Η κλιματική αλλαγή έχει δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια ένα πυκνό δίκτυο διεθνών συμφωνιών, θεσμών και μηχανισμών χρηματοδότησης. Ωστόσο, σύμφωνα με ολοένα και περισσότερους ειδικούς, υπάρχει ένας κρίσιμος τομέας που παραμένει ουσιαστικά χωρίς παγκόσμια διακυβέρνηση, το νερό.
σχετικά άρθρα
Το ζήτημα δεν θεωρείται πλέον μόνο περιβαλλοντικό. Η διαθεσιμότητα νερού επηρεάζει άμεσα τη γεωργία, την παραγωγή ενέργειας, τη βιομηχανία, τη δημόσια υγεία, τις οικονομίες και, όλο και περισσότερο, τις γεωπολιτικές σχέσεις μεταξύ κρατών.
Σήμερα, περίπου 4 δισεκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν σοβαρή λειψυδρία για μέρος του έτους, ενώ πάνω από 2 δισεκατομμύρια ζουν ήδη σε περιοχές με έντονη πίεση στους υδάτινους πόρους.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή επιταχύνει δραματικά το πρόβλημα μέσω της υποχώρησης των παγετώνων, της μεταβολής των βροχοπτώσεων, των παρατεταμένων ξηρασιών και των ολοένα συχνότερων πλημμυρών.
Η τήξη των παγετώνων απειλεί άμεσα την επισιτιστική και υδάτινη ασφάλεια έως και 2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, σε αντίθεση με το κλίμα –που διαθέτει διεθνή πλατφόρμα μέσω της Σύμβασης-Πλαισίου του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή– το νερό εξακολουθεί να ρυθμίζεται αποσπασματικά μέσα από περιφερειακές συμφωνίες και διάσπαρτους διεθνείς οργανισμούς.
Η Κεντρική Ασία στο επίκεντρο της κρίσης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελεί η Κεντρική Ασία, όπου πολλές χώρες εξαρτώνται από διασυνοριακά ποτάμια συστήματα όπως ο Συρ Ντάρια και ο Αμού Ντάρια.
Τα ποτάμια αυτά τροφοδοτούνται κυρίως από παγετώνες στις οροσειρές Τιεν Σαν και Παμίρ, οι οποίοι λιώνουν όλο και ταχύτερα λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας.
Η πίεση επιδεινώνεται από την αυξανόμενη ζήτηση νερού, την αναποτελεσματική άρδευση και την κλιματική αστάθεια.
Το αποτέλεσμα είναι μια περιοχή όπου το διαθέσιμο νερό μειώνεται συνεχώς και γίνεται όλο και λιγότερο προβλέψιμο.
Η κατάσταση αυτή δεν θεωρείται πλέον προσωρινή, αλλά μια νέα μόνιμη πραγματικότητα.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ιστορία της λίμνης Αράλης αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τις συνέπειες της αποτυχίας διαχείρισης. Η λίμνη, που κάποτε ήταν μία από τις μεγαλύτερες εσωτερικές υδάτινες εκτάσεις στον κόσμο, έχει πλέον σχεδόν εξαφανιστεί.
Οι κοινότητες της περιοχής συνεχίζουν να πληρώνουν το τίμημα της οικολογικής και οικονομικής καταστροφής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πρόεδρος του Καζακστάν Κασίμ-Ζομάρτ Τοκάγεφ πρότεινε πρόσφατα τη δημιουργία ενός Διεθνούς Οργανισμού Υδάτων υπό τον ΟΗΕ, κατά τη διάρκεια περιφερειακής οικολογικής συνόδου στην Αστάνα.
Η πρόταση αντανακλά, σύμφωνα με αναλυτές, την αυξανόμενη ανησυχία ότι οι υπάρχοντες μηχανισμοί δεν επαρκούν πλέον για να διαχειριστούν το μέγεθος της κρίσης.
Ο φόβος για οικονομικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις
Το νερό βρίσκεται πλέον στον πυρήνα σχεδόν κάθε κρίσιμου τομέα μιας σύγχρονης οικονομίας.
Η γεωργία καταναλώνει περίπου το 70% του παγκόσμιου γλυκού νερού, ενώ τεράστιες ποσότητες απαιτούνται και για την παραγωγή ενέργειας, είτε πρόκειται για υδροηλεκτρικά έργα είτε για την ψύξη πυρηνικών και θερμικών σταθμών.
Η έλλειψη νερού επηρεάζει επίσης τη βιομηχανία, τις μεταφορές, τις πόλεις και τα συστήματα υγείας.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι όταν η παροχή νερού γίνεται ασταθής ή ανεπαρκής, οι επιπτώσεις μεταφέρονται γρήγορα από τον έναν τομέα στον άλλο, δημιουργώντας αλυσιδωτές κρίσεις.
Η ανησυχία μεγαλώνει ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο εντάσεων ή συγκρούσεων γύρω από διασυνοριακά υδάτινα αποθέματα.
Σύμφωνα με το κείμενο, η Κεντρική Ασία ίσως αποτελεί απλώς μια «προειδοποίηση» για το τι μπορεί να ακολουθήσει και σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Οι ειδικοί αναγνωρίζουν ότι η δημιουργία ενός νέου διεθνούς οργανισμού δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Το νερό συνδέεται άμεσα με ζητήματα εθνικής κυριαρχίας, ενεργειακής πολιτικής, αγροτικών επιδοτήσεων και εθνικής ασφάλειας, γεγονός που κάνει πολλές κυβερνήσεις απρόθυμες να παραχωρήσουν αρμοδιότητες.
Παρόλα αυτά, η εναλλακτική –ένα κατακερματισμένο σύστημα που αδυνατεί να διαχειριστεί τη νέα πραγματικότητα– θεωρείται από πολλούς ακόμη πιο επικίνδυνη.
Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, το νερό δεν αποτελεί πλέον ένα τοπικό ή τεχνικό πρόβλημα. Μετατρέπεται σταδιακά σε ζήτημα παγκόσμιας σταθερότητας και οι διεθνείς θεσμοί καλούνται να το αντιμετωπίσουν ως τέτοιο.
