Το παράδοξο του Ορμούζ: Γιατί το πετρέλαιο δεν «εκτοξεύτηκε» στα ύψη παρά τον αποκλεισμό;
Ενώ οι αναλυτές προέβλεπαν παγκόσμιο οικονομικό σοκ από το κλείσιμο των στενών, η αγορά επιδεικνύει μια απροσδόκητη ανθεκτικότητα που επαναπροσδιορίζει τις ενεργειακές ισορροπίες
Όταν ξεκίνησαν οι πολεμικές επιχειρήσεις στο Ιράν και η Τεχεράνη απάντησε με το «πυρηνικό όπλο» της παγκόσμιας οικονομίας —το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ— οι προειδοποιήσεις των αναλυτών ήταν εφιαλτικές. Το σενάριο ήταν σαφές: αν τα στενά δεν άνοιγαν άμεσα, οι τιμές του πετρελαίου θα «εκτοξεύονταν στο φεγγάρι». Δεν πρόκειται για υπερβολή, αν αναλογιστεί κανείς ότι σε ομαλές περιόδους, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού διακινούνται καθημερινά από αυτό το σημείο. Μιλάμε για το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης, σε ένα πέρασμα που αποτελεί τη μοναδική ουσιαστική διέξοδο από τον Περσικό Κόλπο.
σχετικά άρθρα
Δύο μήνες μετά, και ενώ ΗΠΑ και Ιράν δεν φαίνονται κοντά σε συμφωνία, τα στενά παραμένουν κλειστά. Ωστόσο, συμβαίνει κάτι παράδοξο. Παρά το γεγονός ότι ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) χαρακτήρισε την κατάσταση σοβαρότερη από τις κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022 μαζί, οι τιμές παραμένουν πέριξ των 100 δολαρίων. Είναι υψηλές; Σαφώς. Είναι όμως εντός των ιστορικών ορίων που έχουμε ξαναδεί μετά την εισβολή στην Ουκρανία ή στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Γιατί λοιπόν η αγορά δεν κατέρρευσε;
Η ψευδαίσθηση των traders και η ωμή πραγματικότητα
Μια πρώτη ανάγνωση θέλει τους επενδυτές στις διεθνείς αγορές να διακατέχονται από μια ιδιότυπη αφέλεια. Πολλοί πίστευαν ότι το κλείσιμο θα ήταν βραχυπρόθεσμο, ποντάροντας σε μια γρήγορη διπλωματική λύση. Αυτό αποτυπώθηκε έντονα τον Απρίλιο, όταν οι τιμές spot (άμεσης παράδοσης) ήταν έως και 30 δολάρια ακριβότερες από τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures). Οι traders, δηλαδή, «ευχήθηκαν» μια συμφωνία που δεν ήρθε ποτέ.
Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες αυτή η απόκλιση έκλεισε. Οι τιμές spot υποχώρησαν για να συναντήσουν τα futures, γεγονός που υποδηλώνει ότι η φυσική αγορά καταφέρνει να αντεπεξέλθει. Αυτό καταρρίπτει και τις θεωρίες περί κρατικής παρέμβασης ή «μαγειρέματος» των τιμών από τα Υπουργεία Οικονομικών των ΗΠΑ ή της Ιαπωνίας. Αν υπήρχε παρέμβαση, θα επηρέαζε τα χρηματοοικονομικά παράγωγα, όχι την τιμή του βαρελιού που παραδίδεται στο διυλιστήριο.
Οι εναλλακτικές διαδρομές και η παράκαμψη των Στενών
Ο πρώτος ουσιαστικός λόγος της συγκράτησης των τιμών είναι η επαναδρομολόγηση. Οι πληγείσες χώρες δεν έμειναν με σταυρωμένα χέρια. Η Σαουδική Αραβία διοχετεύει ήδη 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης προς το λιμάνι Γιαμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Τα στέλνουν 1,5 εκατομμύριο βαρέλια προς τη Φουτζέιρα, παρακάμπτοντας πλήρως το Ορμούζ, ενώ το Ιράκ εξάγει 300.000 βαρέλια μέσω Τουρκίας.
Συνολικά, περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως βρήκαν νέα διέξοδο. Αν προσθέσουμε και το γεγονός ότι, παρά τον πόλεμο, περίπου τέσσερα πλοία την ημέρα καταφέρνουν να περάσουν από τα στενά (μείωση 90% μεν, αλλά όχι μηδενισμός), το πραγματικό έλλειμμα στην αγορά περιορίζεται στα 14 εκατομμύρια βαρέλια. Ένα νούμερο τεράστιο, αλλά όχι αδιαχείριστο υπό προϋποθέσεις.
Τα παγκόσμια αποθέματα και ο «άγνωστος Χ» της Κίνας
Η σωτηρία της παγκόσμιας οικονομίας αυτή τη στιγμή κρύβεται στις αποθήκες. Στην αρχή της κρίσης, τα παγκόσμια αποθέματα ανέρχονταν στο εντυπωσιακό νούμερο των 8,4 δισεκατομμυρίων βαρελιών. Η άντληση από αυτά τα αποθέματα γίνεται με ρυθμούς ρεκόρ, αποτρέποντας τις ελλείψεις. Βέβαια, αυτό έχει ημερομηνία λήξης: οι εκτιμήσεις του Bloomberg δείχνουν ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο τα προσβάσιμα αποθέματα θα αρχίσουν να στερεύουν.
Ταυτόχρονα, η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας στον κόσμο, παρουσιάζει μια μυστηριώδη κάμψη στη ζήτηση. Δορυφορικά δεδομένα δείχνουν ότι τα κινεζικά αποθέματα αυξάνονται, ενώ οι κρατικές εταιρείες της χώρας μεταπωλούν φορτία σε Ευρώπη και Ασία. Είτε πρόκειται για μια σοβαρή οικονομική επιβράδυνση στο Πεκίνο, είτε η κινεζική οικονομία έχει γίνει πολύ λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο από όσο νομίζαμε, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: λιγότερη πίεση στις τιμές.
Μια νέα, ανθεκτική παγκόσμια οικονομία;
Ίσως το πιο αισιόδοξο συμπέρασμα είναι ότι η παγκόσμια οικονομία αποδεικνύεται πιο σκληροτράχηλη. Μετά το σοκ της πανδημίας και των δασμών της εποχής Τραμπ, οι αγορές έμαθαν να προσαρμόζονται. Η αυξημένη ενεργειακή αποδοτικότητα και η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας φαίνεται πως έχουν δημιουργήσει ένα «μαξιλάρι» που παλαιότερα δεν υπήρχε.
Βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη καμπή. Το πετρέλαιο στα 100 δολάρια είναι μια νίκη της ανθεκτικότητας, αλλά η διάρκεια του αποκλεισμού στο Ορμούζ θα δοκιμάσει τα όρια αυτής της αντοχής. Αν τα αποθέματα εξαντληθούν πριν βρεθεί διπλωματική διέξοδος, τότε το «φαινόμενο της πεταλούδας» από τον Περσικό Κόλπο ίσως χτυπήσει την πόρτα μας με πολύ μεγαλύτερη σφοδρότητα το φθινόπωρο.
