Ο φετινός τελικός της 70ής Eurovision στη Βιέννη κατέρριψε οριστικά και αμετάκλητα έναν μεγάλο μύθο: αυτόν του αυστηρά «απολιτίκ» διαγωνισμού. Η βραδιά μπορεί να ολοκληρώθηκε, αλλά η μουσική πέρασε σε δεύτερη μοίρα, αφήνοντας πίσω της ένα βαθιά πολωμένο τοπίο. Το Ισραήλ έφτασε μία ανάσα από τη νίκη, «σαρώνοντας» στην ψήφο του κοινού, για να περιοριστεί τελικά στη δεύτερη θέση εξαιτίας της χαμηλότερης, μαλλον «διορθωτικής», βαθμολογίας των κριτικών επιτροπών.
σχετικά άρθρα
Αυτή η οριακή ανατροπή δεν ήταν απλώς ένα τηλεοπτικό θρίλερ. Ήταν η θρυαλλίδα που πυροδότησε ξανά τη συζήτηση γύρω από τις ήδη υπάρχουσες καταγγελίες για χειραγώγηση του televoting μέσω χιλιάδων αυτοματοποιημένων λογαριασμών (bots). Κυρίως, όμως, ενίσχυσε τους προβληματισμούς για το κατά πόσο το Ισραήλ χρησιμοποιεί στρατηγικά τον θεσμό ως ένα πρώτης τάξεως εργαλείο ωραιοποίησης της λαβωμένης διεθνούς του εικόνας. Η διαφορά μεταξύ της ψήφου του κοινού και των επιτροπών άνοιξε διάπλατα τον ασκό του Αιόλου για την ίδια την αξιοπιστία της διαδικασίας.
Πριν από τον μεγάλο τελικό του Σαββάτου στην Αυστρία, ο ισραηλινός δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας KAN δέχθηκε επίσημη προειδοποίηση από τον διοργανωτή την περασμένη εβδομάδα, σχετικά με βίντεο που έδιναν οδηγίες στο κοινό να ψηφίσει «10 φορές το Ισραήλ». Ο KAN απάντησε λέγοντας ότι έπαιξε σύμφωνα με τους κανόνες και απέσυρε επίσης τα βίντεο.
Η διαμάχη έρχεται ένα χρόνο μετά την κατάληψη της δεύτερης θέσης από τον διαγωνιζόμενο του Ισραήλ το 2025, αφού κέρδισε την παγκόσμια ψηφοφορία του κοινού με συντριπτική διαφορά, πυροδοτώντας συζητήσεις για το αν οι συντονισμένες διαδικτυακές εκστρατείες μπορούν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα.
Πώς λειτουργεί η ψηφοφορία του κοινού στη Eurovision;
Ο τελικός νικητής της Eurovision καθορίζεται από επαγγελματικές κριτικές επιτροπές και την ψηφοφορία του κοινού — η τελευταία ήταν η αιτία πίσω από την πρόσφατη διαμάχη.
-
Οι θεατές μπορούν να ψηφίσουν διαδικτυακά, μέσω γραπτού μηνύματος ή τηλεφωνικά έως και 10 φορές ο καθένας.
-
Κάθε χώρα στον διαγωνισμό έχει επίσης μια κριτική επιτροπή που επιλέγει τα 10 καλύτερα τραγούδια και τα κατατάσσει με τον ίδιο τρόπο.
-
Οι χώρες δεν μπορούν να ψηφίσουν το δικό τους τραγούδι.
Τι έκανε ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας του Ισραήλ;
Πριν από περίπου δύο εβδομάδες, ο συμμετέχων του Ισραήλ στον διαγωνισμό, Noam Bettan, δημοσίευσε βίντεο ζητώντας από τους θαυμαστές να χρησιμοποιήσουν και τις 10 ψήφους τους για το ισραηλινό τραγούδι. Ορισμένοι το θεώρησαν αυτό ως παραβίαση των πρόσφατα ενημερωμένων κανόνων του διαγωνισμού.
Με βάση τις αλλαγές των κανόνων του 2026, «οι συμμετέχοντες ραδιοτηλεοπτικοί φορείς και οι καλλιτέχνες δεν επιτρέπεται να συμμετέχουν ενεργά, να διευκολύνουν ή να συμβάλλουν σε διαφημιστικές εκστρατείες τρίτων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας».
«Περιήλθε στην αντίληψή μας ότι βίντεο με οδηγίες στην οθόνη για “ψήφο 10 φορές στο Ισραήλ” είχαν δημοσιευτεί και κυκλοφορήσει από τον καλλιτέχνη που εκπροσωπεί τον KAN», δήλωσε ο Martin Green, διευθυντής του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision.
«Οι Οδηγίες Ψηφοφορίας του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision που αφορούν την προώθηση στοχεύουν κυρίως στην αποθάρρυνση μεγάλης κλίμακας χρηματοδοτούμενων εκστρατειών τρίτων και είμαστε ικανοποιημένοι που αυτό το βίντεο δεν αποτέλεσε μέρος μιας τέτοιας εκστρατείας. Ωστόσο, η χρήση μιας άμεσης παρότρυνσης για ψήφο 10 φορές υπέρ ενός καλλιτέχνη ή τραγουδιού δεν συνάδει επίσης με τους κανόνες μας ούτε με το πνεύμα του διαγωνισμού».
Όταν οι διοργανωτές του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision ήρθαν σε επαφή μαζί του, ο KAN απέσυρε αμέσως τα βίντεο. Απαντώντας στην προειδοποίηση, ο KAN δήλωσε ότι «ακολουθεί όλους τους κανόνες της EBU».
«Το εν λόγω ζήτημα αφορά μια ανεξάρτητη πρωτοβουλία που πραγματοποιήθηκε από τη στενή προσωπική ομάδα του καλλιτέχνη, χωρίς καμία απαγορευμένη χρηματοδότηση, παρόμοια με δραστηριότητες που διεξάγονται και από άλλους διαγωνιζόμενους», ανέφερε.
Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος διχασμού
Η φετινή διοργάνωση ξεκίνησε πρακτικά λαβωμένη. Με μόλις 35 χώρες να δίνουν το παρών, επρόκειτο για τον μικρότερο αριθμό συμμετοχών των τελευταίων δύο δεκαετιών. Η ανοιχτή αποχώρηση της Ιρλανδίας, των Κάτω Χωρών, της Ισπανίας, της Σλοβενίας και της Ισλανδίας, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συμμετοχή του Ισραήλ εν μέσω του πολέμου στη Γάζα, υπογράμμισε το τεράστιο βάθος της κρίσης εμπιστοσύνης απέναντι στην EBU.
Το κλίμα στους δρόμους της Βιέννης ήταν το λιγότερο εκρηκτικό. Περισσότεροι από χίλιοι καλλιτέχνες είχαν ήδη προσυπογράψει την ανοιχτή επιστολή «Όχι μουσική για μια γενοκτονία», ενώ η αυστριακή πρωτεύουσα μετατράπηκε σε φρούριο λόγω των ταυτόχρονων φιλοπαλαιστινιακών και φιλοϊσραηλινών διαδηλώσεων. Η EBU, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να κατευνάσει τα πνεύματα, προχώρησε σε «μεταρρυθμίσεις», επιβάλλοντας όριο δέκα ψήφων ανά τηλεθεατή. Απέφυγε όμως να αγγίξει την ουσία του προβλήματος, επιτρέποντας κανονικά τη συμμετοχή του Ισραήλ με τη Noam Bettan και το τραγούδι «Michelle».
Η εκτόξευση στο televoting και η σκιά των bots
Όταν φτάσαμε στο επίπεδο των αριθμών, η εικόνα που αποτυπώθηκε ήταν απολύτως ενδεικτική της πόλωσης. Στην ψηφοφορία των εθνικών επιτροπών, το Ισραήλ κατέγραψε μια αξιοπρεπή αλλά συγκρατημένη επίδοση, μένοντας εμφανώς πίσω από τη νικήτρια χώρα και άλλες, καλλιτεχνικά αρτιότερες, συμμετοχές.
Όταν όμως ανακοινώθηκε το televoting, η κατάταξη κυριολεκτικά εκτινάχθηκε. Το Ισραήλ βρέθηκε στην πρώτη θέση της προτίμησης του κοινού με συντριπτική διαφορά. Χρειάστηκε το προβάδισμα που είχε εξασφαλίσει ο νικητής μέσω των jury για να ισοσκελιστεί η «έκρηξη» αυτή και να περιοριστεί η ισραηλινή συμμετοχή στη δεύτερη θέση. Το εντυπωσιακό αυτό αποτέλεσμα εμφάνισε ένα τραγούδι που «κυριαρχεί» στις μάζες αλλά χάνει στο τελικό άθροισμα, γεννώντας πολιτικά φορτισμένα συμπεράσματα.
Αυτή η εικόνα, ωστόσο, δεν προέκυψε εν κενώ. Ήδη από το 2025 είχαν καταγραφεί ανάλογα στατιστικά παράδοξα, όπου το 83% της βαθμολογίας του Ισραήλ προερχόταν αποκλειστικά από το κοινό. Οι κατηγορίες για μαζικές, οργανωμένες καμπάνιες ψηφοφορίας και χρήση χιλιάδων bots που «φούσκωναν» τεχνητά τα αποτελέσματα έχουν δημιουργήσει μια μόνιμη αμφιβολία. Η αίσθηση που εδραιώνεται είναι πως, χωρίς αυτή τη μαζική -και ενδεχομένως ψηφιακά χειραγωγημένη- κινητοποίηση, το Ισραήλ δύσκολα θα φλέρταρε με την κορυφή.
Πολιτικές παρεμβάσεις και η διπροσωπία της EBU
Η αποχή των πέντε χωρών, και ιδιαίτερα της Ισπανίας —ενός από τα μέλη των λεγόμενων «Big Five» που συντηρούν οικονομικά τον διαγωνισμό— αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή συμβολική διαμαρτυρία. Θέτει πλέον ευθέως υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα της ίδιας της διοργάνωσης. Αν στο μέλλον το ντόμινο του μποϊκοτάζ παρασύρει και άλλα κράτη, η EBU θα βρεθεί μπροστά σε αδιέξοδο.
Η πίεση δεν ασκείται μόνο από τις κυβερνήσεις, όπως στην περίπτωση της ισπανικής γραμμής του Πέδρο Σάντσεθ, αλλά και από την κοινωνία των πολιτών. Ακροατήρια γυρνούν την πλάτη, ενώ προηγούμενοι νικητές, όπως ο Ελβετός Nemo το 2024, επιστρέφουν τα τρόπαιά τους. Η EBU παγιδεύεται στη δική της αντίφαση: Αν η Eurovision είναι στ’ αλήθεια απολιτική, πώς δικαιολογήθηκε ο αποκλεισμός της Ρωσίας και της Λευκορωσίας; Η ανοχή απέναντι στο Ισραήλ, με φόντο τις βαρύτατες κατηγορίες για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκλαμβάνεται μαζικά ως η απόλυτη εφαρμογή των «δύο μέτρων και δύο σταθμών».
Η στρατηγική του «Songwashing»
Όλα τα παραπάνω δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στις αναλύσεις του βιβλίου «Γεωπολιτική της Eurovision» του Florent Parmentier. Όπως υπενθυμίζει ο συγγραφέας, αν και ο διαγωνισμός ιδρύθηκε για να επουλώσει τα τραύματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου προβάλλοντας την ευρωπαϊκή ειρήνη, στην πράξη πολιτικοποιείται διαρκώς από τα ίδια τα κράτη-μέλη.
Εδώ εισέρχεται η κρίσιμη έννοια του «songwashing». Η πρακτική κατά την οποία ένα κράτος εκμεταλλεύεται την ποπ κουλτούρα για να ασκήσει soft power και να «καθαρίσει» τη διεθνή του εικόνα. Δεν είναι νέα τακτική —την είχαν δοκιμάσει ο Φράνκο και ο Σαλαζάρ— όμως στην περίπτωση του Ισραήλ έχει αναβαθμιστεί σε απόλυτη προτεραιότητα. Οι υψηλές θέσεις και οι «σχεδόν νίκες» εργαλειοποιούνται εσωτερικά και εξωτερικά ως απόδειξη λαϊκής υποστήριξης, αποκρύπτοντας τα σκοτεινά σύννεφα της διεθνούς κατακραυγής. Ακόμα και η διαπραγμάτευση για το αν επιτρέπονται σημαίες ή αν πρέπει να αλλάξουν οι στίχοι (όπως με την Eden Golan το 2024), αποτελούν βαθιά πολιτικές πράξεις.
Το μέλλον ενός θεσμού σε κρίση
Η Eurovision λειτουργούσε παραδοσιακά ως το ηχητικό soundtrack της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Σήμερα, όμως, η εικόνα ενός διαγωνισμού που κλονίζεται από συνεχείς κρίσεις και σκιές χειραγώγησης, θέτει το ευρωπαϊκό ιδεώδες σε δοκιμασία. Τα σενάρια του Parmentier για τα επόμενα χρόνια —από διαγωνισμούς με ολογράμματα μέχρι παγκόσμια spin-offs— φαντάζουν λιγότερο πιεστικά μπροστά στο σημερινό υπαρξιακό κενό της EBU.
Μετά το 2026, το ερώτημα δεν είναι απλώς ποιο τραγούδι θα κερδίσει. Η συζήτηση θα περιστρέφεται διαρκώς γύρω από το αν η εκάστοτε νίκη είναι προϊόν πραγματικής καλλιτεχνικής απήχησης ή ενός αριστοτεχνικά «πειραγμένου» televoting. Το τέλος της αθωότητας για τη Eurovision είναι πλέον γεγονός, και το στοίχημα της αξιοπιστίας φαντάζει πιο δύσκολο από ποτέ να κερδηθεί.
