το μεγαλύτερο ναυτικό στον κόσμο (σε αριθμό πλοίων), υπερηχητικούς πυραύλους και ικανότητες κυβερνοπολέμου που τρομάζουν το Πεντάγωνο. Κατασκεύασε τεχνητά νησιά στη Νότια Σινική Θάλασσα, αλλάζοντας τη γεωγραφία χωρίς να ανοίξει πυρ.
Αυτό κατέστη δυνατό χάρη σε αυτό που ονομάζουμε «ασυμμετρία της υπομονής». Μια αμερικανική κυβέρνηση λειτουργεί με ορίζοντα τετραετίας, κυνηγώντας άμεσα αποτελέσματα για τις επόμενες εκλογές. Η Κίνα σχεδιάζει με ορίζοντα πενταετίας, δεκαετίας ή και εκατονταετίας, στοχεύοντας στην εθνική αναγέννηση του 2049. Μπορεί να απορροφήσει βραχυπρόθεσμες ζημιές (όπως σε έναν εμπορικό πόλεμο) γνωρίζοντας ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της.
Ακόμα και στο φλέγον ζήτημα της Ταϊβάν, η υπομονή κυριαρχεί. Το Πεκίνο γνωρίζει ότι μια επιτυχημένη εισβολή θα κατέστρεφε τις οικονομικές σχέσεις με τη Δύση, πηγαίνοντας την ανάπτυξή του δεκαετίες πίσω. Το ρίσκο μιας λάθος κίνησης είναι καταστροφικό, γι’ αυτό και το δάχτυλο παραμένει μακριά από τη σκανδάλη. Ωστόσο, οι αναλυτές στις ΗΠΑ επισημαίνουν πως ο συνεχιζόμενος πόλεμος στο Ιράν (που απορροφά αμερικανικούς πόρους και προσοχή) δημιουργεί ακριβώς το είδος του κενού που η Κίνα περίμενε υπομονετικά επί 45 χρόνια.
Σουν Τζου εναντίον Κλαούζεβιτς
Στη βάση όλων αυτών βρίσκεται μια ριζικά διαφορετική φιλοσοφία. Η δυτική στρατηγική σκέψη θεωρεί τη στρατιωτική ισχύ το υπέρτατο νόμισμα. Αντίθετα, η κινεζική κουλτούρα αντιλαμβάνεται την ανάγκη χρήσης βίας ως απόδειξη ότι τα πιο λεπτά εργαλεία της επιρροής απέτυχαν. Το υπέρτατο επίτευγμα δεν είναι να κερδίσεις τη μάχη, αλλά να επιτύχεις τους στόχους σου καθιστώντας τον αντίπαλο ανίκανο να αντιδράσει πριν καν ξεκινήσει η σύγκρουση.
Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Χώρες που ενεπλάκησαν στρατιωτικά με τις ΗΠΑ τις τελευταίες δεκαετίες (Ιράκ, Λιβύη, Συρία, Αφγανιστάν) παραμένουν καθημαγμένες. Αντίθετα, οι χώρες που συνδέθηκαν με το κινεζικό οικονομικό δίκτυο γνώρισαν πρωτοφανή ανάπτυξη.
Το κινεζικό μοντέλο δεν είναι αψεγάδιαστο. Ο αυταρχισμός, η καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η παγίδα χρέους για τις αναπτυσσόμενες χώρες και η εξαγωγή συστημάτων μαζικής παρακολούθησης συνθέτουν μια σκοτεινή πραγματικότητα. Όμως, στο ερώτημα αν η στρατιωτική ή η οικονομική ισχύς χτίζει πιο σταθερή παγκόσμια επιρροή, η Κίνα φαίνεται να έχει την απάντηση.
Η σιωπή του Πεκίνου δεν ήταν ατύχημα ούτε δειλία. Ήταν ίσως η πιο επιτυχημένη μεγάλη στρατηγική του 21ου αιώνα. Το αν θα παραμείνει τέτοια, εξαρτάται από το αν η Κίνα θα μπορέσει να αντισταθεί στον πειρασμό να χρησιμοποιήσει τον κολοσσιαίο στρατό που έχτισε στη σκιά της ανάπτυξής της. Μέχρι τότε, το Πεκίνο κερδίζει το παιχνίδι ακριβώς επειδή αρνείται να το παίξει με τους κανόνες της Δύσης.
